3. Kabungahan, eling lan kasunyatan

F.M. Dostoevsky naté nyerat: «Manungsa iku nandhang sengsara mung amarga ora ngerti yèn dhèwèké iku bagya mulya. Lan sanalika dhèwèké ngerti yèn dhèwèké bagya mulya, ing detik iku uga, dhèwèké bakal dadi bagya mulya. Ing kéné sakabèhé. Sakabèhé...». Kita sarujuk marang panyaruwé iki. Sajroning sesawangan jagat kita (lan iki disengkuyung – sacara ilmiah uga praktèk saben dina) saben manungsa wus darbé apa sing sanyatané dikarepaké (nanging bisa uga ora ngertèni), lan ing jagaté lumaku apa sing Sejati diandel déning dhèwèké (diandel nganti tekan wani ngetohaké apa sing paling aji tumrap dhèwèké: bandha, nyawa, kamardikan).

Sajroning teges sing paling jembar – kasunyatanira, sakabèhing jagat materialira (kasehatanira, bandhanira, sesambunganira, kabèh sing darbé lan ora kokdarbèni, sakabèhing kahanan uripira, kabèh prastawa lan paseduluran klawan wong liya sarta klawan jagat) – cekaké, sakabèhing kasunyatanira wutuh tinitahaké déning elingira. Lan iki dudu bab «pikiran iku material» lan «kudu mikir positif». Pikiran pancèn wigati. Nanging tataraning kesadaranira iku luwih jembar tinimbang mung pikiran. Ayo kita titi pirsa «gedhong» kesadaranira rada cetha, nanging tanpa keblasuk ing rerincèn.

Sacara prasaja kita bisa mérang patang «tingkat» saka kesadaran kita: Kapercayan, pepénginan, rasa pangrasa, lan pikiran. Pancèn apa sing ngisi tingkat-tingkat iki sing nemtokaké kepriyé kita urip, – sanyatané nitahaké sakabèhing kasunyatan kita. Nanging luwih kerep

kita ora ngrumangsani bab iki, kita nganggep yèn samubarang wus kaya mangkono anané, tanpa gumantung marang kesadaran kita, lan kita mung bisa nyinau jagat sing rumit lan ngadeg dhéwé ing sanjabané kita iki, nyalarasake dhiri utawa nglawan marang jagat iku. Nanging sanyatané babar pisan ora mangkono. Luwih beneré, iki mung salah siji saka manéka pilihan kapercayan, sing nitahaké kasunyatan kang jumbuh lan nata sakabèhing sesambunganing manungsa klawan jagat. Nanging bisa ana kapercayan liyané, lan iku nuwuhaké kasunyatan sing babar pisan béda.

Satemené, sajroning Panuntun Cekak tumrap Panguripan iki, kita péngin mènèhi sesawangan marang Sliramu, sing mbalèkaké Sliramu menyang kalungguhan minangka Sang Nitahaké kasunyatané dhéwé – sing wiwit mula pancèn dadi sipating manungsa, nanging kita tanpa sadhar nampik bab iku, kanthi nampa panyaruwé lan kapercayan liya, nguncitaké tanggung jawab marang kakuwatan ing njaba (marang wong liya, marang panguwasa, marang pamimpin, marang kahanan, marang Gusti Allah…), lan asring uga suwaliké, nggémbol tanggung jawabé wong liya (sing satemené uga padha-padha juru titah) marang Awaké Dhéwé, lan pancèn pangalihan tanggung jawab iki sing marakaké kita nandhang sangsara lan ora weruh marang kabagyaning dhiri, ora weruh yèn kita dhéwé sing nitahaké kabèh iki sajroning urip kita, kanthi nyalahaké wong njaba tumrap kagagalan kita, wedi marang bebaya lan ancaman njaba (sing satemené kita dhéwé sing nitahaké), anyel, gampang nesu, meri, duka... utawa suwaliké, ngrasa salah amarga ora bisa gawé bagya mulya wong liya.

Lan bab iki pisan sing meksa kita nindakaké manéka cara kanggo ngoncati, goroh – marang wong liya lan marang Awaké Dhéwé, ngupaya golèk bathi rada

luwih akèh dhuwit, éntuk luwih akèh panguwasa lan kalungguhan ngungkuli wong liya. Ing sangisoring kabèh iki mung dumunung pangalihan tanggung jawab. Lan sanadyan wus éntuk kabèh iku – dhuwit, panguwasa, kasuksesan – kita ora dadi luwih bagya mulya, amarga rasa wedi lan rasa meri mesthi bakal ngoyak kita menyang tataran sabanjuré – tataran dhuwit, panguwasa, lan «kasuksesan» sabanjuré.

