5. Ыйман

Сенин аң-сезимиңдин пайдубалында ишеним жатат. «Ар кимге өз ишенимине жараша» деп айтылган. Бирок бул биз дин же Кудай жөнүндө ойлогондо кеп кылган ишеним эмес (булар, демекчи, ар башка нерселер). Башкача айтканда, сокур ишеним жөнүндө сөз кылганда: бизде билим жок кезде бир нерсеге ишенүүгө аргасызбыз, ал эми билимге ээ болгондо, ишеним бизге мындан ары кереги жок дегендей. Жок, биз ишенимдин өзү тууралуу, ар кандай билимден мурда турган аң-сезим астындагы туруктуу ишенимдер, ынанымдар жөнүндө айтып жатабыз. Биздин реалдуулуктун негизги мыйзамдарын аныктаган Ишеним жөнүндө. Жана бул жерде баарыбыз тең, балким, өзүбүз аңдабастан, бир нерсеге ишенерибизди түшүнүү маанилүү.

Кимдир бирөө илимге, адам – бул өнүккөн жаныбар дегенге ишенет, кимдир бирөө диний догмаларга, «баарын башкарып турган булуттагы чоң атага» ишенет, кимдир бирөө сыйкырдуу таасирдин күчүнө ишенет... Бирок көпчүлүк адамдар, муну аңдап түшүнбөстөн, дүйнө биз аны кандай көрсөк, сезсек, өлчөсөк, дал ошондой жана ал бизден, ал жөнүндө эмне ойлоп, эмне билерибизден көз карандысыз жашайт – ал жөн гана бар деп ишенишет. Жана биз жок болгондо да, ал мурдагыдай эле ошол бойдон кала берет, жөн гана биз анда болбойбуз. Бул «объективдүү реалдуулук» деп аталат. Бирок бул чындыгында баары кандай болсо, так ошондой эмес, бул жөн гана балалыкта аң-сезимсиз кабыл алынган жана адат менен тамыр жайган терең ынаным, ишеним; көпчүлүк адамдар кимдир бирөө «булуттагы чоң атага» ишенгендей эле бул «объективдүү реалдуулукка» жөн гана ишенишет. Бирок кеп мында,

«ар кимге – өз ишенимине жараша» деген формула кандай учурда болбосун иштейт: Сен эмнеге ишенсең, ошону аласың. Кандай гана Ишеним болбосун, кандай гана чындык болбосун, өзүн тышкы реалдуулуктун фактылары менен өзү тастыктайт. Кандайы болбосун.

Базалык деңгээлде биздин реалдуулук, физиктер айткандай, кванттык шорпо болуп саналат, башкача айтканда, реалдуулуктун бардык мүмкүн болгон варианттарынын «аралашмасы», жана биздин кабылдообуздун калыбы гана, биз дүйнөбүзгө кандай караганыбыз, аны кайсы призма (ишенимдер жана ынанымдар) аркылуу кабыл алганыбыз биз жашап жаткан реалдуулуктун ошол конкреттүү вариантын аныктайт. Ооба, бул варианттардын ишке ашуусунун ар кандай ыктымалдыктары бар. Бирок QBism (КьюБизм) кванттык концепциясы бизге айткандай, «сенин реалдуулугуңда Сен ага акча коюуга даяр болгон деңгээлде ишенген (ынанган) нерсе эң жогорку ыктымалдык менен орун алат». Сенин реалдуулугуңда Сен эмнеге ишенсең, ошол орун алат, «ар кимге – өз ишенимине жараша», ал эми фактылар жана аларды иретке келтирүүчү билимдер – бул биздин ишенимибиздин калыбы боюнча материалдык чындыктын кванттык шорпосунан «калкып чыккан» натыйжалар гана.

Башкача айтканда, Сен ар дайым дал өзүң ишенген нерсеге аң-сезимсиз түрдө далилдерди издеп, таап турасың. Маселе, дагы эле болсо, сенин ишенимиң, сенин ынанымдарың Сени бактылуу кылабы дегенде гана турат. Мүмкүн, башында Сен өз ишенимдериңди аңдабастан – ата-энеңден, тарбиячылардан жана мугалимдерден, бүткүл чөйрөңдөн кабыл алгансың, бирок эми Сен аң-сезимдүү тандоо жасай аласың. Сын көз менен ой калчап, ошол мөмөлөрдү түшүнүүгө:

учурдагы ишенимдериңден жана ынанымдарыңдан Сен алып жаткан мөмөлөрдү көрүп жана – эми аң-сезимдүү түрдө – Сенин чынында эмнеге ишенгиң келсе, ошону тандоого. Ишенимди тандоо – реалдуулукту жана анын иштөө мыйзамдарын тандоону билдирет.

