3. خوشي، شعور ۽ حقيقت

ايف. ايم. دوستوئيوسڪي لکيو هو: ”ماڻهو فقط ان ڪري ناخوش آهي جو هو نه ٿو ڄاڻي ته هو خوش آهي. ۽ جيئن ئي هو ڄاڻي وٺندو ته هو خوش آهي، تيئن ئي، ان ئي پل، خوش ٿي ويندو. بس ان ۾ ئي سڀ ڪجهه آهي. سڀ ڪجهه...“. اسان هن قول سان متفق آهيون. اسان جي دنيا جي تصور ۾ (۽ اهو سائنسي توڙي روزاني تجربي سان ثابت ٿيل آهي) هر انسان وٽ اڳ ئي اهو موجود آهي جيڪو هو سچ پچ چاهي ٿو (پر ٿي سگهي ٿو ته هو اهو نه ڄاڻندو هجي)، ۽ سندس دنيا ۾ اهو ئي ٿئي ٿو جنهن تي هو سچ پچ ايمان رکي ٿو (اهڙو ايمان جنهن تي هو پنهنجي سڀ کان قيمتي شيءِ: پئسو، زندگي، آزادي داؤ تي لڳائڻ لاءِ تيار هجي).

وسيع تر معنيٰ ۾ – تنهنجي حقيقت، تنهنجي سموري مادي دنيا (تنهنجي صحت، تنهنجو ناڻو، تنهنجا لاڳاپا، اهو سڀ جيڪو تو وٽ آهي ۽ ناهي، تنهنجي زندگيءَ جا سمورا حالات، سمورا واقعا ۽ ٻين ماڻهن توڙي دنيا سان لاڳاپا) – مطلب ته، تنهنجي پوري حقيقت مڪمل طور تنهنجي شعور جي ئي تخليق ڪيل آهي. ۽ هي ان بابت ناهي ته ”سوچ مادي آهي“ ۽ ”مثبت سوچڻ گهرجي“. بيشڪ، سوچ اهم آهي. پر تنهنجي شعور جي بناوت صرف سوچن کان تمام گهڻي وسيع آهي. اچو ته تنهنجي شعور جي هن ”عمارت“ کي ٿورو تفصيل سان ڏسون، پر تمام گهڻين باريڪين ۾ وڃڻ کان سواءِ.

اصطلاحي طور اسان پنهنجي شعور جا چار ”طبقا“ بيان ڪري سگهون ٿا: ايمان، خواهشون، احساس ۽ سوچون. بلڪل اهو ئي مواد جنهن سان اهي طبقا ڀريل آهن، اهو طئي ڪري ٿو ته اسان ڪيئن جيئون ٿا – اهو لفظي طور اسان جي پوري حقيقت کي خلقي ٿو. پر اڪثر ڪري

اسان کي ان جو احساس ئي نه هوندو آهي، اسان کي لڳندو آهي ته هر شيءِ اسان جي شعور کان الڳ پنهنجي نموني سان موجود آهي، ۽ اسان فقط هن اسان کان جدا، پيچيده دنيا جو اڀياس ڪري سگهون ٿا، ان سان مطابقت پيدا ڪري سگهون ٿا يا ان سان وڙهي سگهون ٿا. پر ائين بلڪل به ناهي. وڌيڪ واضح طور، اهو رڳو عقيدن جو هڪ ممڪن نمونو آهي جيڪو پنهنجي موافق حقيقت خلقي ٿو ۽ انسان جا دنيا سان سڀ لاڳاپا جوڙي ٿو. پر ٻيا به عقيدا ٿي سگهن ٿا، ۽ اهي هڪ بلڪل الڳ حقيقت کي جنم ڏين ٿا.

دراصل، زندگيءَ جي هن مختصر رهنمائيءَ ۾، اسان توکي هڪ اهڙو ديدار ڏيڻ چاهيون ٿا، جيڪو توکي تنهنجي پنهنجي حقيقت جي خالق واري مرتبي تي موٽائي ٿو – جيڪو شروع کان ئي انسان جي فطرت ۾ رکيل آهي، پر اسان غير شعوري طور ان کان انڪار ڪري ٻين عقيدن ۽ خيالن کي اپنايون ٿا، پنهنجي ذميواري ٻاهرين قوتن (ٻين ماڻهن، حڪومتن، اڳواڻن، حالتن، خدا...) تي وجهون ٿا، ۽ اڪثر ان جي برعڪس، ٻين (جيڪي پڻ تو وانگر ئي خالق آهن) جي ذميواري پاڻ تي کڻون ٿا؛ ۽ ذميواريءَ جو هي تبادلو ئي اسان کي تڪليف ڏئي ٿو ۽ اسان کي پنهنجي خوشي ڏسڻ نه ٿو ڏئي، اهو ڏسڻ نه ٿو ڏئي ته اسان پاڻ ئي پنهنجي زندگيءَ ۾ هي سڀ ڪجهه پيدا ڪري رهيا آهيون، پنهنجين ناڪامين جو ڏوهه ڪنهن ٻئي تي لڳايون ٿا، ٻاهرين خطرن ۽ دڙڪن کان ڊڄون ٿا (جيڪي اسان پاڻ خلقيون ٿا)، ناراض ٿيون ٿا، بيزار ٿيون ٿا، حسد ۽ ڪاوڙ ڪيون ٿا... يا وري ٻين ماڻهن کي خوش نه ڪري سگهڻ تي ڏوهه جو احساس محسوس ڪيون ٿا.

