7. भावनाहरू

सामान्य चेतनाको दृष्टिकोणबाट, हामीलाई यस्तो लाग्छ कि हाम्रा भावनाहरू (संवेदना, संवेग र आत्मिक अनुभूतिहरू) बाह्य परिस्थितिहरूमा निर्भर हुन्छन्: खतराबाट भय उत्पन्न हुन्छ, रुखो शब्दबाट चोट, गल्तीबाट दोषबोध, प्रियजनसँगको भेटबाट प्रेम, बालबालिकाको «खराब आचरण» बाट झर्को, इत्यादि।

तर सृष्टिकर्ताको चेतनाको दृष्टिकोणबाट सबै कुरा उल्टो छ – हाम्रो चेतनामा पहिले नै ती वा अन्य भावनाहरू र संवेगहरू सक्रिय पार्ने अवचेतन (अचेत, स्वतः सक्रिय हुने) कार्यक्रमहरू उपस्थित छन्। यिनलाई अनुभूतिको ढाँचा भन्न सकिन्छ। र यही अनुभूतिको ढाँचाले नै «क्वान्टम सुप» बाट सम्बन्धित परिस्थितिहरू जन्माउँछन् (हाम्रो यथार्थमा आकर्षित गर्दछन्): भयले खतरा र धम्कीहरू जन्माउँछ, चोटले चोट पुर्‍याउनेलाई, दोषबोधले गल्तीहरूलाई, लाजले तिम्रो तुच्छताको प्रमाणहरूलाई, क्रोधले क्रोध पोख्ने पात्र भेट्टाउँछ, घृणाले आफ्नो शत्रु भेट्टाउँछ, इत्यादि।

भावनाहरू प्राथमिक हुन्, र बाह्य परिस्थितिहरू गौण हुन्। आफ्ना भावनाहरू बदल, र तिमीले आफ्नो यथार्थ बदल्नेछौ।

यो संयन्त्र हाम्रा विश्वासहरूको प्रकटीकरणको संयन्त्र र इच्छाहरूको भौतिक विज्ञानसँग धेरै गहिरो रूपमा जोडिएको छ। केही विश्वासहरूले केही भावनाका ढाँचाहरू जन्माउँछन्, अरू विश्वासहरूले अरू नै। हामीले पहिले नै भनेझैं, विश्वास

हामीभन्दा स्वतन्त्र रूपमा अस्तित्वमा रहेको वस्तुगत यथार्थप्रतिको विश्वास अनेकौं भयहरू बाँच्नुसँग जोडिएको छ: मृत्युको भय, जीवनको भय, निन्दाको भय, गल्तीको भय, द्वन्द्वको भय, पैसाविहीन हुने भय, बिरामी पर्ने भय, शारीरिक र भावनात्मक पीडाको भय, भोलिको दिनको भय, परिवर्तनको भय, सन्तान र उनीहरूको भविष्यको भय, नयाँ सुरुआतहरूको भय, भयको भय…

परिणामस्वरूप, हाम्रा सम्पूर्ण इच्छाहरू आफूलाई र आफ्ना प्रियजनहरूलाई सुरक्षित राख्ने, हरप्रकारका भय र खतराहरूबाट बचाउने इच्छाको वरिपरि केन्द्रित हुन्छन्, जुन «वस्तुगत यथार्थ» को अवस्थामा, परिभाषा अनुसार, असम्भव छ। र हामी जति धेरै आफूलाई सुरक्षित राख्न खोज्छौं (धेरै पैसा कमाउन, अरू मानिसहरूमाथि बढी नियन्त्रण र सत्ता प्राप्त गर्न, इत्यादि), त्यति नै बढी हाम्रा चिन्ताका कारणहरू बढ्दै जान्छन्, र खतराहरूको स्तर, यसको विपरित, बढ्दै जान्छ। «जति माथि उड्छौ – त्यति नै दुख्ने गरी लड्छौ»।