«Объективдүү реалдуулукка» ишенүүнү тандаган адам өзүнөн-өзү ушул реалдуулуктун мыйзамдарынын таасирине кабылат: ресурстардын чектелүүлүгү, алар үчүн күрөшүүнүн зарылдыгы, моралдан, этикадан, сүйүүдөн жана адилеттиктен ар дайым аман калуу жогору турган атаандаштык мыйзамдары. Күчтүүсү аман калат. Бирок ар дайым андан да күчтүүрөөк жана моралдык-этикалык чектөөлөрү азыраак бирөө табылат. Бирок ал дагы акыры жеңилет – эң күчтүү каршылашка – кутулгус өлүмгө. Бул реалдуулукта бир гана кепилдик бар – жеңилүүнүн кепилдиги, табигый жыйынтык катары өлүмдүн кепилдиги. Ал эми Сен алдын ала белгиленген бул финалга карай токтоосуз бара жатып, азап чегүүгө, коркууга жана сүйбөөгө өкүм кылынгансың. Же болбосо коркунучтар менен көңүл калуулардын оорусунан Өзүңдү бир нерсе менен алаксытууга аракет кылып, «ооруну басаңдатуучу дарылар» менен жашоого – тамак-аш, жыныстык катнаш, көңүл ачуу, спорт, жасалма оюндар, ар кандай курстар, тренингдер, баңгизаттар, алкоголь менен...

Жана бул «объективдүү». Анткени «объективдүү реалдуулукта» Сенден көз карандысыз тышкы факторлор ушунчалык көп болгондуктан, акылдуу адам, эгер ал «объективдүү, андан көз карандысыз жашаган материалдык чындыкка» ишенсе, алардын баарын көзөмөлдөөнүн мүмкүн эместигинен коркууну жана туруктуу тынчсызданууну сезүүгө жөн гана милдеттүү. Мындай реалдуулукта, аныктамасы боюнча, коркуу өкүм сүрөт. Бирок

адам түбөлүктүү коркуда жашай албайт, бул анын чыныгы табиятына карама-каршы келет. Ошондуктан өзүн бир нерсе менен алаксытууга туура келет...

Жана көпчүлүк бул коркуудан жана азаптардан «Кудайга» качышат, «объективдүү реалдуулук» сыяктуу эле Сенден өзүнчө жашаган кудайга – «баарын башкарып турган булуттагы чоң атага». Бирок бул «жаман тартип сакчысы» менен «жакшы тартип сакчысы» сыяктуу. «Ошол эле тондун тетири айландырылганы». Эми Сен андан коркушуң керек болот. Жана ал Сенден эмнени каалап жатканын дайыма тактап турууга туура келет. Жана бул жерде адамдардын ишениминин энергиясы менен азыктанууну каалаган көптөгөн диний эгрегорлор, маңыздар пайда болот. Анткени ишеним – бул өмүрдүн башаты, ишеним – бул энергия Сен ишенген нерсеге өтүүчү канал. Сен кудайга ишенесиңби, илимгеби, же үчүнчү дүйнөлүк согушкабы, же баарын куткаруучу президенткеби, түпкүлүгүндө эч кандай мааниге ээ эмес. Сен өзүңдүн жашоо энергияңды сырттагы бир нерсеге өз эркиң менен өткөрүп бересиң.

Бул Кудай жок дегенди билдирбейт. Кудай бар. Кудай бардык нерсенин, бардык бар болгондун, качандыр бир кезде болгон, бар жана боло турган нерселердин Эң Жогорку Дарамети катары жана ошол эле учурда анын Башаты катары бар. Жана бардык доорлордо өздөрүн адамзаттын жана бүтүндөй Жашоонун ушул Эң Жогорку Дараметине кызмат кылууга арнаган, бул Эң Жогорку Дараметти Шартсыз Сүйүү, өлүмдү жеңген Түбөлүк Жашоо, Жогорку Акыл, Жогорку Даанышмандык, Жогорку Күч жана Жогорку Эрк, баарынын Жогорку Себеби жана Башаты, жана акырында, эң жалпы маанидеги Жогорку

Тартымдуулук катары аныктаган адамдар болгон. Бул Эң Жогорку Дараметке кызмат кылууга өмүрүн арнаган мындай адамдарды олуялар деп аташкан. Жана бул адамдар ошол Эң Жогорку Дарамет менен өздөрүнүн убакыттан тышкаркы жана динден тышкаркы байланышын орнотуп, өздөрүнүн кызматы жана ишеними менен Анын бардык же кандайдыр бир конкреттүү сапаттарын байытышкан: кимдир бирөө Эркти чыңдаган (мамыда же таш үстүндө 40 жыл бою сыйынып туруп), кимдир бирөө – ишеним аркылуу материяга ээлик кылуу Күчүн («Эгерде ишенимиң кычы данындай болсо, тигил тоого көч десең, ал сенин сөзүң боюнча көчөт»), кимдир бирөө Акылды бекемдеп жана аны Рухка, аң-сезимдин Жогорку формасы болгон Рухка көтөрүп, Даанышмандыкка жеткен. Кимдир бирөө акыл-эсти тартипке салган. Кимдир бирөө коркуулардан жана дененин чектөөлөрүнөн, денелик көз карандылыктардан Эркиндикти жараткан. Кимдир бирөө Денени жеткилеңдештирген. Кимдир бирөө Жандын алкагын кеңейткен. Кимдир бирөө Энергияны арттырган. Кимдир бирөө Сүйүүгө ээ болгон.

