6. Rabitaanka

Xaqiiqdu waxay tahay, heerka ugu aasaasisan ee xaqiiqadeenna maadiga ah, heerka fiisigiska kowaantanka, taas oo ah «maraqa kowaantanka» ee dhammaan fursadaha suurtagalka ah, dhammaan qaybaha yaryar ee ka kooban adduunkeenna maaddiga ah waxay dhashaan (ka soo ifbaxaan «maraqa kowaantanka») iyagoo lammaan la ah waxa loogu yeero lidka-qaybaha (maaddadii hore). Qaybahan lidka ku ahina, iyagoo leh cuf taban oo xambaarsan tamar taban (dhinaca calaamadda), waxay u taagan yihiin muujinta jireed ee rabitaannadeenna. Sidaas darteed, dhammaan qaybaha yaryar waxay ku dhashaan lammaane ahaan: qayb-lidka qaybta, taas oo macnaheedu yahay in wax kasta oo adduunkan ku jiraa ay jiraan oo keliya iyagoo lammaan la ah rabitaannada u dhigma. Halkanna waxaa ka soo baxaya laba gunaanad oo aad u cajiib ah.

Ka kowaad: dhammaan rabitaannada mar horeba waa la oofiyey, si kale marnaba ma noqon karto, – marka laga eego xagga fiisigiska kowaantanka, xilliga uu dhasho rabitaanku (lidka-maaddada), waxaa la dhalanaya lammaane ahaan maaddada (tamarta) sida saxda ah ugu dhiganta rabitaankaas. Iyagu si fudud ma jiri karaan midba midka kale la'aantii.

Gunaanadka labaad, ee ka soo farcamaya kan kowaad: wax kasta oo ka jira adduunkaaga, waa natiijada rabitaannadaada iyo kuwaaga oo keliya, qof kale oo arrintan «eed ku lihi» ma jiro. Dhibaatadu waxay tahay in innagu, annagoo aan taas ogayn (ama si sax ah, annagoo Rumaysan caksigeeda, in wax kasta lagu gaaro oo keliya hawl adag), annagoo aan rumaysnayn fudaydkan, markii ay noo dhashaan rabitaanno qaar, waxaan si naf-hurnimo leh ugu dhex daadanay fulintooda – annagoo la dagaallamayna

adduunka, maroojinayna duruufaha, ku bixinayna tamar aad u badan – tamar mar horeba abuurtay wax kasta oo la doonayay, laakiin raacdadaas guul-raadsiga ah awgeed, waxaan tamartaas ka qaadnay waxii mar hore la abuuray, annagoo ku luminayna ficillo aan loo baahnayn, dagaal – lacag raadis, yoolal dejin, ujeeddooyin, diyaarinta qorshe iyo isku dayga fulintiisa, abaabulka dadka iyo kheyraadka, xakamaynta iyo guulaha iwm.

Natiijadiina waxaan tamarta ka xayuubinay rabitaannadii mar horeba ku dhaboobay maaddada, waxayna macno ahaan ku milmeen xaqiiqadeenna. Beddelkoodana waxaa soo baxay buuq badan, arrimo badan oo «muhiim ah» – balse aan meelna gaarsiinayn –, laakiin ma jirin muuqashada rabitaanka dhabta ah: tamartii waxaa lagu lumiyay wax aan waxba tarayn. Tanina, dhankeeda, waxay miyirkeenna gudihiisa ku dhalisay rabitaanno badan oo is-khilaafsan. Marba marka ka dambaysa, annagoo qorshayaal samaynayna oo ka niyad-jabeyna isku-dayga fulintooda, waxaan urursanay daal gudaha ah, ciil aan u qabno kuwii «na hor istaagay», eedda «khalaadaadkeenna» oo aan ku sharraxaynay sababta ay markan u shaqayn weyday, ceebta itaal-darrideenna, cabsida ah inaanay mar kale shaqaynayn, iwm., waxaana halkaas ka dhashay rabitaanno gabi ahaanba ka duwan oo aan xiriir la lahayn rabitaannadii asalka ahaa ee dhabta ahaa ee nafteena – rabitaan ah in wax loo caddeeyo qof kale, rabitaan ah in la cudur-daarto, rabitaan ah in Nafta la ciqaabo, rabitaan ah inaan waxba la lahaanin si aan masuuliyad looga qaadin, rabitaan ah in la caajiso oo aan waxba la qaban si loo dhowro tamarta hadhay, rabitaan ah in laga dhuunto qof kasta, xataa rabitaanka dhimashada si loo «dhaqo ceebta»…

