3. Hapusrwydd, ymwybyddiaeth a realiti

Ysgrifennodd F. M. Dostoevsky: «Nid yw dyn yn anhapus ond am nad yw’n gwybod ei fod yn hapus. Ac unwaith y gwybydd ei fod yn hapus, yn y fan a’r lle, yr eiliad honno, fe ddaw’n hapus. Dyna’r cyfan. Y cyfan…». Yr ydym yn cytuno â’r gosodiad hwn. Yn ein darlun ni o’r byd (ac fe’i hategir – yn wyddonol ac yn ymarferol ddydd ar ôl dydd) mae gan bob person eisoes yr hyn y mae arno wir angen (er efallai na ŵyr hynny), ac yn ei fyd fe ddigwydd yr hyn y mae’n credu ynddo’n Ddilys (yn credu i’r fath raddau fel ei fod yn barod i fentro arno’r hyn sydd fwyaf gwerthfawr iddo: arian, bywyd, rhyddid).

Yn yr ystyr ehangaf – dy realiti Di, dy holl fyd materol (dy iechyd, dy arian, dy berthnasau, popeth sydd gennyt ac nad oes gennyt, holl amgylchiadau dy fywyd, yr holl ddigwyddiadau a’r rhyngweithiadau ag eraill ac â’r byd) – yn wir, dy holl realiti yn gyfan gwbl a grewyd gan dy ymwybyddiaeth Di. Ac nid mater o «fod meddwl yn faterol» na «rhaid meddwl yn bositif» yw hyn. Mae meddwl, wrth gwrs, yn bwysig. Ond mae strwythur dy ymwybyddiaeth Di yn llawer mwy na meddyliau’n unig. Gad inni ystyried «adeilad» dy ymwybyddiaeth ychydig yn fanylach, ond heb fynd i ddyfnderoedd y manylion.

Yn amodol, gellir gwahaniaethu pedwar «llawr» yn ein hymwybyddiaeth: Ffydd, dymuniadau, teimladau a meddyliau. Yr hyn sy’n llenwi’r lloriau hyn yn union sy’n penderfynu sut yr ydym yn byw – gan greu ein holl realiti yn llythrennol. Ond gan amlaf

nid ydym hyd yn oed yn ymwybodol o hyn; ymddengys i ni fod popeth fel y mae, yn annibynnol ar ein hymwybyddiaeth, ac mai’r unig beth a allwn ei wneud yw astudio’r byd cymhleth hwn sy’n bodoli ar wahân i ni, ymaddasu iddo neu ymladd ag ef. Ond nid felly y mae o bell ffordd. Yn fwy manwl gywir, dim ond un o’r amrywiadau posibl o gredoau yw hwn, sy’n creu realiti sy’n cyfateb iddo ac yn llywio holl berthynas dyn â’r byd. Ond gall eraill fodoli, ac maent yn esgor ar realiti cwbl wahanol.

Yn wir, yn y Canllaw byr hwn i Fywyd, dymunwn roi i Ti weledigaeth sy’n dy ddychwelyd Di i safle Creawdwr dy realiti dy hun – sef safle sy’n gynhenid i ddyn o’r dechrau, ond yr ydym yn anymwybodol yn ildio ohono, gan dderbyn argyhoeddiadau a chredoau eraill, gan drosglwyddo cyfrifoldeb i rymoedd allanol (i bobl eraill, i awdurdodau, i arweinwyr, i amgylchiadau, i Dduw…), ac yn aml i’r gwrthwyneb, gan gymryd cyfrifoldeb dros eraill (sydd, mewn gwirionedd, yn grewyr fel ninnau) arnom ein hunain; a’r union drosglwyddo cyfrifoldeb hwn sy’n peri inni ddioddef a pheidio â gweld ein hapusrwydd, peidio â gweld mai nyni ein hunain sy’n creu hyn i gyd yn ein bywyd, gan feio rhywun allanol am ein methiannau, gan ofni peryglon a bygythiadau allanol (yr ydym ninnau ein hunain yn eu creu), gan ddigio, gwylltio, eiddigeddu, ymffyrnigo... neu i’r gwrthwyneb, gan deimlo’n euog am na allwn wneud pobl eraill yn hapus.

Ac yn union hyn sy’n ein gorfodi i ymdroelli ym mhob modd, i ddweud celwydd – wrth eraill ac wrthym ein hunain, gan geisio ennill ychydig

mwy o arian, cael ychydig mwy o rym ac uchafiaeth dros bobl eraill. Y tu ôl i hyn i gyd nid oes ond trosglwyddo cyfrifoldeb. Ac hyd yn oed wrth dderbyn hyn i gyd – arian, grym, llwyddiant – nid ydym yn dod yn hapusach, oherwydd mae ofnau a chenfigen yn anochel yn ein gyrru i’r lefel nesaf – y lefel nesaf o arian, grym, «llwyddiant».