Ооба, бул дагы ишеним. Бирок Бүтүнгө, Бирдиктүү жана бөлүнбөс Бар Болууга арналган, бардык замандарда Тирүү Убакыттан Тышкаркы Кудай менен өзүнүн Тирүү Байланышын орнотуп, өз жетишкендиктерин Рухтун Бирдиктүү Казынасына салган бул ишеним, Тирүү ишеним, биздин жана сиздин Эң Жогорку Дараметибизди жаратты, ага качандыр бир күнү ар бир каалоочу – эми жеке өзүнүн эмгеги боюнча эмес, адамзат тарыхы боюнча Бирдиктүү Кудайдын Бейнесине жана Анын бизге болгон Сүйүүсүнө, Анын Өз балдарына болгон Биздин Бирдиктүү Ата-Энебиз катары Ырайымына айланган бул олуя адамдардын жан аябас Жалпы Эрдигинен куралган Жогорку Ырайым боюнча жетет.

Жана бул ишеним, өзүнүн жалпылыгынын күчү менен, Эң Жогорку Дараметтин жамааттык реалдуулугун, Бейиштин жамааттык реалдуулугун жаратат.

Бул адамдардын ар бири өзүнүн алсыздыктарын, өзүнүн чектелүүлүгүн баштапкы аянтча катары пайдаланып, башка адамдардай болуп «ооруну басаңдатуучу дарыларга» баш уруп унутулууга аракет кылбастан жана өз алсыздыгы менен коркууларынан жүз бурбастан, аларга тике карап жана күн сайын бул чектерден чыгуу эрдигин жасап, ишенимдин күчү менен каалоонун күчүн арттырган (ал эми каалоолор – кийинки бөлүмдөн көрө турганыбыздай, абдан маанилүү). Алар бул эрдиктин натыйжаларын жеке өзүнө эмес, бүткүл Адамзатка, Анын Эң Жогорку Дараметине, биз Бирдиктүү Кудай, Бирдиктүү Ата-Эне, Бирдиктүү Рух деп атаган Нерсеге арнашкан, бул бардык жогорку сапаттар өзүнүн критикалык массасына азыр, дал ушул секундда эмес, келечекте («келечек кылымда»), качандыр бир күнү Өзүн бардык нерсенин Себеби катары аңдап биле турган кандайдыр бир сапаттык Жаңы Аң-сезимде жетерин түшүнүшкөн. Жаратмандын Аң-сезиминде.

Мына, бул келечек келди. Качандыр бир күнү – бул Азыр.

Сен сурарсың: эмне үчүн жөн гана өзүңө ишенүүгө болбосун? Болот. Бирок салыштырып көр: өзүнчө алынган жандык катары өзүңө болгон ишенимди жана Өзүнүн Эң Жогорку Дараметин ишке ашырган жана Аны ар бир ирмемде Өзүнүн бардык кайталангыс

көрүнүштөрү менен кеңейтүүнү улантып жаткан Бирдиктүү Кудайдын, Бирдиктүү Жашоонун кайталангыс көрүнүшү катары Өзүңө болгон ишенимди, алардын ичинен Кудайдын ар бир баласы, өз реалдуулугунун ар бир жаратуучусу Бирдиктүү Рухтан-Атадан-Энеден алган таланттарын, белектерин ар бир көз ирмемде өнүктүрүүнү улантып, бул Эң Жогорку Дараметтин көбөйүшүнө өзүнүн күнүмдүк салымын кошуп, жооп катары өзү үчүн Бирдиктүү Азырдын ар бир көз ирмеминде Бирдиктүү Дененин бардык балдары жана бөлүкчөлөрү тарабынан жаралган Бирдиктүү Эң Жогорку Дараметтин Жаңыланган Үлгүсүн алып турат.

Моюнга алчы, өз тажрыйбасы менен чектелген аң-сезимдин өзүнчө бир алып жүрүүчүсү катары өзүңө болгон ишеним менен бүткүл Адамзат тарабынан жаралган Бирдиктүү Убакыттан Тышкаркы Аң-сезимдин Бирдиктүү Эң Жогорку Дараметин Өзүнө сиңирген Бирдиктүү Кудайдын кайталангыс көрүнүшү катары Өзүңө болгон Ишеним – бул ар башка нерселер.

Анда кантип Өзүңө, өз реалдуулугуңдун жаратуучусу катары Өзүңө, Бүтүндөн ажырабаган, тескерисинче, сенин кайталангыс адамдык турпатыңдагы кудай жана сүйүктүү перзент, Бирдиктүү Кудайдын кайталангыс көрүнүшү катары Өзүңө ишенүү керек?

Анткени ишеним каалоолор менен абдан тыгыз байланышкан. Биз эмнеге ишенгибиз келсе, ошого ишенебиз. Жана тескерисинче: биздин каалоолорубуз биздин ишенимдерибиз менен аныкталат. Кел, сенин каалоолоруңдун өмүр берүүчү күчү жөнүндө чогуу түшүнөлү.