3. Xoşbəxtlik, şüur və reallıq

F. M. Dostoyevski yazırdı: «İnsan yalnız xoşbəxt olduğunu bilmədiyi üçün bədbəxtdir. Amma xoşbəxt olduğunu bilən kimi, dərhal, elə həmin saniyə xoşbəxt olacaq. Hər şey bundadır. Hər şey…». Biz bu təsdiqlə razıyıq. Bizim dünya mənzərəmizdə (və bu – həm elmi cəhətdən, həm də gündəlik təcrübə ilə möhkəmləndirilmişdir) hər bir insan Həqiqətən istədiyi şeyə artıq sahibdir (lakin bunu bilməyə bilər) və onun dünyasında Həqiqətən inandığı şey baş verir (o dərəcədə inanır ki, bunun uğrunda Özü üçün ən dəyərli olanı: pulu, həyatı, azadlığı ortaya qoymağa hazırdır).

Ən geniş mənada – Sənin reallığın, bütün maddi dünyan (Sənin sağlamlığın, Sənin maliyyən, Sənin münasibətlərin, sahib olduğun və olmadığın hər şey, həyatının bütün şərtləri, digər insanlarla və dünya ilə bütün hadisələr və qarşılıqlı əlaqələr) – bir sözlə, bütün reallığın tamamilə Sənin şüurun tərəfindən yaradılmışdır. Və bu, «fikir maddidir» və ya «müsbət düşünmək lazımdır» anlamına gəlmir. Fikir, əlbəttə, vacibdir. Lakin Sənin şüurunun quruluşu sadəcə fikirlərdən qat-qat böyükdür. Gəl Sənin şüurunun «binasını» təfərrüatlara varmadan bir qədər ətraflı nəzərdən keçirək.

Şərti olaraq şüurumuzun dörd «mərtəbəsini» ayırmaq olar: İnam, arzular, hisslər və düşüncələr. Məhz bu mərtəbələrin nə ilə dolduğu necə yaşadığımızı müəyyən edir – hərfi mənada bütün reallığımızı yaradır. Lakin çox vaxt

biz bunu heç dərk də etmirik, bizə elə gəlir ki, hər şey şüurumuzdan asılı olmayaraq olduğu kimidir və biz yalnız bizdən ayrı mövcud olan bu mürəkkəb dünyanı öyrənə, ona uyğunlaşa və ya onunla mübarizə apara bilərik. Lakin bu, heç də belə deyil. Daha dəqiq desək, bu, yalnız ona uyğun gerçəkliyi yaradan və insanın dünya ilə bütün münasibətlərini quran mümkün inanclardan biridir. Lakin başqaları da ola bilər və onlar tamamilə başqa bir reallıq doğurur.

Əslində, bu qısa Həyat Bələdçisində biz Sənə Səni öz reallığının Yaradanı mövqeyinə qaytaran bir baxış bəxş etmək istəyirik – hansı ki, əzəldən insana xasdır, lakin biz başqa əqidələri və inancları mənimsəyərək, məsuliyyəti xarici qüvvələrin (başqa insanların, hakimiyyətin, rəhbərlərin, şəraitin, Tanrının...) üzərinə ataraq və tez-tez əksinə, başqalarının (mahiyyətcə eyni yaradanların) məsuliyyətini Öz üzərimizə çəkərək ondan şüursuzca imtina edirik; və məhz məsuliyyətin bu cür ötürülməsi bizi əzab çəkməyə və öz xoşbəxtliyimizi görməməyə, bütün bunları öz həyatımızda Özümüzün yaratdığını görməməyə məcbur edir; uğursuzluqlarımızda xaricdən kimisə günahlandırırıq, xarici təhlükələrdən və qorxulardan (onları da Özümüz yaradırıq) çəkinirik, inciyirik, qıcıqlanırıq, paxıllıq edirik, qəzəblənirik... və ya əksinə, başqa insanları xoşbəxt edə bilmədiyimiz üçün günahkarlıq hissi keçiririk.

Və məhz bu, bizi hər vəchlə çıxış yolları axtarmağa, başqalarına və Özümüzə yalan danışmağa, bir az daha çox

pul qazanmağa, digər insanlar üzərində bir az daha çox hakimiyyət və üstünlük əldə etməyə çalışmağa vadar edir. Bütün bunların arxasında sadəcə məsuliyyətin ötürülməsi dayanır. Və bütün bunları – pulu, hakimiyyəti, uğuru – əldə etdikdə belə, biz daha xoşbəxt olmuruq, çünki qorxular və paxıllıq labüd olaraq bizi növbəti səviyyəyə – pulun, hakimiyyətin, «uğurun» növbəti səviyyəsinə qovur.

