15. पर्यवेक्षक प्रभाव

माथिका कुराहरूलाई संक्षेपमा भन्नुपर्दा, तथाकथित अवलोकनकर्ताको प्रभावलाई यसरी सूत्रबद्ध गर्न सकिन्छ:

अवलोकनकर्ताको चेतनाको अवस्था (उसका विश्वासहरू, मान्यताहरू, इच्छाहरू, भावनाहरू, विचारहरू र तिनीहरूलाई समर्थन गर्ने भाषिक विश्वदृष्टिकोण) ले नै उसले अवलोकन गर्ने वास्तविकतालाई निर्धारण गर्दछ।

विभिन्न अवलोकनकर्ताहरूको वास्तविकता फरक–फरक हुन्छ। अवलोकनकर्ताको चेतनामा स्थापित भएको विश्वदृष्टिकोण, अर्थात् उसको दृष्टिको ढाँचा, वास्तविकताभन्दा प्राथमिक हुन्छ र त्यसले नै यसलाई निर्धारण गर्दछ, र यसैले अवलोकनकर्ताको सम्पूर्ण जीवनलाई पनि। अवलोकनकर्ता हामी प्रत्येक हौँ, प्रत्येक मानव, चेतनाको प्रत्येक संवाहक। यदि अवलोकनकर्ताको विश्वदृष्टिकोण बदलिन्छ भने, उसको वास्तविकता पनि बदलिन्छ। कुन वास्तविकता बढी वास्तविक हो वा कुन विश्वदृष्टिकोण बढी सही हो भनी बहस गर्नुको कुनै अर्थ छैन। केवल तिमी आफ्नो विश्वदृष्टिकोण र त्यसबाट उत्पन्न वास्तविकतामा सुखी छौ कि छैनौ भनी बुझ्नुमा मात्र अर्थ छ।

विभिन्न अवलोकनकर्ताहरूको वास्तविकता फरक हुन्छ। तर पनि समग्रमा हामी किन वास्तविकतालाई उस्तै रूपमा अनुभव गर्छौँ, किन सबैका लागि साझा वस्तुहरूलाई वस्तुगत रूपमा अस्तित्वमा रहेका र सबैले समान रूपमा ग्रहण गरेका रूपमा कुरा गर्न सक्छौँ, र अझ यसैको आधारमा सामाजिक सम्बन्धहरूको सम्पूर्ण प्रणाली निर्माण गर्न सक्छौँ: उत्पादन, अर्थतन्त्र, कानून, राज्य र सामाजिक संस्थाहरू? किनभने हामीसँग एक आधारभूत

भाषिक विश्वदृष्टिकोण छ, जहाँ कुर्सी भनेको कुर्सी हो, टेबल भनेको टेबल हो, दराज भनेको दराज हो (यद्यपि राज्य र अर्थतन्त्रको हकमा यो अझ जटिल हुन्छ)। भाषाले हामीलाई एकअर्कालाई बुझ्न, कुनै कुरामा सहमति जुटाउन र प्रभावकारी रूपमा अन्तरक्रिया गर्न अनुमति दिन्छ — केवल सूचना आदानप्रदानको स्तरमा मात्र होइन, बरु सामूहिक वास्तविकताको सृजनाकै स्तरमा — भाषाकै माध्यमबाट हामी संसारका सबै सम्भावित अवस्थाहरूको क्वान्टम सूपबाट हाम्रो वास्तविकताको एउटा बोधगम्य रूप अलग गर्छौं, अर्थात् निर्माण गर्दछौँ।

तर के गर्ने, यदि हामीले अचानक यो पत्ता लगायौँ कि हाम्रो विश्वदृष्टिकोण, हाम्रो वास्तविकता ग्रहण गर्ने ढाँचाले हामीलाई सुखी बनाइरहेको छैन? यदि यसैका कारण हामी आफ्नो अस्तित्व रक्षाका लागि एकअर्कासँग र प्रकृतिसँग संघर्ष गर्न बाध्य छौँ, यदि हामी पीडित छौँ, रोगी हुन्छौँ र मर्छौँ भने? यदि हाम्रो सामूहिक वास्तविकता पीडाको यस्तो कारखाना बनेको छ, जहाँ हामी आफ्ना बालबालिकाका नयाँ–नयाँ पुस्ताहरू आपूर्ति गरिरहेका छौँ? र अझ, एउटा समाजको रूपमा हामीले यसलाई सामान्य नियमको रूपमा स्वीकार गरिसकेका छौँ, र अब — विद्यालय र विश्वविद्यालयहरूमा — हामी केवल «वस्तुगत वास्तविकता» का नियमहरू अध्ययन गर्छौँ, जसले मूलतः हामीलाई पराया र सबै दृष्टिकोणले खतरनाक वरपरको वास्तविकताको छविलाई बलियो बनाउँछ, जहाँ प्रकृतिले नभए पनि अर्थतन्त्र, राजनीति, प्रतिस्पर्धीहरू, युद्धका शत्रुहरू, सामूहिक विनाशका हतियारहरू, अस्वस्थ खानपान, लुटेरा, पागल, रोग, चिकित्सकको त्रुटि, खराब शासन, दुर्घटना र वृद्धावस्था — जसरी भए पनि हामीलाई मार्ने नै छन्? यी सबैको सामना कसरी गर्ने? आफ्नो विश्वदृष्टिकोण, आफ्नो ग्रहण गर्ने ढाँचालाई कसरी बदल्ने?