तर हामी आफैंले, आफ्नो चेतनाद्वारा, आफ्नो यथार्थको रचना गर्छौं भन्ने विश्वासले हामीलाई उत्साहित बनाउँछ, प्रेरणा र सिर्जनशीलताका, आफूप्रतिको रुचिका फराकिला सम्भावनाहरू खोल्छ, आफूभित्र कारणको खोजी र अनुसन्धानको, आत्मज्ञानको उत्साहलाई जगाउँछ, हामीले अनुभव गर्न चाहेका भावनाहरूलाई नै सक्रिय गर्न सिक्ने अवसर दिन्छ, हाम्रो मनको ध्यानको केन्द्रलाई «बाह्य» सोच र बाह्य घटनाहरूको विश्लेषणबाट आन्तरिक अवस्थाहरूको अवलोकन र आत्म-चिन्तनतर्फ मोड्छ। हामी हरेक दृष्टिले सृष्टिकर्ता हौं भन्ने विश्वासले हामीलाई आत्म-नियन्त्रण सिक्न प्रेरित गर्छ, बिस्तारै बाह्य

उत्तेजकहरूप्रति प्रतिक्रिया जनाउने कार्यक्रमहरूलाई कमजोर पार्दै (र पछि पूर्ण रूपमा बन्द गर्दै), र यसको विपरित, सत्यको जीवन्त वचनद्वारा, प्रार्थनामा, ध्यानमा, मनको अनुशासनमा, आफ्ना भावनाहरूको सचेत अवलोकन र रूपान्तरणमा आफ्नो अवस्थालाई सचेत रूपमा सिर्जना गर्ने सीप हासिल गर्दै – निःसर्त प्रेम र त्यसका सम्पूर्ण रङ्गहरू बाँच्नेसम्म: सूक्ष्म आत्मिक कम्पनदेखि दिव्य अनुग्रह र सर्वसत्तासँगको एकत्वसम्म।

सृष्टिकर्ताको चेतनाले हामीलाई रचनात्मक आत्म-अभिव्यक्तिको यस्तो स्वतन्त्रता दिन्छ र आफ्नो अवस्थाको सचेत व्यवस्थापनमार्फत परम आनन्दका यस्ता परिदृश्यहरू खोल्छ कि हाम्रा इच्छाहरूले हामीलाई यही एक काममा लाग्न «होडबाजी» गर्दै प्रेरित गर्छन्: आफ्ना रचनात्मक सम्भावनाहरू र आफ्ना प्रतिभाहरूलाई अझ गहिरो र व्यापक रूपमा प्रस्फुटित गर्न, आफूलाई चिन्न, सचेत सृजनाका नयाँ-नयाँ साधनहरू सिक्न र चेतनासँग काम गर्ने साधनहरूको भण्डार विस्तार गर्न, जुन चेतनाका प्रविधिहरूको एउटा पूर्ण वृक्ष, वास्तवमा जीवन-वृक्षको रूपमा फैलिन्छ, जसको सबैभन्दा मीठो फल प्रेमको प्रविधि बन्न पुग्छ। किन प्रविधि? किनभने अब हामी आफ्नो चेतनालाई नियन्त्रण गरेर सचेत रूपमा प्रेम सक्रिय गर्न र सिर्जना गर्न सक्छौं। त्यहाँ मुख्य चरणहरू छन्, जसलाई पछ्याउँदा हामीले निश्चित परिणाम प्राप्त गर्छौं। यदि यो प्रविधि होइन भने के हो त?

हो, यो प्रविधि, प्रेमको प्रविधिले हामीबाट पहिले हाम्रा लागि आधारभूत रूपमा नयाँ धेरै सीपहरू, «सृष्टिकर्ताको चेतनाको सूक्ष्म सीप» सिक्न माग गर्दछ – आफ्नो मनलाई अनुशासित गर्न, ध्यानको केन्द्र भावनाहरूमा सार्न, आफ्नो ऊर्जावान्

