6. Bamposa

Likambo ezali ete na nse mpenza ya bosolo ya mokili na biso ya mosuni, na nivo ya fiziki quantique, elingi koloba «supu ya quantique» ya makambo nionso oyo makoki kosalema, biteni nionso ya mike-mike oyo esalaka mokili na biso ya mosuni, ebotamaka (ebimaka na «supu ya quantique») elongo na oyo babengi antiparticules (mosuni ya liboso). Biteni oyo ya antiparticule, lokola ezali na kilo ya négatif mpe ememi nguya ya négatif, ezali lolenge ya mosuni ya mposa na biso. Boye, biteni nionso ebotamaka mibale mibale: particule na antiparticule, elingi koloba ete eloko nionso na mokili oyo ezalaka kaka elongo na mposa oyo eyokani na yango. Mpe na yango, makanisi mibale ya kokamwa ebimi.

Ya liboso: bamposa nionso esili kokokisama, ekoki kozala na lolenge mosusu te, – na kotala ya fiziki quantique, na tango mposa ebotami (antimatière), elongo na yango ebotamaka mpe matiere (nguya), oyo ekokani mpenza na mposa wana. Ekoki ata moke te kozala moko kozanga mosusu.

Likambo ya mibale oyo euti na ya liboso: nionso oyo ezali na mokili na Yo ezali mbuma ya bamposa na Yo mpe kaka ya Yo moko, moto mosusu te azali na «foti» na yango. Likambo ezali ete biso, lokola toyebaki yango te (to mpe mpenza, lokola tokomaki na Kondima ya kokesana, ete eloko nionso ezwamaka kaka na mosala makasi ya mpasi), biso, kozanga Kondima na pete oyo, tango tozalaki na mposa moko boye, tokomipesaki na molende nionso mpo na kokokisa yango – na kobunda na

mokili, kopusola makambo na makasi, kobimisa nguya mingi mpenza mpo na yango – nguya oyo esilaki kozalisa nionso oyo tolingaki, kasi na mposa na biso ya koluka kozwa na makasi, tobotolaki nguya wana epai ya oyo esilaki kozalisama, kotika yango ebeba na misala ya pamba, na bitumba – na koluka mbongo, kotia mikano, kokana, kobongisa mayele mpe komeka kokokisa yango, kobongisa bato mpe biloko, kokengela mpe koluka kolonga mpe bongo na bongo.

Na yango, tobotolaki nguya na bamposa oyo esilaki kokoma ya solo na mosuni, mpe elimwaki mpenza na bosolo ya mokili na biso. Na esika na yango, mitungisi mingi eyaki, misala mingi ya «tina» – kasi oyo ezalaki na litomba te – kasi kokokisama ya mposa ya solo ezalaki te: nguya ebebaki pamba. Yango epesaki nzela na bamposa mingi ya kokabwana kati na makanisi na biso. Mbala na mbala, kotiaka makanisi mpe kozwaka mpasi ya motema na komeka kokokisa yango, tozalaki kobomba bolembi ya kati, nkanda epai ya baoyo «bapekisaki biso», ngambo mpo na «mabunga na biso moko», oyo tozalaki koloba ezali tina oyo elongaki te mbala oyo, soni mpo na kozanga makoki, bobangi ete ekolonga lisusu te, mpe bongo na bongo, oyo ebotaki bamposa ya mosusu mpenza, oyo ekangamaki te na bamposa ya ebandeli mpe ya solo ya molimo na biso – mposa ya kolakisa moto moko boye eloko, mposa ya komilongisa, mposa ya komipesa etumbu Yo moko, mposa ya kozanga eloko mpo na kozala na mokumba te, mposa ya kozala gwayi mpe kosala eloko te mpo na kobomba mwa nguya oyo etikali, mposa ya komibomba epai ya bato nionso, ata mpe mposa ya kokufa mpo na «kolongola soni»…

