15. مبصر اثر

مٿي بيان ڪيل ڳالهين جو خلاصو ڪندي، اسين نام نهاد مشاهدي ڪندڙ جو اثر (آبزرور ايفيڪٽ) بيان ڪري سگهون ٿا:

مشاهدو ڪندڙ جي شعور جي حالت (هن جا عقيدا، ويساهه، خواهشون، احساس، خيال ۽ انهن کي سهارو ڏيندڙ دنيا جي لساني تصوير) ان حقيقت جو تعين ڪري ٿي جنهن جو هو مشاهدو ڪري ٿو.

مختلف مشاهدو ڪندڙن لاءِ مختلف حقيقت هوندي آهي. مشاهدو ڪندڙ جي شعور ۾ قائم دنيا جو نقشو، يعني هن جي ادراڪ جو سانچو، حقيقت کان اوليت رکي ٿو ۽ ان جو فيصلو ڪري ٿو، جنهن جو مطلب آهي ته هو ان مشاهدو ڪندڙ جي پوري زندگي طئي ڪري ٿو. مشاهدو ڪندڙ اسان مان هر هڪ آهي، هر انسان، هر شعور رکندڙ هستي. جيڪڏهن مشاهدو ڪندڙ جي دنيا جو نقشو بدلجي ٿو، ته هن جي حقيقت به بدلجي وڃي ٿي. ان ڳالهه تي بحث ڪرڻ بي معنيٰ آهي ته ڪهڙي حقيقت وڌيڪ حقيقي آهي يا ڪهڙو جهان جو نقشو وڌيڪ درست آهي. صرف ان ڳالهه کي سمجهڻ جي ضرورت آهي ته ڇا تون پنهنجي دنيا جي نقشي ۽ ان مان پيدا ٿيندڙ حقيقت ۾ خوش آهين يا نه.

مختلف مشاهدو ڪندڙن جي الڳ الڳ حقيقت هوندي آهي. پر پوءِ به اسين مجموعي طور تي حقيقت کي هڪجهڙي طريقي سان ڇو ٿا محسوس ڪريون؟ اسين سڀني لاءِ گڏيل شين بابت ڇو ائين ڳالهائي سگهون ٿا ڄڻ اهي معروضي طور تي موجود هجن ۽ سڀني کي هڪجهڙيون ئي نظر اچن، ۽ ان کان علاوه، ان بنياد تي سماجي لاڳاپن جو پورو نظام: پيداوار، معيشت، قانون، سرڪاري ۽ سماجي ادارا قائم ڪري سگهون ٿا؟ ڇاڪاڻ ته اسان وٽ هڪ بنيادي

دنيا جي لساني تصوير آهي، جتي ڪرسي ڪرسي آهي، ميز ميز آهي، ڪٻٽ ڪٻٽ آهي (جيتوڻيڪ رياست ۽ معيشت سان معاملو وڌيڪ پيچيده آهي). ٻولي اسان کي هڪٻئي کي سمجهڻ، ڪنهن ڳالهه تي راضي ٿيڻ ۽ اثرائتي نموني باهمي رابطو ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿي—صرف معلومات جي منتقلي جي سطح تي نه، پر اجتماعي حقيقت جي تخليق جي سطح تي—ٻوليءَ جي ذريعي اسين دنيا جي سڀني ممڪن حالتن جي ڪوانٽم ميلاپ مان پنهنجي سمجهه ۾ ايندڙ حقيقت جو هڪ واضح نقشو ٺاهيون ٿا.

پر جيڪڏهن اسان کي اوچتو خبر پوي ته اسان جي دنيا جو نقشو، حقيقت کي سمجهڻ جو اسان جو هي سانچو، اسان کي خوش نٿو رکي، ته پوءِ ڇا ڪجي؟ جيڪڏهن اسين ان جي ڪري پنهنجي بقا لاءِ هڪٻئي سان ۽ فطرت سان وڙهڻ تي مجبور آهيون، جيڪڏهن اسين ڏک سٺون ٿا، بيمار ٿيون ٿا ۽ مري وڃون ٿا؟ جيڪڏهن اسان جي اجتماعي حقيقت عذابن جي هڪ اهڙي فيڪٽري بڻجي چڪي آهي، جنهن ۾ اسين پنهنجن ٻارن جون نيون نيون نسلون لڳاتار موڪليندا رهون ٿا؟ ۽ وڌيڪ اهو ته اسان هڪ سماج طور ان کي هڪ معمول سمجهي قبول ڪري ورتو آهي، ۽ هاڻي—اسڪولن ۽ يونيورسٽين ۾—اسين رڳو «معروضي حقيقت» جا قانون پڙهون ٿا، حقيقت ۾ پنهنجي لاءِ اوپري ۽ هر لحاظ کان خطرناڪ ماحول واري حقيقت جي ان تصور کي پڪو ڪريون ٿا، جتي جيڪڏهن فطرت نه ته معيشت، سياست، مقابلا ڪندڙ، جنگي دشمن، وڏي پيماني تي تباهي مچائيندڙ هٿيار، خراب غذا، ڌاڙيل، جنوني قاتل، بيماري، ڊاڪٽر جي غلطي، خراب حڪومت، حادثو ۽ ٻڍاپو—ڪا نه ڪا شيءِ اسان کي ماري ڇڏيندي؟ هن سڀ ڪجهه سان ڪيئن منهن ڏجي؟ پنهنجي دنيا جي نقشي، پنهنجي ادراڪ جي سانچي کي ڪيئن بدلجي؟

