5. Imon

Sening onging poydevorida Ishonch yotadi. «Har kimga oʻz ishonchiga koʻra berilur», deb aytilgan. Ammo bu biz din yoki Xudo haqida oʻylaganda gapiradigan ishonch emas (va bular, aytgancha, har xil narsalardir). Yaʼni, biz koʻr-koʻrona ishonch haqida gapirganimizda: goʻyo bilimimiz boʻlmaganda nimagadir ishonishga majburmiz, bilimga ega boʻlganimizda esa ishonch bizga boshqa kerak emasdek. Yoʻq, biz asl mohiyatdagi Ishonch haqida, har qanday bilimdan oldin keladigan ongsiz, barqaror eʼtiqodlar haqida gapiryapmiz. Voqeligimizning asosiy qonunlarini belgilab beruvchi Ishonch haqida. Va bu yerda barchamiz, ehtimol oʻzimiz anglamagan holda, nimagadir ishonishimizni anglab yetish muhimdir.

Kimdir fanga, inson rivojlangan hayvon ekanligiga ishonadi, kimdir diniy aqidalarga, «hamma narsani boshqarib turgan bulut ustidagi boboga» ishonadi, kimdir sehrli taʼsir kuchiga ishonadi... Ammo koʻpchilik odamlar, buni oʻzlariga hisob bermagan holda, shunchaki dunyo qanday boʻlsa, biz uni qanday koʻrsak, his qilsak, oʻlchasak shundayligiga va u bizdan, biz u haqda nima oʻylashimizdan, nima bilishimizdan qatʼi nazar mavjudligiga ishonadilar — u shunchaki bor. Va biz bu dunyoda boʻlmaganimizda ham, u avvalgidek qolaveradi, faqat biz unda boʻlmaymiz. Bu «obʼyektiv voqelik» deb ataladi. Ammo bu narsalarning aslida qanday ekanligi emas, bu shunchaki bir eʼtiqod, bolalikda ongsiz ravishda qabul qilingan va odat bilan ildiz otgan chuqur ishonchdir; koʻpchilik odamlar bu «obʼyektiv voqelik»ka xuddi kimdir «bulut ustidagi bobo»ga ishongandek ishonadi. Ammo gap shundaki,

«har kimga — oʻz ishonchiga koʻra» qoidasi har qanday holatda ham ishlaydi: Sen nimaga ishonsang, shuni olasan. Har qanday Ishonch, xuddi har qanday haqiqat kabi, tashqi voqelik faktlari orqali Oʻzini Oʻzi tasdiqlaydi. Har qanday.

Boshlangʻich darajada bizning voqeligimiz, fiziklar taʼbiri bilan aytganda, kvant shoʻrvasi, yaʼni barcha mumkin boʻlgan voqelik variantlarining «qorishmasi»dan iboratdir va faqat bizning idrok qolipimiz, dunyoga qanday qarashimiz, uni qaysi prizma (eʼtiqodlar va ishonchlar) orqali idrok etishimiz biz yashayotgan oʻsha aniq voqelik variantini belgilaydi. Ha, bu variantlarning amalga oshish ehtimolligi turlichadir. Ammo QBism (KyuBizm) kvant konsepsiyasi bizga aytganidek, «Sening voqeligingda eng katta ehtimol bilan Sen shunchalik ishongan (amin boʻlgan) narsa yuz beradiki, hatto unga pul tikishga ham tayyor boʻlasan». Sening voqeligingda Sen ishongan narsa yuz beradi, «har kimga — oʻz ishonchiga koʻra», faktlar va ularni tartibga soluvchi bilimlar esa — shunchaki bizning Ishonchimiz qolipi boʻyicha moddiy borliqning kvant shoʻrvasidan «qalqib chiquvchi» oqibatlardir.

Boshqacha aytganda, Sen doimo ongsiz ravishda aynan Oʻzing ishongan narsaga tasdiqlar izlaysan va topasan. Savol yana shundaki, Sening Ishonching, Sening eʼtiqodlaring Seni baxtli qiladimi? Ehtimol, Sen dastlab oʻz eʼtiqodlaringni ongsiz ravishda — onang va otangdan, tarbiyachilaring va ustozlaringdan, butun atrof-muhtingdan qabul qilgandirsan, ammo endi Sen ongli tanlov qilishing mumkin. Oʻz joriy eʼtiqod va ishonchlaringdan

olayotgan mevalaringni tanqidiy mushohada qilib — endi ongli ravishda — aslida nimaga ishonishni xohlayotgan boʻlsang, shuni tanlashing mumkin. Ishonchni tanlash — voqelikni va u amal qiladigan qonunlarni tanlash demakdir.