Cukup kanthi ngowahi kapercayanira, ngrombak sakabèhé sesawanganira marang jagat, nampa tanggung jawab marang Awaké Dhéwé minangka Sang Nitahaké jagatira, sarta mbalèkaké tanggung jawab marang para juru titah liyané tumrap kasunyatané dhéwé-dhéwé, samubarang bakal sanalika owah – Sliramu bakal nemokaké yèn Sliramu wus bagya mulya, amarga Sliramu dhéwé sing nitahaké samubarang ing jagatira, ora ana wong liya sing tanggung jawab tumrap bab iku. Lan Sliramu nitahaké iku amarga sawijining alesan, Sliramu kepéngin iku lan Sliramu Pracaya marang iku. Mula samubarang dadi kaya mangkono. Mung waé Sliramu biyèn ora nyadhari kepriyé, nganggo apa, lan kanggo apa Sliramu nitahaké iku, lan kahanan ora sadhar iki sing ndadèkaké Sliramu nandhang sangsara. Nanging ana kalodhangan kanggo ndandani kabèh – kanthi mbalèkaké tanggung jawab marang Awaké Dhéwé tumrap panguripanira lan kasunyatanira, nanging dudu ing tataran tetembungan lan tumindak, kaya ta: «wong lanang sing ngomong – wong lanang sing nglakoni» utawa «kudu tanggung jawab marang tumindaké», nanging ing tataran kesadaran iku dhéwé: Kapercayanira, panyaruwénira, kekarepan batinira, rasa pangrasanira, lan pikiranira.

Kasunyatanira iku minangka wujuding kang cetha lan nyata saka apa sing ngisi kesadaranira.

Yèn Sliramu péngin ngerti apa sing ngisi kesadaranira – delengen ing pangiloning kasunyatanira. Sakabèhé sing kokdeleng ing kono – sing becik lan sing kurang becik, sing nengsemaké lan sing njremihaké, sing maringi semangat lan sing nggegirisi – iku kabèh Sliramu. Lan yèn ana samubarang sing ora koksenengi ing pangilon iku, mung Sliramu sing bisa ndandani. Kepriyé panemumu ngenani owah-owahan iki? Apa wus siyaga tumrap lelampahan iki? Awit yèn Sliramu nampa bab iki, Sliramu ora bakal duwé dalan manèh kanggo nguncitaké tanggung jawab marang wong liya. Bakal ana pakaryan gedhé lan tliti kanggo nyinau Diri, nlesih jroning kesadaranira. Nanging iki uga pakaryan sing paling nengsemaké lan paling berkah ing saindhenging jagat raya, ing sakabèhing alam semesta. Ngawruhi Diri.

Ngawruhi Diri, dudu ngowahi wujudé. Aku ndeleng ing jroning Sliramu ana titah kang sampurna. Titah Ilahi kang Sampurna, sing ora tau gawé kaluputan, mula ora ana sing perlu diowahi, amarga titah iki mung lagi sinau ngendhalèkaké ragané, Raga Agengé. Ragané kasunyatané dhéwé. Sinau, kanthi ngawruhi Diri, kakuwatané dhéwé, kamungkinan tanpa wates minangka Sang Nitahaké.

Nalika Sliramu ndeleng bocah cilik sinau lumaku lan, sacara umum, ngendhalèkaké ragané, tangané, ngupaya nggayuh dolanan sing disenengi utawa panganan sing énak, lan nalika bocah iku durung bisa, apa Sliramu ndeleng kuranging kasampurnan ing dhèwèké? Apa Sliramu bakal nyalahaké bocah iku? Utawa Sliramu rumangsa kapiluyu amarga sanadyan ngadhepi karibedan – kang wigati – ing mangsa sinau, dhèwèké ora mundur lan terus nyoba manèh lan manèh kanggo nguwasani kabisan iku. Lan sabanjuré dhèwèké nguwasani samubarang

kabisan sing saya suwé saya rumit. Yèn Sliramu saiki maca tulisan iki, katoné Sliramu biyèn uga wus bisa ngliwati bab iku.

Kita ndeleng Sliramu, Dhuh Manungsa, sing lagi nyinau kabisan nitahaké kasunyatanira kanthi sadhar, minangka bocah kang sampurna, sing ora mundur nalika nemoni "kagagalan", nanging bola-bali nyoba manèh kanggo sinau. Lan satemené ing babagan iki Kita mbantu Sliramu ing sadawaning wektu iki, ing sadawaning panguripanira, lan Kita siyaga mbantu Sliramu sabanjuré, kanthi sabar nyeksèni kamajuanira.

Nanging apa Sliramu wus siyaga miwiti dalan iki? Siyaga? Yèn mangkono Dolanan iki wus diwiwiti. Aja njaluk kakehan saka Awaké Dhéwé kanthi sanalika. Coba dhisik dimangertèni, apa sing saiki kokandel (kanthi ndeleng pangiloning kasunyatanira), sapa sing biasane kokpatrapaké salah tumrap kagagalan, sapa sing tanggung jawabé kokgémbol ing pundhakira, marang sapa Sliramu duwé utang, lan sapa sing utang marang Sliramu... Tatanan kuwajiban lan utang piutang apa sing wus ngrembaka ngubengi Sliramu ing sadawaning dalan panguripanira? Apa sing kokolèhaké saka kabèh iku? Apa bab iku ndadèkaké Sliramu bagya mulya? Mangertènana: kabèh iki dudu bab kang "objektif" utawa "ora ana dalan liya". Iki mung Kapercayan lan panyaruwénira sing meksa Sliramu njupuk putusan lan tumindak kaya mangkono. Iki dudu ala lan dudu becik. Sliramu mung pracaya marang iku.