۽ اهو ئي سبب آهي جيڪو اسان کي هر طرح جا بهانا ٺاهڻ، ٻين سان توڙي پاڻ سان ڪوڙ ڳالهائڻ تي مجبور ڪري ٿو، اها ڪوشش ڪندي ته ڪجهه

وڌيڪ پئسا ڪمائجن، ٿوري وڌيڪ طاقت ۽ ٻين ماڻهن تي برتري حاصل ڪجي. هن سڀ جي پويان صرف ذميواريءَ تان پاڻ ڇڏائڻ آهي. ۽ هي سڀ ڪجهه – پئسو، طاقت، ڪاميابي – حاصل ڪرڻ کان پوءِ به اسان وڌيڪ خوش نه ٿا ٿيون، ڇاڪاڻ ته خوف ۽ حسد اسان کي اڻٽر طور ايندڙ درجي طرف ڌڪين ٿا – پئسي، طاقت ۽ ”ڪاميابيءَ“ جو ايندڙ درجو.

رڳو پنهنجا عقيدا تبديل ڪرڻ، دنيا ڏانهن پنهنجو نظريو بنيادي طور بدلائڻ، پنهنجي دنيا جي خالق طور ذميواري پاڻ تي کڻڻ، ۽ ٻين خالقن کي سندن حقيقت جي ذميواري واپس موٽائڻ جي دير آهي، ته سڀ ڪجهه يڪدم تبديل ٿي ويندو – تون ڏسندين ته تون اڳ ئي خوش آهين، ڇاڪاڻ ته تون پاڻ پنهنجي دنيا ۾ سڀ ڪجهه خلقي رهيو آهين، ان جو ذميوار ٻيو ڪوبه ناهي. ۽ تون ڪنهن خاص سبب جي ڪري اهو سڀ خلقي رهيو آهين، تون ڪنهن نه ڪنهن طرح اهو چاهين ٿو ۽ تون ان تي ايمان رکين ٿو. ان ڪري ئي سڀ ائين آهي. رڳو توکي اها ڄاڻ نه هئي ته تون ڪيئن، ڪهڙي شيءِ سان ۽ ڇو هي سڀ تخليق ڪري رهيو آهين، ۽ ان اڻڄاڻائيءَ ئي توکي ناخوش بڻائي ڇڏيو هو. پر سڀ ڪجهه درست ڪرڻ جو هڪ موقعو آهي – پنهنجي زندگي ۽ پنهنجي حقيقت جي ذميواري پاڻ تي موٽائي کڻڻ، پر رڳو ڳالهين ۽ عملن جي سطح تي نه، جيئن: ”جيڪو چيو سو ڪيو“ يا ”پنهنجي عملن جو پاڻ ذميوار ٿيڻ گهرجي“، بلڪه خود شعور جي حقيقي سطح تي: تنهنجي ايمان، عقيدن، لاشعوري خواهشن، احساسن ۽ سوچن جي سطح تي.

تنهنجي حقيقت بلڪل اهو ئي سڌو ۽ پڌرو اظهار آهي، جنهن سان تنهنجو شعور ڀريل آهي.

جيڪڏهن تون ڄاڻڻ چاهين ٿو ته تنهنجو شعور ڪهڙي شيءِ سان ڀريل آهي – ته پنهنجي حقيقت جي آئيني ۾ ڏس. جيڪو ڪجهه تون اتي ڏسندين – سٺو توڙي غير سٺو، دلپسند توڙي ناپسند، روح پرور توڙي خوفناڪ – اهو سڀ تون ئي آهين. ۽ جيڪڏهن توکي ان آئيني ۾ ڪا شيءِ پسند نه ٿي اچي، ته ان کي فقط تون ئي درست ڪري سگهين ٿو. توکي هي نئون رخ ڪيئن ٿو لڳي؟ ڇا تون اهڙي عظيم سفر لاءِ تيار آهين؟ ڇو ته جيڪڏهن تون هي قبول ڪندين، ته پوءِ تو وٽ ذميواري ڪنهن ٻئي تي وجهڻ جو ڪوبه موقعو باقي نه رهندو. پاڻ کي ڄاڻڻ ۽ پنهنجي شعور جي اونهائين کي ڳولڻ لاءِ هڪ وڏو ۽ اڻٿڪ ڪم سامهون آهي. پر هي سڄي ڪائنات ۾، سمورين ڪائناتن ۾، سڀ کان وڌيڪ دلچسپ ۽ سڀ کان وڌيڪ برڪت وارو ڪم آهي. پاڻ کي سڃاڻڻ.