«Obʼyektiv voqelik»ka ishonishni tanlagan kimsa beixtiyor ushbu voqelik qonunlari taʼsiriga tushadi: resurslarning cheklanganligi, ular uchun kurash zarurati, axloq, etika, Sevgi va adolatdan doimo omon qolish ustun turadigan raqobat qonunlari. Eng kuchli omon qoladi. Ammo har doim undan ham kuchliroq va maʼnaviy-axloqiy cheklovlari kamroq boʻlgan kimsa topiladi. Biroq u ham oxir-oqibat eng kuchli raqibga — muqarrar oʻlimga yutqazadi. Bu voqelikda faqat bitta kafolat bor — magʻlubiyat kafolati, tabiiy yakun sifatida oʻlim kafolati. Sen esa oldindan belgilangan ushbu xotimaga qarab ogʻishmay borar ekansan, azob chekishga, qoʻrqishga va sevmaslikka mahkumsan. Yoki qoʻrquv va umidsizlik azobidan Oʻzingni chalgʻitishga urinib, «ogʻriqsizlantiruvchilar» bilan — ovqat, jinsiy aloqa, koʻngilochar narsalar, sport, sunʼiy oʻyinlar, turli kurslar, treninglar, giyohvand moddalar, spirtli ichimliklar bilan yashashga mahkumsan...

Va bu «obʼyektivdir». Axir «obʼyektiv voqelik»da Sendan mustaqil boʻlgan shunchalik koʻp tashqi omillar borki, aqlli inson, agar u «obʼyektiv, undan mustaqil ravishda mavjud boʻlgan moddiy borliq»qa ishonsa, ularning barchasini nazorat qila olmaslikdan shunchaki qoʻrquv va doimiy xavotirni his etishga majburdir. Bunday voqelikda, taʼrifiga koʻra, qoʻrquv hukmronlik qiladi. Ammo

inson abadiy qoʻrquvda yashay olmaydi, bu uning Asl tabiatiga ziddir. Shuning uchun ham u oʻzini nimadandir chalgʻitishga majbur boʻladi...

Va koʻpchilik bu qoʻrquv va azoblardan qochib «Xudo sari», xuddi «obʼyektiv voqelik» kabi Sendan ayri holda mavjud boʻlgan xudoga — «hamma narsani boshqaruvchi bulut ustidagi bobo»ga qarab yuguradi. Ammo bu «yomon mirshab» va «yaxshi mirshab» kabidir. «Arava oʻsha-oʻsha, faqat gʻildiragi boshqa». Endi Sen undan qoʻrqishing kerak boʻladi. Va u Sendan nima istayotganini doimo aniqlab yurishing lozim boʻladi. Va bu yerda odamlarning ishonch energiyasi bilan oziqlanishni istovchi koʻplab diniy egregorlar, mavjudotlar paydo boʻladi. Chunki Ishonch — bu hayot manbaidir, Ishonch — bu energiya Sen ishongan narsaga uzatiladigan kanaddir. Va Sen xudoga ishonasanmi, fanga ishonasanmi, uchinchi jahon urushigami yoki hammani qutqaruvchi prezidentgami — mohiyatan hech qanday ahamiyatga ega emas. Sen oʻz hayotiy energiyangni ixtiyoriy ravishda tashqaridagi bir narsaga topshirasan.

Bu Xudo mavjud emas degani emas. Xudo mavjuddir. Xudo barcha narsaning, barcha mavjudotning, qachonlardir boʻlgan, bor boʻlgan va boʻladigan barcha narsaning Oliy Salohiyati va ayni paytda uning Manbai sifatida mavjuddir. Va barcha zamonlarda oʻzlarini insoniyatning va butun Hayotning ushbu Oliy Salohiyatiga xizmat qilishga bagʻishlagan, bu Oliy Salohiyatni Shartsiz Sevgi, oʻlim ustidan gʻalaba qozongan Abadiy Hayot, Oliy Aql, Oliy Hikmat, Oliy Kuch va Oliy Iroda, barcha narsaning Oliy Sababi va Manbai, va nihoyat, eng keng maʼnodagi Oliy

Joziba deb belgilagan insonlar boʻlgan. Oʻzini ushbu Oliy Salohiyatga xizmat qilishga bagʻishlagan bunday insonlarni avliyolar deb atashgan. Va bu insonlar ushbu Oliy Salohiyat bilan oʻzlarining zamondan va dindan tashqari Shaxsiy Aloqalarini oʻrnatganlar hamda oʻz xizmatlari va ishonchlari bilan Uning barcha yoki maʼlum bir sifatlarini boyitganlar: kimdir Irodani charxlagan (40 yil davomida ustun yoki tosh ustida ibodatda turib), kimdir — ishonch orqali moddani boshqarish Kuchini («Agar ishonchingiz xantal urugʻichalik boʻlsa, ushbu toqqa koʻch desangiz, u soʻzingiz bilan koʻchgaydir»), kimdir Aqlini mustahkamlab va uni Ruhga, onging eng Oliy shakli boʻlmish Ruhga koʻtarib, Hikmatga erishgan. Kimdir zehnini tartibga solgan. Kimdir jismning qoʻrquvlari va cheklovlaridan, tanaga bogʻliqlikdan Ozodlikni kamolga yetkazgan. Kimdir Tanani kamolotga yetkazgan. Kimdir Qalb qamrovini kengaytirgan. Kimdir Energiyani yuksaltirgan. Kimdir Sevgiga erishgan.