شروعات لاءِ—خواهش ڪرڻي پوندي. ڇاڪاڻ ته ڪوانٽم سطح تي خواهشون پاڻمرادو پوريون ٿين ٿيون. «معروضي، اسان کان الڳ موجود حقيقت» بابت پنهنجا ويساهه ۽ عقيدا بدلائڻ جي خواهش ڪرڻ. اها سچائي مڃڻ ته اسين هن ويساهه جا يرغمال (پڙهو «غلام») آهيون، انهن احساسن ۽ جذبن کي انهن جي نالن سان سڏڻ شروع ڪرڻ جيڪي هن ويساهه مان پيدا ٿيا ۽ عام طور اسان تي غالب رهيا: خوف، رنجشون، ڏوهه جو احساس، ڪاوڙ، پنهنجي بي وسيءَ جي شرم کي تسليم ڪرڻ؛ انهن خواهشن کي مڃڻ، جيڪي اسان جي ويساهه جي بنياد تي، جذبن وانگر اسان تي حاوي رهيون، ۽ هاڻي نشي ۽ عادتن جي حد تائين پهچي ويون آهن—پيٽ پوڄا، شهوت، بدڪاري، سينما جي لت، تماشين جو جنون، پئسن ۽ ظاهري آسائشن جي محتاجي، لالچ، هر قيمت تي نفعو ۽ مزا حاصل ڪرڻ جي ڊوڙ، ڪافي، مٺائي، مختلف قسمن جي محرڪن ۽ توانائي بخش شين جو نشو، ٻين تي برتريءَ جي خواهش، طاقت جي بک، ڏوهارين ۽ ٻاهرين دشمنن جي هميشه ڳولا...

۽ جڏهن تون حالتن جي هن موجوده صورتحال کي غير فطري تسليم ڪندين. جڏهن تنهنجي اندر ان کي بدلائڻ جي خواهش پختي ٿي ويندي. جڏهن تون هر شئي آزمائي وٺندين—نفسياتي علاج، اثبات، تصور، مراقبو، اين ايل پي جا طريقا ۽ مشهور گروئن جي حوصلا افزائي واري تربيت کان وٺي ٽرانسرفنگ، آياواسڪا، مشرومز ۽ درست نيت قائم ڪرڻ تائين، ۽... جڏهن توکي معلوم ٿيندو ته اهو سڀ ڪجهه ڪم نٿو ڪري، يا ان جو اثر محدود وقت تائين رهي ٿو ۽ آخرڪار اوترائي طاقتور ۽ الٽي سمت وارا ڌڪ، ناڪاميون ۽ جذباتي ٿڪاوٽ سامهون آڻي ٿو، تڏهن تون ان ڳالهه سان متفق ٿيندين ته ڪاش خدا هجي ها، ۽ ڪاش هو اهو هجي ها جيڪو اسان جي عبادت جو طلبگار نه هجي، پر

اسان کي پاڻ پنهنجي حقيقت جا خالق بڻجڻ ۾ مدد ڪري، يعني دنيا جي پنهنجي نقشي تي اختيار حاصل ڪرڻ ۽ پنهنجي ادراڪ جي سانچي کي بدلائڻ جي صلاحيت حاصل ڪرڻ ۾ سهارو ڏئي.

ان لاءِ اسان کي خدا جي ضرورت آهي. نه ان ڪري جو هو اسان کي خطرن کان بچائي ۽ نعمتن سان نوازي، پر ان ڪري ته هو اسان کي پنهنجي شعور تي، پنهنجي سچ پچ الاهي شعور تي قابو پائڻ ۽ شعوري طور تي پنهنجي حقيقت کي تخليق ڪرڻ سيکاري. آخرڪار اسين اڳ ۾ ئي ان کي تخليق ڪري رهيا آهيون—هر سيڪنڊ، هر لمحي—ڀلي اسان کي ان جو شعور هجي يا نه. پر خدا اسان کي سيکاري سگهي ٿو ته ائين باشعور ٿي ڪيئن ڪجي. خدا اسان جي ادراڪ جي سانچي کي بدلائڻ ۾، مظلوميت جي حالت مان نڪري پنهنجي دنيا جي باشعور خالق جي حيثيت ۾ قدم رکڻ ۾ اسان جي مدد ڪري سگهي ٿو.