پاڻ کي سڃاڻڻ، نه ڪي پاڻ کي بدلائڻ. آئون تو ۾ هڪ ڪامل وجود ڏسان ٿو. هڪ ڪامل الهي وجود، جيڪو ڪا غلطي نه ٿو ڪري، ۽ ان ڪري کيس ڪجهه به نئين سر ٺاهڻ جي ضرورت ناهي، ڇو ته هي وجود رڳو پنهنجي جسم، پنهنجي وڏي جسم تي ضابطو آڻڻ سکي رهيو آهي. پنهنجي حقيقت جي جسم تي. پاڻ کي، پنهنجي سگهه کي، ۽ خالق جي حيثيت سان پنهنجين لامحدود صلاحيتن کي سڃاڻندي سکن جي عمل ۾ آهي.

جڏهن توهان ڏسو ٿا ته هڪ ننڍڙو ٻار هلڻ ۽ مجموعي طور پنهنجي جسم، پنهنجن هٿن کي سنڀالڻ سکي رهيو آهي، پنهنجي پسنديده رانديڪي يا لذيذ کاڌي تائين پهچڻ جي ڪوشش ڪري ٿو، ۽ جڏهن هو ڪامياب نه ٿو ٿئي، ته ڇا توهان کيس گهٽ ڪامل سمجهو ٿا؟ ڇا توهان ان تي کيس ڏوهه ڏيو ٿا؟ يا ان ڳالهه مان حوصلا افزائي حاصل ڪريو ٿا ته سکڻ واري عمل دوران لازمي مشڪلاتن جي باوجود، هو هار نه ٿو مڃي ۽ ان هنر کي سکڻ لاءِ نوان نوان جتن ڪندو رهي ٿو. ۽ پوءِ هو وڌيڪ

کان وڌيڪ پيچيده هنر به سکي وٺي ٿو. جيڪڏهن تون هن وقت هي تحرير پڙهي رهيو آهين، ته لڳي ٿو ته پنهنجي وقت ۾ تون به ان ۾ ڪامياب ٿي چڪو آهين.

اسان توکي، اي انسان، جيڪو پنهنجي حقيقت جي شعوري تخليق جا هنر سکي رهيو آهي، اهڙي ئي ڪامل ٻار وانگر ڏسون ٿا، جيڪو ممڪن ”ناڪامين“ جي باوجود پوئتي نه ٿو هٽي، پر سکڻ لاءِ وري وري ڪوششون ڪري ٿو. ۽ بلڪل ان ئي ڳالهه ۾ اسان سڄي زندگي توکي مدد ڪندا رهيا آهيون، ۽ اسان اڳتي به تنهنجي ترقيءَ کي صبر سان ڏسندي، تنهنجي مدد ڪرڻ لاءِ تيار آهيون.

پر ڇا تون پاڻ هي رستو شروع ڪرڻ لاءِ تيار آهين؟ تيار آهين؟ ته پوءِ راند شروع ٿي چڪي آهي. پاڻ کان يڪدم تمام گهڻي تقاضا نه ڪر. في الحال اهو سمجهڻ جي ڪوشش ڪر ته تون هن وقت ڪهڙي ڳالهه تي ايمان رکين ٿو (پنهنجي حقيقت جي آئيني ۾ ڏسندي)، ناڪامين ۾ عام طور ڪنهن کي ڏوهي ٺهرائين ٿو، ڪنهن جي ذميواري پنهنجي ڪلهن تي کڻين ٿو، تون ڪنهن جو قرضدار آهين ۽ ڪير تنهنجو قرضدار آهي... پنهنجي زندگيءَ جي سفر دوران تون پاڻ کي باهمي فرضن ۽ قرضن جي ڪهڙي ڄار ۾ وڪوڙي چڪو آهين؟ توکي ان مان ڇا ملي ٿو؟ ڇا اهو توکي خوش ڪري ٿو؟ ڄاڻي وٺ: هي سڀ ڪجهه ڪو ”اڻٽر حقيقت“ ناهي ۽ نه ئي ڪو ”ٻيو رستو ناهي“. رڳو تنهنجا عقيدا ۽ ايمان توکي اهڙا فيصلا ڪرڻ ۽ اهڙو رويو اختيار ڪرڻ تي مجبور ڪن ٿا. هي نه خراب آهي ۽ نه ئي سٺو. بس تون ان تي ايمان رکين ٿو.