Ha, bu ham Ishonchdir. Ammo butun, Yagona va boʻlinmas Borliqqa bagʻishlangan, barcha zamonlarda Tirik Zamonsiz Xudo bilan oʻzining Tirik Aloqasini oʻrnatib, oʻz yutuqlarini Ruhning Yagona Xazinasiga qoʻshgan bu Ishonch, Tirik Ishonch bizning siz bilan boʻlgan Oliy Salohiyatimizni yaratdi. Bir kun kelib har bir xohlovchi unga erisha oladi — va bu endi oʻz xizmatlari evaziga emas, balki butun insoniyat tarixi davomida Yagona Xudo Qiyofasiga va Uning bizga boʻlgan Sevgisiga, Oʻz farzandlariga boʻlgan Yagona Ota-Onamiz sifatidagi Inoyatiga aylangan ushbu muqaddas insonlarning fidokorona Umumiy Jasoratidan toʻqilgan Oliy Marhamat tufaylidir.

Va bu Ishonch, oʻzining umumiyligi tufayli, Oliy Salohiyatning jamoaviy voqeligini, Jannatning jamoaviy voqeligini yaratadi.

Ushbu insonlarning har biri oʻz ojizligini, oʻz cheklovlarini boshlangʻich maydon sifatida ishlatib, boshqa odamlar kabi oʻz zaifligi va qoʻrquvlaridan yuz oʻgirmay hamda «ogʻriqsizlantiruvchilar» ichida oʻzini unutishga urinmay, balki ularning koʻzlariga tik qarab va har kuni bu chegaralardan chiqish jasoratini koʻrsatib, ushbu jasorat natijalarini shaxsan oʻziga emas, balki butun Insoniyatga, Uning Oliy Salohiyatiga, biz Yagona Xudo, Yagona Ota-Ona, Yagona Ruh deb ataydigan Zotga bagʻishlagan holda, Ishonch kuchi va istak kuchini (istaklar esa — keyingi bobdan koʻrib oʻtishimizdek, juda muhimdir) oshirib bordi. Ular bu barcha oliy sifatlar hozir, ayni shu soniyada emas, balki kelajakda («kelgusi asrda»), bir kun kelib Oʻzini barcha narsaning Sababi deb anglaydigan sifat jihatidan Yangi Ongda oʻzining hal qiluvchi massasiga yetishini anglagan edilar. Yaratuvchining Ongida.

Va mana, bu kelajak yetib keldi. Bir kun — bu Hozirdir.

Sen soʻrarsan, nega shunchaki oʻzingga ishonish mumkin emas? Mumkin. Ammo taqqosla: alohida olingan mavjudot sifatida oʻzingga boʻlgan ishonch bilan Oʻzining Oliy Salohiyatini mujassam etgan va har bir lahzada Oʻzining barcha betakror

namoyon boʻlishlari orqali Uni kengaytirishda davom etayotgan Yagona Xudoning, Yagona Hayotning betakror ifodasi sifatida Oʻzingga boʻlgan Ishonchni taqqosla; unda Xudoning har bir farzandi, oʻz voqeligining har bir yaratuvchisi Yagona Ruh-Ota-Onadan olgan isteʼdodlari va inʼomlarini har lahzada rivojlantirishda davom etadi va bu Oliy Salohiyatning oshishiga oʻzining har kungi hissasini qoʻshadi, evaziga esa Yagona Hozirning har bir lahzasida Yagona Tananing barcha farzandlari va zarrachalari tomonidan yetiltirilgan Yagona Oliy Salohiyatning Yangilangan Talqinini oʻzi uchun qabul qiladi.

Tan ol, oʻz tajribasi bilan cheklangan onglilikning alohida tashuvchisi sifatida oʻzingga ishonish bilan butun Insoniyat tomonidan yetiltirilgan Yagona Zamonsiz Ongning Yagona Oliy Salohiyatini Oʻzida jamlagan Yagona Xudoning betakror ifodasi sifatida Oʻzingga boʻlgan Ishonch — butunlay boshqa-boshqa narsalardir.

Xoʻsh, Oʻzingga, oʻz voqeligingning yaratuvchisi sifatidagi Oʻzingga, Butundan ajralmagan, balki xudo va sevimli farzand, sening betakror insoniy qiyofangdagi Yagona Xudoning betakror ifodasi sifatida Oʻzingga qanday ishonish mumkin?

Axir Ishonch istaklar bilan juda chambarchas bogʻliqdir. Biz nimaga ishonishni xohlasak, shunga ishonamiz. Va aksincha: bizning istaklarimiz eʼtiqodlarimiz bilan belgilanadi. Kel, istaklaringning hayotbaxsh kuchini koʻrib chiqaylik.