Mpe bamposa oyo ya kobombama (elingi koloba oyo toyebaki na mayele na biso te) ekotaki na matata elongo na makambo nionso ya sika oyo tobandaki. Yango mpe lokola antimatière ebotaki mosuni oyo ekokani na yango: kobandisa makambo na bomoi na biso – bokono, niongo, mikumba oyo ekokisami te, kobebisama ya nkombo malamu, kolandama na bazuzi mpe na mibeko, minyoko ya makasi, bitumba, kowelana, mpasi mingi ya motema, bampasi mpe, na nsuka, liwa, mpe tosengelaki lisusu kobunda te mpo na kokokisa bamposa, kasi mpo na kobika biso moko. Mpe atako biso moko nde tobandisaki makambo wana nionso na bomoi na biso, ekanisamaki lokola nde mokili moko ya mabe mpe ya likama ezalaki koluka koboma biso. Mpe tolingaki kobatela ya biso, komibatela, kozongisa mabe, koboma «monguna», atako monguna ata moko te azalaki awa, longola kaka biso moko.

Na yango, kati na biso, na mayele na biso, bamposa mingi ya kokabwana esalemaki, oyo lokola bandeke mpe banyama ya mayi ya kokesana, ezalaki kobenda «likalo» ya bosolo na biso na bipai nionso ya kokesana.

Tosengeli kosala nini? Esengeli koyekola kokata matata nionso ya kati oyo esanganyi mpe malembe malembe kopetola makanisi na Yo longwa na meko ya mabe ya ezaleli mpe ya bikateli, baprogramme ya kobombama mpe bamposa ya kokabwana oyo ebandisaka likambo ya komiboma mpe kobunda na Yo moko. Esengeli kosangisa na boyokani banyama nionso ya kokesana ya makanisi na biso. Mpe koyekola, na nsuka, komona,

ete bamposa nionso esili kokokisama, mpe esengaka molende ata moko te longwa epai na biso, mpe misala ezali na tina kaka mpo na Bokeli, kasi mpo na kokokisa mikano na makasi te, mpo mposa ya bokeli, ya kokela elongo moko na mosusu, ezali bamposa ya bonsomi ya molimo na biso, oyo ezali mpe kozalisa bisika nionso ya tina mpo tokoka komilakisa lokola bakeli mpe batongi – oyo mpe ezali bamposa ya solo ya molimo na biso, mpe yango nde esengaka komonisa na biso, misala na biso, mpe na bamposa oyo nguya oyo ekokani ebotamaka – ezali nguya ya bopemi ya molimo, ya kosepela makasi, ya molende ya bokeli mpe bopusi ya molimo mpo na kosangana elongo na baoyo bazali na makanisi moko, bakeli elongo.

Yango wana, moninga na ngai, Yo okoki kozala na mitungisi te na likambo ya koloba ete lokola bamposa na Yo nionso esili kokokisama, Yo «okozala na eloko ata moko te ya kosala». Kutu, na kondimaka bamposa na Yo lokola esili kokokisama, Yo okokangolama na mposa ya koluka mbongo, kobongola bosolo na makasi, kokengela, kokosa basusu mpe koluka kozwa na makasi, okokangolama – mpo na kokokisa bamposa ya solo ya molimo na Yo – mpo na Bokeli, Bolingo mpe Koyoka Mpasi Elongo ya Bosolo ya Bipai Mingi – mokano na Yo ya solo, oyo kaka yango moko nde epesaka biso esengo, mpo eyokani na bomoto na biso ya solo – mpe bongo Yo okokoka kokokisa Nguya na Yo ya Likolo mpenza – lokola moto-mokeli, lokola nzambe ya bomoi na kati ya mosuni, lokola lolenge ya sekele ya Nzambe Moko, Bomoi Moko na lolenge na Yo ya moto oyo ekoki kokokana na mosusu te, na kokoma ndakisa ya bomoi oyo ezali kokokisa ndoto ya Bomoi ya Seko. Mpo epai na Yo lisusu

tina ya kokufa ekozala lisusu te, mpo mposa ya liwa ekobikisama na Yo, mpe mposa ya bomoi, Bomoi ya Solo, ekokoma kaka makasi mpe ekokokisama na bosolo ya Kozala ya Seko.

Oyo ezali lisapo ya pamba te. Ezali bosolo. Pamba te bamposa na Yo nionso esili kokokisama. Bosolo na Yo ya sikoyo ezalisami na bamposa nini? Yo okoki koyeba yango?