3. Farxadda, miyir-qabka iyo xaqiiqada

F.M. Dostoyevsky wuxuu qoray: «Qofka bini'aadamka ahi wuxuu u murugaysan yahay oo keliya sababtoo ah ma oga inuu faraxsan yahay. Laakiin isla marka uu ogaado inuu faraxsan yahay, isla markiiba, isla ilbidhiqsigaas, wuxuu noqonayaa mid faraxsan. Wax walba waa intaas. Wax walba…». Waxaan ku raacsan nahay bayaankan. Aragtidooda dunida (taas oo lagu xoojiyay – xag cilmiyeed iyo ficil maalmeedba) qof kasta wuxuu durba haystaa waxa uu dhab ahaan rabo (inkasta oo laga yaabo inuusan taas ogayn), dunidiisana waxaa ka dhacaya waxa uu dhab ahaan u Rumaysan yahay (u Rumaysan yahay heer uu diyaar u yahay inuu u huro waxa ugu qaalisan: lacag, nolol, xorriyad).

Macnaha ugu ballaadhan – xaqiiqadaada, dhammaan dunidaada maaddiga ah (caafimaadkaaga, dhaqaalahaaga, xidhiidhadaada, wax kasta oo Adigu aad leedahay iyo waxa aadan lahayn, dhammaan duruufaha noloshaada, dhammaan dhacdooyinka iyo la macaamilka dadka kale iyo dunida) – guud ahaan, dhammaan xaqiiqadaada waxaa gebi ahaanba abuuray miyirkaaga. Tanina ma aha mid ku saabsan in «fikraddu tahay maaddi» iyo in «loo baahan yahay in si togan loo fikiro». Fikradda, dabcan, waa muhiim. Laakiin qaabdhismeedka miyirkaagu aad buu uga weyn yahay fikrado fudud oo keliya. Aan u eegno «dhismaha» miyirkaaga wax yar si faahfaahsan, laakiin annagoon si qoto dheer u galin tafaasiisha.

Si shuruudaysan waxaan u kala saari karnaa afar «dabaq» oo miyirkeenna ah: Rumaysadka, rabitaannada, dareennada iyo fikradaha. Dhab ahaantii waxa buuxiya dabaqyadan ayaa go'aamiya sida aynu u nool nahay – waxayna si toos ah u abuurtaa dhammaan xaqiiqadeenna. Laakiin inta badan

annagu xataa ma dareensanin arrintan, waxaan u malaynaynaa in wax walba ay yihiin sida ay yihiin, iyadoon ku xidhnayn miyirkeenna, oo waxaan awoodnaa oo keliya inaan baranno dunidan kakan ee naga madaxbannaan ee jirta, la qabsanno ama la dagaallanno. Laakiin taasi gabi ahaanba sidaas ma aha. Si sax ah haddii loo yidhaahdo, tani waa uun mid ka mid ah noocyada aaminaadaha ee suurtagalka ah, taas oo abuurta xaqiiqo u dhiganta iyada oo dhista dhammaan xidhiidhka uu qofku la leeyahay dunida. Laakiin kuwo kale ayaa jiri kara, waxayna dhalaan xaqiiqo gebi ahaanba ka duwan.

Dhab ahaantii, Hagahan nolosha ee kooban, waxaan rabnaa inaan ku siinno aragti kugu soo celinaysa booska Abuuraha xaqiiqadaada – taas oo asal ahaanba ku dhex jirta bini'aadamka, laakiin aynu si aan miyir qabin uga tanaasullo, anagoo qaadanayna caqiidooyin iyo aaminaado kale, masuuliyaddana u wareejinayna xoogag dibadda ah (dadka kale, maamulada, madaxda, duruufaha, Eebbe…), inta badanna cagsigeeda, annagoo dusha u ridanayna masuuliyadda dadka kale (kuwaas oo asal ahaan ah abuurayaal kula mid ah) Naftaada, dhab ahaanna wareejintan masuuliyadda ayaa inaga dhigta kuwo xanuunsada oo aan arki karin farxaddooda, oo aan arki karin in aynu innagu waxan oo dhan ku abuurno nolosheenna, anagoo cid dibadda ah ku eedaynayna guuldarrooyinkeenna, ka baqayna khataraha iyo cabsi-gelinta dibadda (kuwaas oo aynu innagu abuurno), xumaan dareemayna, xanaaqayna, xaasidnimo dareemayna, cadhoonayna... ama cagsigeeda, dareemayna dambi sababtoo ah ma awoodno inaan dadka kale ka dhigno kuwo faraxsan.

Taasina dhab ahaantii waa waxa nagu qasbaya inaan siyaabo kala duwan u wareegno, been u sheegno – dadka kale iyo Naftayada, annagoo isku dayeyna inaan shaqaysanno wax yar

oo lacag dheeraad ah, helno awood iyo sarrayn wax yar ka badan dadka kale. Waxaas oo dhan gadaashooda waxaa yaalla uun wareejinta masuuliyadda. Xataa markaan waxaas oo dhan helno – lacag, awood, guul – ma noqonno kuwo aad u faraxsan, sababtoo ah cabsida iyo xaasidnimada ayaa si lama huraan ah noogu kaxeeya heerka xiga – heerka xiga ee lacagta, awoodda, «guusha».