अवस्थालाई नियन्त्रण गर्न, चुहावटहरू रोक्दै र जीवन-ऊर्जाको प्रवाह बढाउँदै, चेतनाको स्वच्छता कायम राख्न, भइरहेका सबै कुराको पूर्णतामा सचेत रूपमा विश्वास छनोट गर्न, हर परिस्थिति र हर अवस्थामा सृष्टिकर्ताको उत्तरदायित्व बारम्बार आफूमा फर्काउन, आफ्नो ‘म’ को सर्वोच्च, कालजयी पक्षहरूसँग (अतिचेतना, एक आत्मा, एक परमात्मा/आत्मा, परमेश्वर पिता-माता, ख्रीष्ट चेतना, पूर्वज-देवताहरू र गुरु-देवताहरू, आफ्नो उच्चतर आत्मासँग) स्थिर आन्तरिक संवाद स्थापित गर्न, भइरहेका सबै कुराको कारण केवल आफूभित्र खोज्न र पाउन, दायित्वको होइन आनन्दको कम्पासलाई पछ्याउँदै दैनिक रूपमा आफ्ना प्रतिभाहरू विकास गर्न, – संक्षेपमा, भय र कर्तव्यको भावनाबाट होइन, आनन्दपूर्वक बाँच्न सिक्न («र हाम्रा ऋणहरू क्षमा गर्नुहोस्, जसरी हामीले हाम्रा ऋणीहरूलाई क्षमा गरेका छौं») र आफ्नो आन्तरिक शक्ति र प्रभावकारितामा धेरै-धेरै महत्त्वपूर्ण र शक्तिशाली, तर आन्तरिक अनुभूतिमा अत्यन्तै सहज, – समग्रमा, उत्कृष्ट र अनुपम – चेतनाका सीपहरू सिक्न, – त्यसैले यसमा केही समय लाग्नेछ, त्यसैले यस मार्गमा आफूप्रति धेरै कठोर र मागकर्ता नबन, किनकि अन्ततः यो सबै हाम्रो ईश्वरीय-मानवीय प्रकृतिमा निहित सर्वोच्च यथार्थहरू र परम आनन्द – परम निःसर्त शाश्वत प्रेम – को पहुँचद्वारा सार्थक हुन्छ।

र यो प्रविधिमा, प्रेमको प्रविधिमा, सबैभन्दा मुख्य कुरा के हो भने, हामी कुनै पनि नर्कको बीचमा पनि प्रेम, वास्तवमा जीवन्त स्वर्ग सिर्जना गर्न सक्छौं, र कुनै पनि पीडा, कष्ट र वेदनालाई तिनीहरूको सर्वोच्च सम्भावनामा उचाल्न सक्छौं – हाम्रा प्रतिभाहरूको नयाँ-नयाँ

आयामहरू र ईश्वरीय प्रेमको असीम इन्द्रेणीका रङ्गहरूमा।

यस्तो केवल देवताहरूले मात्र गर्न सक्छन्। र हामी र तिमी मिलेर यो सिक्नेछौं, मेरा प्रिय मित्र।

यो तिम्रो प्रकृतिमै छ। केवल यसलाई दृढतापूर्वक चाहनु र दाबी गर्नु आवश्यक छ। आफ्नो मार्गको दाबी गर। आत्माको स्वतन्त्रता प्राप्त गर्न, आन्तरिक सत्य प्रस्फुटित गर्न र परम निःसर्त शाश्वत प्रेमका सीपहरू हासिल गर्न आफ्नो ईश्वरीय इच्छाको घोषणा गर!

यसकारण, भावनाहरू प्राथमिक हुन्, र बाह्य परिस्थितिहरू – गौण, बाह्य घटनाहरूको प्रवाह – केवल सजावट मात्र हो, जसमा हामी अभ्यस्त भएका भावनाका ढाँचाहरू प्रकट हुन्छन्। पुराना भावनाहरूको दायरा (क्रोध, चोट, दोषबोध, भय, लाज, इत्यादि) को सन्दर्भमा यी भावनाका ढाँचाहरूलाई प्रायः भावनात्मक आवेश (चार्जेज) भनिन्छ। यी आन्तरिक भावनात्मक आवेशहरू मानिसमा धेरै चाँडै, बाल्यकाल-किशोरावस्थामा – भोगेका भावनात्मक आघातहरूको परिणामस्वरूप निर्माण हुन्छन्, र पछिको जीवनमा चक्रीय रूपमा दोहोरिन्छन्, हामीभित्र बारम्बार उही संवेगहरू जगाउँछन्, तर सायद नयाँ मानिसहरूसँग र जीवनका नयाँ परिस्थितिहरूमा। सजावट बदलिन्छ, तर अनुभूतिको सार उस्तै रहन्छ – जबसम्म मानिसले भइरहेका सबै कुराको कारण आफूभित्र र केवल आफूभित्र खोज्न र स्वीकार गर्न थाल्दैन –