تون پڇندين، ته پوءِ هن اهو اڳ ڇو نه ڪيو؟ هن اسان کي تڪليفن، خوفن ۽ بقا جي ويڙهه جي هن تجربي ۾ ڇو ڌڪيو، جڏهن ته اهو سڀ رڳو هڪ ويساهه هو، معروضي حقيقت تي ويساهه، ۽ ان کي بدلائي پئي سگهجي؟ سڀ ڪجهه تمام سادو آهي، ڇاڪاڻ ته اهڙو خدا موجود ئي نه هو؛ مان ياد ڏياريان ٿو ته خدا هڪ اجتماعي عقيدو آهي، ۽ اسان انسانيت جي حيثيت سان پنهنجن عذابن، خوفن ۽ بقا جي جدوجهد جي نتيجي ۾ ئي اهڙي خدا کي پنهنجي اندر پاليو ۽ جنم ڏنو.

خدا اسان جي شعور جي ارتقا جو عروج آهي، اهو اسان جو مجموعي اعليٰ ترين امڪان آهي. ۽ جيئن جيئن اسان پنهنجو ارتقائي سفر طئي ڪيو، تيئن تيئن اسان جو خدا به هڪ اجتماعي عقيدي طور ارتقا پذير ٿيندو رهيو—شروع ۾ اها رڳو هڪ اعليٰ طاقت هئي، پوءِ ان طاقت پاڻ کي ٻن حصن ۾ ورهائي ڇڏيو، ۽ نيڪي ۽ بدي، آزمائش، گناهه،

قانون ۽ ان تي عمل نه ڪرڻ جي سزا سامهون آيا، پوءِ هڪ ڇيڙي تي سڀني کي موهي وٺندڙ حسن، اعليٰ الاهي صفتن ۽ اعليٰ ترين سرور جو روپ اختيار ٿيو، ۽ آخرڪار الاهي محبت ۽ اعليٰ ترين عقل ظاهر ٿيا، جيڪي ايترا سڀني کي گهيري ۾ آڻيندڙ آهن جو خدا اسان کي غلاميءَ مان آزاد ڪرائڻ لاءِ (جيڪا اسان جي ارتقا لاءِ لازمي غلامي هئي)، ٻه رخا شعور جي غلامي ۽ مادي حقيقت جي غلاميءَ مان ڪڍڻ لاءِ پاڻ کي قربان ڪري ٿو.

اسين بدلجندا رهياسين—اسان جو ويساهه به بدلجندو رهيو، اسان جو خدا به بدلجندو رهيو. ۽ هاڻي هو نه رڳو پنهنجي قربانيءَ سان اسان کي پراڻي ويساهه جي غلاميءَ مان آزاد ڪري ٿو، پر هو اسان کي پاڻ کي خدا بڻجڻ، پيار بڻجڻ، بنا شرط محبت ڪرڻ ۽ خود پيار کي تخليق ڪرڻ سيکاري ٿو.

مسيح اتفاق جو نقطو آهي، ۽ اسان جي اجتماعي ويساهه ۽ پرهيزگارن جي ڪوششن سان تيار ڪيل هڪ اهڙو رستو آهي جنهن سان اسين پنهنجي ذاتي ۽ اجتماعي جهان جو نقشو، پنهنجي ادراڪ جو سانچو بدلائي سگهون ٿا. پنهنجي پاڻ تي ضابطو حاصل ڪرڻ جو رستو. ڪائنات جا، سموري خلقيل جهان جا، ۽ خود ان شعور جا باشعور تخليقڪار بڻجڻ جو اسان جو طريقو، جيڪو پاڻ مان سموري ڪائنات کي پيدا ڪري ٿو.

خدا هجڻ جو مطلب ئي اهو آهي—پاڻ مان ئي پنهنجو پاڻ کي تخليق ڪرڻ، شعور مان شعور پيدا ڪرڻ. اسين ئي اجتماعي خدا آهيون. ۽ بلڪل هن وقت اسين اهو بڻجي رهيا آهيون.

۽ مسيح، انهن ولين ۽ پرهيزگارن جو اجتماعي خدا هجڻ جي حيثيت سان جن هن جي تخليق لاءِ پنهنجو پاڻ وقف ڪري ڇڏيو، هن عمل جي تياري ڪندي،

اسان سڀني کي خدا بڻائي ٿو، اسان کي اڳوڻن عقيدن ۽ ٻه رخا تجربي جي غلاميءَ مان آزاد ڪرائي ٿو، ته جيئن اسين هڪ ئي خدا جي جسم جا جزا بڻجي سگهون، اسان کي وري پورو ٿيڻ ۾ مدد ڪري ٿو، اسان جي اندر ٻه رخا شعور جي ٻنهي ڇيڙن کي—خدا ۽ انسان، مذڪر ۽ مؤنث، مٿاهين ۽ هيٺاهين، ماضي ۽ مستقبل کي—هڪ نئين ٽئين رخ ۾، محبت ۾ ڳنڍي ٿو. اها محبت، جيڪا نه ڪڏهن شروع ٿي هئي ۽ نه ڪڏهن ختم ٿيندي. مڪمل، غير مشروط ۽ ابدي محبت. جنهن ۾...