Rabitaannadan miyir-qabka hoose (taas oo ah kuwa aynaan ka warqabin) waxay khilaaf la galeen dhammaan hawlaheenna cusub. Iyaguna, sida lidka-maaddada, waxay dhaliyeen maaddo u dhiganta: iyagoo nolosheenna ka kicinaya dhacdooyin u dhigma – cudurro, deymo, ballamo aan la oofin, luminta sumcadda, dacwado maxkamadeed iyo ciqaabeed, cadaadis awoodeed, khilaafaad, muranno, xanuun shucuureed oo badan, silica iyo, ugu dambayntii, dhimasho, waxaana nagu qasbanaatay inaanan u halgamin fulinta rabitaannada, balse aan u dagaallanno badbaadada nafteena oo keliya. Inkasta oo aynu innagu gacanteenna ku bilownay dhammaan hababkan nolosheenna, haddana waxay inala ahayd in adduun col ah oo khatar ahi uu isku dayay inuu na baabi'iyo. Waxaana doonaynay inaan daafacno waxayaga, ilaalino, aargoosano, baabi'inno «cadowga», inkasta oo aanu jirin wax cadow ah oo halkan jooga oo aan ahayn Nafeenna.

Natiijadiina, gudaheenna, miyirkeenna dhexdiisa, waxaa ku samaysmay tiro badan oo rabitaanno iska hor imanaya, kuwaas oo, sida shimbirta barta, carsaanyada iyo kalluunka hunguriga weyn, «gaarigii» xaqiiqadeenna u jiidayay jihooyin kala duwan.

Maxaa la gudboon? Waxaa lagama maarmaan ah in la barto sida loo xalliyo dhammaan is-khilaafaadka gudaha ee urursan oo si tartiib-tartiib ah miyirka looga nadiifiyo hab-dhaqannada wax baabi'iya iyo go'aan-qaadashada liidata, barnaamijyada miyir-hoosaadka iyo rabitaannada is-diiddan ee kicinaya barnaamijyada is-duminta iyo la-dagaallanka Nafta. Waxaa loo baahan yahay in heshiis la dhex dhigo dhammaan «carsaanyooyinka iyo kalluunnada» iyo «shimbiroheenna barta». Ugu dambayntiina la barto in la arko,

in dhammaan rabitaannada mar horeba la oofiyey, oo aanay u baahnayn wax dadaal ah oo dhankeenna ah, ficilladana waxaynu ugu baahannahay oo keliya Hal-abuur, ee ma aha guul-raadis, maxaa yeelay rabitaanka hal-abuurka, wada-abuurka midba midka kale, waa rabitaanno madax-bannaan oo nafteennu leedahay, kuwaas oo iyaguna naftooda u abuura dhammaan duruufaha lagama maarmaanka ah si aynu isu muujinno sida hal-abuurayaal iyo wax-dhisayaal – kuwanina sidoo kale waa rabitaannada dhabta ah ee nafteenna, waana kuwan kuwa dhab ahaantii u baahan muujinteenna, ficilladeenna, rabitaannadan ayaana sidoo kale dhaliya tamar u dhiganta – tani waa tamarta dhiirrigelinta, xiisaha, xamaasadda hal-abuurka iyo dareenka nafta ee ku aaddan midowga kuwa ay isku fikirka yihiin, wada-abuurayaasha.

Sidaas darteed, saaxiibkaygiyow, Adigu kama welweli kartid arrinta ah in maadaama dhammaan rabitaannadaada mar horeba la oofiyey, ay «waxba kuu oollin doonin inaad qabato». Taas beddelkeeda, markaad u aqbasho rabitaannadaada inay oofsameen, Adigu waxaad ka xoroobi doontaa baahida lacag-raadsiga, leexinta xaqiiqada, xakamaynta, adeegsiga dadka kale iyo gaaritaanka yoolalka, waxaad u xoroobi doontaa – dhabaynta rabitaannada dhabta ah ee naftaada – Hal-abuurka, Jacaylka iyo Qaybsashada Dareenka ee Xaqiiqada Dhinacyada Badan leh – aayahaaga dhabta ah, kaas oo keligiis inaga dhiga kuwo faraxsan, sababtoo ah wuxuu u dhigmaa dabeecaddeenna dhabta ah – markaasna Adigu waxaad muujin kartaa Awooddaada Ugu Sarreysa – sidii bini'aadam-abuure, sidii ilaah nool oo hilib iyo dhiig leh, sidii muujin gaar ah oo ka timid Ilaaha Keliya, Nolol Keliya oo ku jirta qaabkaaga bini'aadamnimo ee aan la soo koobi karin, adigoo tusaale nool ku dhabaynaya riyada Nolosha Weliga ah. Waayo Adiga kuuma

hari doonto sabab aad u dhimato, maadaama rabitaanka dhimashada Adigu aad daweyn doonto, rabitaanka nolosha, Nolosha Dhabta ah, wuxuu noqon doonaa mid xoogaysta oo ku dhabooba xaqiiqada Jiritaanka Weliga ah.

Tani ma aha sheeko-xariiro. Tani waa xaqiiqo. Waayo dhammaan rabitaannadaada mar horeba waa la oofiyey. Rabitaanno noocee ah ayaa abuuray xaqiiqadaada hadda? Ma awoodaa Adigu inaad aqoonsato?