आत्म-चिन्तन, आत्मज्ञानमा लाग्दैन, यी «आवेशहरू» पत्ता लगाउँदैन र तिनलाई «निष्क्रिय» बनाउँदैन।

र त्यो चुट्किलामा भनिएझैं, «मनोचिकित्सामा पाँच वर्ष लाग्नेछ»। तर ईश्वरसँग, हाम्रो चेतनाको वास्तुकारसँग, यो मार्ग, उपचारको मार्ग, केही मिनेट, यहाँसम्म कि केही क्षणमै पूरा हुन्छ। हाम्रो चेतनाको यही उपचार, रूपान्तरण र परिवर्तनका लागि नै हामीलाई ईश्वरको आवश्यकता छ। नकारात्मक परिणामहरूसँग निरन्तर जुधिरहनका लागि होइन, बरु मूल कारणलाई नै हटाउनका लागि। हाम्रो प्रार्थना मुख्यतया यसैतर्फ निर्देशित हुनुपर्छ:

«हे प्रभु, हाम्रा परमपिता, हामीलाई सबै कुरामा र सधैं, जीवनका सम्पूर्ण परिस्थितिहरूमा, कारण आफूभित्र र केवल आफूभित्र खोज्न सिकाउनुहोस् – र भेट्टाएपछि, त्यसलाई सच्याउन सिकाउनुहोस्», –

होली ट्रिनिटी सेन्ट सर्जियस लाभ्राका आर्किमान्ड्राइट, आधुनिक सन्त तथा चमत्कारिक पुरुष, फादर किरिल (पाभ्लोभ) ले हामीलाई मार्गदर्शन गर्नुहुन्छ। र यो «सुधार» को अर्थ आफूलाई फेरि बदल्नुमा होइन, बरु आफूभित्रको कारणलाई स्वीकार गरेर, आफ्ना सिर्जनाहरूका लागि सृष्टिकर्ताको उत्तरदायित्व ग्रहण गरेर, आफूमाथि प्रभुत्व जमाउनु, शक्ति आफूमा फर्काउनु, र आफ्नो विश्वासद्वारा त्यसलाई फेरि कहिल्यै बाह्य वस्तुहरू, बाह्य कारणहरू, बाह्य सजावटहरू – चाहे ती मानिसहरू हुन् वा «वस्तुगत परिस्थितिहरू» – लाई नसुम्पनु हो।

सुखद समाचार – र यस आन्तरिक कार्यको प्रेरणादायी पक्ष – यो हो कि अन्ततः हामी

पत्ता लगाउँछौं कि हाम्रो सम्पूर्ण अनुभव परिपूर्ण छ, र ती प्रारम्भिक «बाल्यकालका भावनात्मक आघातहरू» पनि, वा मनोवैज्ञानिकहरूले भनेझैं «मूल घटनाहरू», जसमा ती वा अन्य भावनात्मक आवेशहरू निर्माण भएका थिए, हाम्रै इच्छाअनुसार त्यहाँ राखिएका थिए, हाम्रा उच्च पक्षहरू, हाम्रो ईश्वरीय सारद्वारा पहिले नै «योजनाबद्ध» गरिएका थिए – आत्माको विकास र ज्ञान प्राप्तिका लागि आवश्यक अनुभवका रूपमा। मनोवैज्ञानिकहरूले प्रायः चर्चा गर्ने बाल्यकालको यो सम्पूर्ण «प्रेमको कमी», कुशलतापूर्वक निर्देशित गरिएको थियो, ताकि नकारात्मक अनुभवहरूको निश्चित संख्या पार गरेपछि, हामीले कुनै बाह्य समाधान नभेटेर, भित्र फर्कन सकौं र आफैं प्रेम उत्पन्न गर्न, त्यसको सिर्जना गर्न सिकौं – र हामी जस्तै अरू भिखारीहरू – आमाबुबा, साझेदार, जीवनसाथी, साथीहरू – सँग हात फैलाएर प्रेमको भीख माग्दै नदौडौं…