Dim ond newid dy gredoau, trawsnewid dy ffordd o edrych ar y byd yn llwyr, derbyn cyfrifoldeb arnat Dy Hun fel Creawdwr dy fyd, a dychwelyd cyfrifoldeb i’r crewyr eraill am eu realiti hwy, ac fe newidith popeth yn y fan a’r lle – fe ganfyddi dy fod eisoes yn hapus, oherwydd Ti dy hun sy’n creu popeth yn dy fyd, nid oes neb arall yn gyfrifol am hynny. Ac yr wyt yn creu hyn am ryw reswm, yr wyt rywsut yn dymuno hyn ac yr wyt yn credu ynddo. Dyna pam y mae popeth fel y mae. Yn syml, nid oeddit yn ymwybodol sut, â pha beth ac er mwyn beth yr oeddit yn ei greu, a’r union anwybodaeth hon a’th wnaeth yn anhapus. Ond mae cyfle i unioni popeth – trwy gymryd cyfrifoldeb yn ôl am dy fywyd a’th realiti, nid ar lefel geiriau a gweithredoedd fel: «gair dyn yw ei air» neu «rhaid ateb am ein gweithredoedd», ond ar lefel yr ymwybyddiaeth ei hun: dy gredoau, dy argyhoeddiadau, dy ddymuniadau isymwybodol, dy deimladau a’th feddyliau.

Dy realiti Di yw mynegiant uniongyrchol ac eglur o’r hyn sy’n llenwi dy ymwybyddiaeth.

Os dymuni wybod beth sy’n llenwi dy ymwybyddiaeth – edrych i mewn i ddrych dy realiti. Popeth a weli yno – da a lled dda, dymunol a gwrthun, ysbrydoledig a dychrynllyd – Ti yw hyn i gyd. Ac os nad wyt yn hoffi rhywbeth yn y drych hwn, dim ond Ti a all ei unioni. Sut mae’r tro hwn yn edrych i Ti? A wyt yn barod am y fath antur? Oherwydd os derbyni hyn, ni fydd gennyt ragor o gyfle i drosglwyddo cyfrifoldeb i neb arall. Mae gwaith mawr a gofalus o’th flaen i astudio Dy Hun, i archwilio dyfnderoedd dy ymwybyddiaeth. Ond dyma hefyd y gwaith mwyaf diddorol a mwyaf bendithiol yn yr holl fydysawd, ym mhob bydysawd. Adnabod Dy Hun.

Adnabod Dy Hun, ac nid Dy ail-lunio. Yr wyf yn gweld ynot greadur perffaith. Creadur Dwyfol perffaith nad yw’n gwneud camgymeriadau, ac felly nid oes ganddo ddim i’w ail-wneud, oherwydd dim ond dysgu llywodraethu ei gorff y mae’r creadur hwn, ei Gorff Mawr. Corff ei realiti. Dysgu trwy adnabod ei hun, ei rym, a’i bosibiliadau di-ben-draw fel Creawdwr.

Pan welwch blentyn bach yn dysgu cerdded ac, yn gyffredinol, yn dysgu llywodraethu ei gorff, ei ddwylo, gan geisio estyn at degan a hoffodd neu fwyd blasus, a phan nad yw’n llwyddo, a welwch lai o berffeithrwydd ynddo? A ydych yn ei feio am hynny? Ynteu a ydych yn cael eich ysbrydoli gan y ffaith, wrth brofi anawsterau penodol – angenrheidiol – ar gam y dysgu, nad yw’n cilio ond yn parhau i wneud ymdrechion newydd o hyd i feistroli’r sgil hwn. Ac yna mae’n meistroli sgiliau mwy

a mwy cymhleth fyth. Os wyt Ti’n darllen y testun hwn yn awr, ymddengys i Ti hefyd lwyddo yn dy amser.

Yr ydym yn dy weld Di, Ddyn, sy’n meistroli sgiliau creu dy realiti yn ymwybodol, fel yr un plentyn perffaith nad yw’n cilio yn wyneb «methiannau» posibl, ond sydd dro ar ôl tro yn ceisio dysgu. Ac yn hyn yn union yr ydym Ni wedi bod yn dy helpu Di drwy’r holl amser hwn, trwy gydol dy oes, ac yr ydym yn barod i’th helpu Di ymhellach, gan wylio dy gynnydd yn amyneddgar.

Ond a wyt Ti dy hun yn barod i gychwyn ar y daith hon? Yn barod? Yna mae’r Gêm wedi dechrau. Paid â mynnu gormod arnat Dy Hun ar unwaith. Ceisia am y tro sylweddoli ym mheth yr wyt yn credu ynddo ar hyn o bryd (gan edrych i mewn i ddrych dy realiti), pwy yr wyt fel arfer yn ei feio am fethiannau, dros bwy yr wyt yn llwytho cyfrifoldeb ar dy ysgwyddau, i bwy yr wyt mewn dyled, a phwy sydd mewn dyled i Ti... Pa system o rwymedigaethau a dyledion cilyddol yr wyt wedi llwyddo i’w chasglu ar hyd llwybr dy fywyd? Beth a gei Di o hyn? A yw hyn yn dy wneud Di’n hapus? Gwybydd: nid yw hyn i gyd yn «wrthrychol» ac «amhosibl fel arall». Dim ond dy gredoau a’th argyhoeddiadau Di sy’n dy orfodi i wneud penderfyniadau o’r fath ac i weithredu felly. Nid yw hyn yn ddrwg nac yn dda. Yr wyt Ti’n syml yn credu ynddo.