3. Бақыт, сана және шындық

Ф.М. Достоевский былай деп жазған: «Адам бақытты екенін білмегендіктен ғана бақытсыз. Ал бақытты екенін білген бойда, сол сәтте-ақ, дәл сол секундта бақытты болады. Бар мәселе осында. Барлығы осы…». Біз бұл тұжырыммен келісеміз. Біздің дүниетанымымызда (әрі ол ғылыми тұрғыда да, күнделікті тәжірибеде де расталған) әрбір адам шынайы қалаған нәрсесіне қазірдің өзінде ие (бірақ мұны білмеуі мүмкін), және оның әлемінде өзі Шынайы сенетін нәрсе орын алады (оған өзі үшін ең қымбат нәрселерін: ақшасын, өмірін, бостандығын бәйгеге тігуге дайын болатындай дәрежеде сенеді).

Ең кең мағынада – Сенің шындығың, бүкіл материалдық әлемің (денсаулығың, қаржың, қарым-қатынастарың, қолыңда бар және жоқ нәрсенің бәрі, өміріңнің барлық мән-жайы, барлық оқиғалар мен басқа адамдармен және әлеммен өзара әрекеттесуің) – толықтай алғанда, бүкіл шынайы болмысың тұтастай Сенің санаңнан жаралған. Бұл «ой материалды» немесе «жақсы ойлау керек» деген сөз емес. Ой, әрине, маңызды. Бірақ Сенің санаңның құрылымы жай ғана ойлардан әлдеқайда ауқымды. Ендеше, егжей-тегжейге тым тереңдемей, санаңның «ғимаратына» сәл тереңірек үңіліп көрейік.

Шартты түрде санамыздың төрт «қабатын» бөліп көрсетуге болады: Сенім, қалаулар, сезімдер мен ойлар. Дәл осы қабаттардың немен толғаны біздің қалай өмір сүретінімізді анықтайды – тура мағынасында бүкіл шынайы болмысымызды жаратады. Бірақ көбінесе

біз мұны тіпті аңғармаймыз, бәрі де санамызға тәуелсіз, қалай бар болса, солай болып көрінеді, ал біз өзімізден бөлек өмір сүріп жатқан осы күрделі әлемді тек зерттеп, оған бейімделіп немесе онымен күресе ғана алатындаймыз. Бірақ бұл олай емес. Дәлірек айтқанда, бұл өзіне сәйкес келетін шындықты тудыратын және адамның әлеммен барлық қарым-қатынасын құратын наным-сенімдердің мүмкін болған нұсқаларының бірі ғана. Алайда өзге де жолдар бар, және олар мүлдем басқа шындықты тудырады.

Шын мәнінде, өмірге арналған осы қысқаша Нұсқаулықта біз Саған өз шындығыңның Жаратушысы дәрежесіне қайтаратын көзқарасты ұсынғымыз келеді – бұл бастапқыда адамға тән болған, бірақ біз басқа сенімдер мен қағидаларды қабылдап, жауапкершілікті сыртқы күштерге (басқа адамдарға, билікке, басшыларға, мән-жайларға, Құдайға...) арта отырып, және көбінесе керісінше, басқалар (негізінде, тура сондай жаратушылар) үшін жауапкершілікті Өзімізге тартып алып, одан бейсаналы түрде бас тартамыз, және дәл осы жауапкершілікті ауыстыру бізді азап шегуге және бақытымызды көрмеуге, өміріміздегінің бәрін өзіміз жаратып отырғанымызды байқамауға мәжбүр етеді, сәтсіздіктеріміз үшін сыртқы біреуді айыптап, (өзіміз тудырған) сыртқы қауіп-қатерлерден қорқып, өкпелеп, ашуланып, қызғанып, ызаланып... немесе керісінше, басқа адамдарды бақытты ете алмағанымыз үшін кінә сезінеміз.

Дәл осы нәрсе бізді барынша амалдауға, өзгелерге де, Өзімізге де өтірік айтуға, сәл көбірек ақша

табуға, сәл көбірек билікке және басқа адамдардан үстемдікке ие болуға тырысуға мәжбүр етеді. Осының бәрінің артында жай ғана жауапкершілікті басқаға ысыру жатыр. Тіпті осының бәріне – ақшаға, билікке, табысқа қол жеткізсек те, біз бақыттырақ бола түспейміз, өйткені қорқыныш пен қызғаныш бізді келесі деңгейге – ақшаның, биліктің, «табыстың» келесі деңгейіне қарай еріксіз қуалайды.