İnanclarını dəyişmək, dünyaya baxışını kökündən yeniləmək, öz dünyasının Yaradanı kimi məsuliyyəti Öz üzərinə götürmək və qalan yaradanlara öz reallıqlarının məsuliyyətini qaytarmaq kifayətdir ki, hər şey elə həmin an dəyişsin – Sən artıq xoşbəxt olduğunu aşkar edəcəksən, çünki Sən Özün öz dünyandakı hər şeyi xəlq edirsən, buna görə məsuliyyət daşıyan başqa heç kim yoxdur. Və Sən bunu hansısa səbəbdən yaradırsan, nədənsə bunu istəyirsən və buna inanırsan. Məhz buna görə hər şey belədir. Sadəcə Sən bunu necə, nə ilə və nə üçün yaratdığını dərk etmirdin və məhz bu qeyri-şüurilik Səni bədbəxt edirdi. Lakin hər şeyi düzəltmək üçün bir şans var – öz həyatın və öz reallığın üçün məsuliyyəti Özünə qaytarmaqla; lakin «kişi sözü – kişi əməli» və ya «hərəkətlərinə cavabdeh olmalısan» tipli sözlər və əməllər səviyyəsində deyil, birbaşa şüurun Öz səviyyəsində: Sənin inancların, əqidələrin, şüuraltı arzuların, hisslərin və düşüncələrin səviyyəsində.

Sənin reallığın elə Sənin şüurunun nə ilə dolduğunun birbaşa və aşkar təcəssümüdür.

Şüurunun nə ilə dolu olduğunu öyrənmək istəyirsənsə – reallığının güzgüsünə bax. Orada görəcəyin hər şey – yaxşı və o qədər də yaxşı olmayan, xoş və itələyici, ilhamverici və vahiməli – bütün bunlar Sənsən. Və əgər bu güzgüdə nə isə Sənin xoşuna gəlmirsə, bunu yalnız Sən düzəldə bilərsən. Bu dönüş Sənə necə təsir edir? Belə bir macəraya hazırsanmı? Axı bunu qəbul etsən, məsuliyyəti başqasının üzərinə atmaq imkanın artıq qalmayacaq. Özünü öyrənmək, şüurunun dərinliklərini tədqiq etmək üçün böyük və zəhmətli bir yol gözləyir. Amma bu, həm də bütün kainatda, bütün kainatlarda ən maraqlı və ən bərəkətli əməldir. Özünü dərk etmək.

Özünü yenidən qurmaq deyil, Özünü dərk etmək. Mən Səndə kamil bir varlıq görürəm. Səhv etməyən və buna görə də dəyişdiriləsi heç nəyi olmayan Kamil İlahi bir varlıq; axı bu varlıq sadəcə öz bədənini, öz Böyük Bədənini idarə etməyi öyrənir. Öz reallığının Bədənini. Özünü, öz gücünü, Yaradan kimi sonsuz imkanlarını dərk edərək öyrənir.

Balaca bir uşağın yeriməyi və ümumiyyətlə, bəyəndiyi oyuncağa və ya dadlı yeməyə əl uzatmağa çalışaraq öz bədənini, əllərini idarə etməyi öyrəndiyini və onda bunun alınmadığını gördükdə, onda daha az kamillik görürsünüzmü? Buna görə onu qınayırsınızmı? Yoxsa öyrənmə mərhələsində müəyyən – zəruri – çətinliklərlə qarşılaşaraq geri çəkilməməsindən və bu bacarığa yiyələnmək üçün durmadan yeni-yeni cəhdlər etməsindən vəcdəmi gəlirsiniz? Və sonra o, get-gedə daha

çətin və mürəkkəb bacarıqlara yiyələnir. Əgər Sən indi bu mətni oxuyursansa, deməli, vaxtilə Səndə də bu alınıb.

Biz Səni, öz reallığını şüurlu şəkildə yaratmaq bacarıqlarına yiyələnən İnsan, mümkün «uğursuzluqlar» qarşısında geri çəkilməyən, öyrənmək üçün təkrar-təkrar cəhdlər edən həmin o kamil uşaq kimi görürük. Və məhz bunda Biz bütün bu müddət ərzində, bütün həyatın boyu Sənə kömək edirik və Sənin inkişafını səbirlə izləyərək bundan sonra da Sənə kömək etməyə hazırıq.

Bəs Sən Özün bu yola çıxmağa hazırsanmı? Hazırsan? O zaman Oyun başladı. Özündən dərhal çox şey tələb etmə. Hələlik nəyə inandığını (öz reallığının güzgüsünə baxaraq), uğursuzluqlarda adətən kimi günahlandırdığını, kimin məsuliyyətini öz çiyinlərinə götürdüyünü, kimə borclu olduğunu və kimin Sənə borclu olduğunu dərk etməyə çalış... Həyat yolunda hansı qarşılıqlı öhdəliklər və borclar toruna bürünməyə macal tapmısan? Bundan nə əldə edirsən? Bu Səni xoşbəxt edirmi? Bil ki: bütün bunlar «obyektiv» və «başqa cür mümkün deyil» qəbilindən deyil. Sadəcə Sənin inancların və əqidələrin Səni belə qərarlar qəbul etməyə və belə davranmağa vadar edir. Bu nə pisdir, nə də yaxşı. Sən sadəcə buna inanırsan.