हाम्रो असहायता, भय, दोषबोध, अलगाव, कष्ट र संघर्षको भावनात्मक अनुभवबाट – हाम्रो आध्यात्मिक दरिद्रता, आफ्नै अपूर्णताको लाज, हरप्रकारका दुर्गुण र निर्भरताहरूको दासताको अनुभवबाट नै – आत्मालाई बलियो बनाउने इच्छाहरू जन्मन्छन्: परम शक्ति, परम स्वतन्त्रता, परम इच्छाशक्ति, परम बुद्धिमत्ता, परम निर्भयता, परम आनन्द, एकत्व, पूर्णता, सामञ्जस्य र प्रेम प्राप्त गर्ने इच्छाहरू – ती सम्पूर्ण गुणहरू जुन हामी ईश्वरलाई हाम्रो विकासको सर्वोच्च सम्भावनाको रूपमा श्रेय दिन्छौं। र हामीलाई अब थाहा भइसकेको छ, सम्पूर्ण इच्छाहरू पहिले नै पूरा भइसकेका छन्, कुरा केवल यति थियो कि यी इच्छाहरू हामीभित्र जन्मियून् र बलिया बनून्। त्यसैले

हाम्रा सम्पूर्ण बाल्यकालका आघातहरू र जीवनको मार्गमा हामीले सामना गरेका सम्पूर्ण कठिनाइहरूलाई यसका लागि धन्यवाद। र हाम्रा ती स्पष्ट भावनात्मक अनुभवहरूले, विशेष गरी नकारात्मकहरूले नै, यी इच्छाहरूलाई बलियो बनाउन मद्दत गरे। त्यसैले हाम्रा सम्पूर्ण «नकारात्मक» भावनाहरूलाई पनि धन्यवाद, जसले हामीलाई भित्र फर्कन, आफूभित्र कारण खोज्न र पाउन (अझ भनौं, आफ्नो विश्वासद्वारा सिर्जना गर्न) बाध्य बनाए। आफूभित्र सृष्टिकर्तालाई। आफूभित्र ईश्वरलाई।

«धन्य ती हुन् जो आत्मामा दरिद्र छन्, किनकि स्वर्गको राज्य उनीहरूकै हो», – ख्रीष्टले डाँडाको उपदेशमा भन्नुहुन्छ।

आत्माको दरिद्रता, हामीद्वारा सचेत रूपमा महसुस गरिँदा, हामीभित्र सम्बन्धित इच्छाहरू, «विपरितबाट» इच्छाहरू जन्माउँछ। अर्कोतर्फ, इच्छाहरू पहिले नै पूरा भइसकेका छन्। अब परिणामको दाबी गर्न र यसलाई पूर्ण रूपमा आत्मसात् गर्न, आफ्नो सर्वोच्च सम्भावनालाई उहाँको नाम लिएर आत्मसात् गर्न मात्र बाँकी छ। र यहाँ हामी हाम्रो चेतनाको शिखरमा, हाम्रो «छाना» मा पुग्छौं। प्रसंगवश भन्नुपर्दा, आफ्नो विश्वासको सचेत छनोट, आफ्ना इच्छाहरूको स्वीकृति र सामञ्जस्य, र भावनाका ढाँचाहरूको पुनर्लेखन सम्बन्धी यस्तो आधारभूत तयारीबिना – संक्षेपमा, हामीमध्ये प्रत्येकले (आफ्नो चेतनाद्वारा) आफ्नो यथार्थ आफैं निर्माण गर्छौं भन्ने तथ्यलाई स्वीकार नगरी – वरपरको यथार्थको आधुनिक अस्थिरताको अवस्थामा सजिलै «खस्कन» सक्छ – यदि अचानक हाम्रो चेतनाको भवनको जग पर्याप्त बलियो नभएमा। जग तयार छ, पर्खालहरू निर्माण भइसकेका छन्, अब छानातर्फ लागौं…