Waxaa ku filan inaad beddesho aaminaadahaaga, si qotodheer u beddesho aragtidaada dunida, qaadato masuuliyadda Naftaada adigoo ah Abuuraha dunidaada, oo aad ku celiso masuuliyadda abuurayaasha kale xaqiiqadooda, isla markiiba wax walba way isbeddeli doonaan – waxaad ogaan doontaa inaad Adigu durba faraxsan tahay, sababtoo ah Adigu qudhaada ayaa wax walba ku abuuraya dunidaada, mana jiro qof kale oo masuul ka ah taas. Adiguna waxaad u abuuraysaa sabab uun darteed, sabab uun baad u doonaysaa taas oo Adigu waad Rumaysan tahay taas. Taasi waa sababta wax waliba sidaas u yihiin. Si fudud Adigu ma aadan dareensanayn sida, waxa aad ku abuurayso iyo sababta aad u abuurayso, miyir-la'aantaasina waa waxa kaa dhigay mid murugaysan. Laakiin waxaa jira fursad wax walba lagu saxo – adoo dib ugu soo celinaya Naftaada masuuliyadda noloshaada iyo xaqiiqadaada, laakiin ma aha heerka ereyada iyo ficillada, sida: «nin hadlay waa nin falay» ama «waa in qofku masuul ka noqdaa ficilladiisa», balse waa heerka miyirka laftiisa: Aaminaaddaada, qirashadaada, rabitaannadaada miyir-hoosaadka ah, dareennadaada iyo fikradahaaga.

Xaqiiqadaadu waa muujinta tooska ah ee cad ee waxa uu miyirkaagu ka buuxo.

Ma doonaysaa inaad ogaato waxa uu miyirkaagu ka buuxo – eeg muraayadda xaqiiqadaada. Wax kasta oo aad halkaas ku aragto – wanaag iyo mid aan sidaas u wanaagsanayn, mid farxad leh iyo mid nacayb leh, mid dhiirrigelinaya iyo mid cabsi gelinaya – waxaas oo dhammi waa Adiga. Haddii aadan wax ka jeclayn muraayaddaas, Adiga oo keliya ayaa sixi kara. Sidee kula tahay rogmadani? Diyaar ma u tahay tacaburka noocaas ah? Sababtoo ah haddii aad tan aqbasho, ma heli doontid mar dambe fursad aad masuuliyadda ugu wareejiso qof kale. Waxaa ku horyaal shaqo weyn oo hawl badan oo ah barashada Naftaada, baadhidda moolka miyirkaaga. Laakiin tani waa shaqada ugu xiisaha badan uguna barakada badan dhammaan koonka, dhammaan koonanka oo dhan. Inaad garato Naftaada.

Inaad garato Naftaada, ee ma aha inaad dib u habayso. Waxaan kugu dhex arkayaa khalq aad u kaamil ah. Khalq Kaamil ah oo Rabbaani ah, oo aan khaladaad samayn, sidaas darteedna aan haysan wax uu dib u habayn ku sameeyo, maxaa yeelay khalqigan wuxuu uun baranayaa sida loo maareeyo jidhkiisa, Jidhkiisa Weyn. Jidhka xaqiiqadiisa. Wuxuu baranayaa, isagoo garanaya Naftiisa, awooddiisa, awoodihiisa aan xadka lahayn ee Abuuraha.

Marka aad aragto ilmo yar oo baranaya sida loo socdo iyo, guud ahaan, sida loo maareeyo jidhkiisa, gacmihiisa, isagoo isku dayaya inuu gaadho alaab-ciyaareed uu jecel yahay ama cunto macaan, oo marka aysan taasi u suurtagelin, ma ku aragtaa isaga dhexdiisa kaamilnimo yar? Ma ku eedaynaysaa arrintaas darteed? Mise waxaad ku dhiirranaysaa inuu, isagoo maraya dhibaatooyin gaar ah – oo lagama maarmaan ah – oo ku jira marxaladda waxbarashada, uusan dib u guran oo uu sii wado samaynta isku-dayo cusub oo joogto ah si uu u barto xirfaddan. Ka dibna wuxuu bartaa wax walba

oo xirfado aad iyo aad u kakan ah. Haddii Adigu aad hadda akhrinayso qoraalkan, waxay u muuqataa in Adiguna wakhtigaagii aad ku guulaysatay arrintaas.

Waxaan kugu aragnaa Adiga, Bini'aadamka baranaya xirfadaha abuurista miyirka qabta ee xaqiiqadaada, sida ilmo kaamil ah, oo aan dib uga guran «guuldarrooyinka» suurtagalka ah, laakiin mar labaad iyo mar kale sameeya isku-dayo uu ku barto. Dhab ahaanna tan ayaanu Innagu kugu caawinaynay muddadan oo dhan, intii aad noolayd oo dhan, waxaanan diyaar u nahay inaan kugu caawinno arrintan si joogto ah, anagoo samir ku daawanayna horumarkaaga.

Laakiin Adigu qudhaadu diyaar ma u tahay inaad bilowdo jidkan? Diyaar? Haddaba Ciyaartu way bilaabatay. Ha ka dalban Naftaada wax aad u badan isla markiiba. Isku day inaad hadda dareento waxa aad hadda Rumaysan tahay (adigoo eegaya muraayadda xaqiiqadaada), cidda aad sida caadiga ah ku eedayso guuldarrooyinka, cidda aad garbahaaga u saarto masuuliyadda, cidda aad wax ku leedahay, iyo cidda wax kugu leh... Nidaam noocee ah oo waajibaadyo iyo deymo isweydaarsi ah ayaad ku guulaysatay inaad isku hareerayso intii aad ku jirtay safarkaaga nolosha? Maxaad ka helaysaa arrintan? Tani ma kaa dhigaysaa mid faraxsan? Ogow: waxaas oo dhammi ma aha kuwo «dhab ah oo aan laga leexan karin» iyo «si kale ma noqon karto». Tani waa uun aaminaadahaaga iyo qirashadaada waxa kugu qasbaya inaad go'aannadan qaadato oo aad sidaas u dhaqanto. Tani ma xuma mana wanaagsana. Adigu si fudud ayaad u Rumaysan tahay tan.