Өз наным-сенімдеріңді өзгертіп, дүниеге деген көзқарасыңды түбегейлі жаңартып, өз әлеміңнің Жаратушысы ретінде жауапкершілікті Өзіңе алып, өзге жаратушыларға олардың шындығы үшін жауапкершілігін қайтарсаң болғаны, бәрі сол сәтте өзгереді – Сен қазірдің өзінде бақытты екеніңді танисың, өйткені өз әлеміңдегі барлық нәрсені Сенің Өзің жаратып отырсың, бұған жауапты басқа ешкім жоқ. Және Сен мұны белгілі бір себеппен жаратып жатырсың, Сен белгілі бір себеппен мұны қалайсың және бұған сенесің. Дәл сондықтан бәрі осылай. Бар болғаны Сен мұны қалай, немен және не үшін жаратып жатқаныңды аңғармадың, және дәл осы бейсаналық Сені бақытсыз етті. Бірақ бәрін түзетуге мүмкіндік бар – «еркек айтты – еркек істеді» немесе «өз іс-әрекетіңе жауап беру керек» деген сияқты сөз бен әрекет деңгейінде емес, сананың дәл өзінің деңгейінде: Сенің наным-сенімдерің, қағидаларың, түпкі санаңдағы қалауларың, сезімдерің мен ойларың деңгейінде өз өмірің мен өз шындығың үшін жауапкершілікті Өзіңе қайтару арқылы.

Сенің шынайы болмысың – санаңның немен толғанының тікелей әрі айқын көрінісі.

Санаңның немен толғанын білгің келе ме – өз шынайы болмысыңның айнасына қара. Онда көргеніңнің барлығы – жақсысы мен онша емесі, жағымдысы мен жиіркеніштісі, шабыттандыратыны мен қорқыныштысы – мұның бәрі Сенсің. Және егер сол айнадан Саған бірдеңе ұнамаса, оны тек Сен ғана түзете аласың. Саған осындай бетбұрыс қалай? Осындай сапарға дайынсың ба? Өйткені мұны қабылдасаң, жауапкершілікті басқа біреуге артуға енді мүмкіндігің болмайды. Өзіңді тану, санаңның тереңіне бойлау бойынша үлкен әрі қажырлы жұмыс күтіп тұр. Бірақ бұл бүкіл ғаламдағы, барлық ғаламдардағы ең қызықты әрі ең берекелі еңбек. Өзіңді тану.

Өзіңді қайта өзгерту емес, Өзіңді тану. Мен Сенен кемел жаратылысты көремін. Қателеспейтін, сондықтан өзгертетін ештеңесі жоқ Кемел Құдайы жаратылысты көремін, өйткені бұл жаратылыс жай ғана өз денесін, өзінің Ұлы Денесін басқаруды үйренуде. Өз шындығының Денесін. Өзін, өз күшін, Жаратушының шексіз мүмкіндіктерін тани отырып үйренуде.

Кішкентай сәбидің жүруді және тұтастай алғанда өз денесін, өз қолдарын басқаруды үйреніп, ұнаған ойыншығына немесе дәмді тамаққа қол созуға тырысқанын, ал қолы жетпей қалған сәттерін көргенде, оның бойынан кемшілік көресіздер ме? Оны бұл үшін кінәлайсыздар ма? Әлде оқу барысында белгілі бір – қажетті – қиындықтарды бастан өткере отырып, оның шегінбей, осы дағдыны меңгеру үшін қайта-қайта талпыныс жасайтынына шабыттанасыздар ма? Содан кейін ол барған сайын

күрделірек дағдыларды меңгереді. Егер Сен қазір бұл мәтінді оқып отырсаң, демек, кезінде бұл Сенің де қолыңнан келген сыңайлы.

Өз шындығын саналы түрде жарату дағдыларын меңгеріп жатқан Сені, Адамды, Біз ықтимал «сәтсіздіктерде» шегінбейтін, үйрену үшін қайта-қайта талпыныс жасайтын дәл сондай кемел сәби ретінде көреміз. Дәл осы жолда Біз Саған осы уақыт бойы, бүкіл өміріңде көмектесіп келеміз, және Сенің ілгерілеуіңді сабырмен бақылай отырып, бұдан әрі де Саған көмектесуге дайынбыз.

Бірақ Сен бұл жолды бастауға Өзің дайынсың ба? Дайынсың ба? Олай болса, Ойын басталды. Өзіңнен бірден тым көп нәрсені талап етпе. Әзірге (өз шындығыңның айнасына қарай отырып) дәл қазір не нәрсеге Сенетініңді, сәтсіздіктер үшін әдетте кімді кінәлайтыныңды, кім үшін жауапкершілікті өз иығыңа артатыныңды, кімге қарыздар екеніңді және кім Саған қарыздар екенін... ұғынуға тырыс. Өмір жолыңда өзара міндеттемелер мен қарыздардың қандай жүйесімен шырмалып үлгердің? Бұдан не аласың? Бұл Сені бақытты ете ме? Біліп қой: мұның бәрі «объективті» және «басқаша болуы мүмкін емес» деген нәрсе емес. Жай ғана Сенің нанымдарың мен сенімдерің Сені осындай шешімдер қабылдауға және осылай әрекет етуге мәжбүрлейді. Бұл жаман да, жақсы да емес. Сен жай ғана бұған сенесің.