सुरुवातका लागि — चाहना राख्नु। किनकि क्वान्टम स्तरमा इच्छाहरू आफैं पूरा हुन्छन्। «वस्तुगत, हामीबाट स्वतन्त्र रूपमा अस्तित्वमा रहेको वास्तविकता» सम्बन्धी आफ्ना विश्वास र मान्यताहरूलाई बदल्ने चाहना राख्नु। यो सत्यलाई स्वीकार गर्नु कि हामी यस विश्वासका बन्धक (वा «दास») हौँ, ती भावनाहरू र संवेगहरूलाई नाम दिएर पहिचान गर्न थाल्नु, जुन यसै विश्वासबाट उत्पन्न भएका थिए र प्रायः हामीमाथि शासन गर्थे: डर, गुनासो, दोषभाव, क्रोध, आफ्नो तुच्छताको लाजलाई स्वीकार गर्नु; हाम्रा विश्वासका धारणाहरूबाट उत्पन्न भएका ती इच्छाहरूलाई स्वीकार गर्नु, जसले भावनाहरूले झैं हामीमाथि नियन्त्रण जमाएका थिए र दुर्व्यसनको रूप लिइसकेका थिए — पेटू स्वभाव, कामवासना, व्यभिचार, सिनेमाको लत, मनोरञ्जनको तृष्णा, पैसा र बाह्य सुखसुविधामाथिको निर्भरता, लोभ, जुनसुकै मूल्यमा नाफा र आनन्दको खोजी, कफी, गुलियो, विभिन्न प्रकारका उत्तेजक र ऊर्जा पेयहरूको लत, अरूभन्दा श्रेष्ठ हुने चाहना, सत्ताको तृष्णा, दोषी र बाह्य शत्रुको अनन्त खोजी...

अनि जब तिमी विद्यमान परिस्थितिलाई असामान्य स्वीकार गर्नेछौ। जब तिमीभित्र यसलाई बदल्ने चाहना दृढ हुनेछ। जब तिमी मनोचिकित्सा, सकारात्मक कथन, दृश्यीकरण, ध्यान, एनएलपी विधिहरू र प्रसिद्ध गुरुहरूका प्रेरक तालिमहरूदेखि लिएर ट्रान्सर्फिङ, आयावास्का, च्याउ र संकल्पहरूको सही निर्धारणसम्म सबै कुरा प्रयास गरिसक्नेछौ, र... यो पत्ता लगाउनेछौ कि यी कुनै पनि कुराले काम गर्दैनन्, वा यिनको प्रभाव सीमित अवधिको हुन्छ र अन्ततः उस्तै शक्तिका विपरीत झट्का, असफलता र भावनात्मक रिक्ततामा परिणत हुन्छन्, तब तिमी यस कुरामा सहमत हुनेछौ कि ईश्वर हुनु नै उत्तम हुन्थ्यो, र उहाँ हाम्रो पूजाआराधना नखोज्ने तर

हामीलाई आफ्नै वास्तविकताको सृष्टिकर्ता बन्न, अर्थात् आफ्नो विश्वदृष्टिकोणमाथि प्रभुत्व जमाउन, आफ्नो दृष्टिको ढाँचालाई बदल्ने क्षमता हासिल गर्न मद्दत गर्ने हुनुहुन्थ्यो।

यसैका लागि हामीलाई ईश्वरको आवश्यकता छ। हामीलाई खतराहरूबाट जोगाउन र वरदान दिनका लागि होइन, बरु हामीलाई आफ्नो चेतना, आफ्नो साँच्चिकै दिव्य चेतनामाथि अधिकार गर्न र सचेत रूपमा आफ्नो वास्तविकता सृजना गर्न सिकाउनका लागि। किनकि हामी यसलाई त्यसै पनि सृजना गरिरहेका छौँ — प्रत्येक सेकेन्ड, प्रत्येक क्षण — हामी यसप्रति सचेत हौँ वा नहौँ। तर ईश्वरले हामीलाई यो कसरी सचेत रूपमा गर्ने भनेर सिकाउन सक्नुहुन्छ। ईश्वरले हामीलाई आफ्नो दृष्टिको ढाँचा बदल्न, पीडितको अवस्थाबाट बाहिर निस्केर आफ्नो संसारको सचेत सृष्टिकर्ताको अवस्थामा पुग्न मद्दत गर्न सक्नुहुन्छ।

तिमी सोध्नेछौ, उहाँले यो पहिले किन गर्नुभएन? उहाँले हामीलाई यो पीडा, भय र अस्तित्व रक्षाको संघर्षको अनुभवमा किन धकेल्नुभयो, यदि यो सबै केवल एउटा विश्वास मात्र थियो, वस्तुगत वास्तविकतामाथिको विश्वास, र यसलाई बदल्न सकिन्थ्यो भने? सबै कुरा एकदमै सरल छ, किनकि त्यस्ता ईश्वर पहिले अस्तित्वमै हुनुहुन्नथ्यो; म स्मरण गराउँछु कि ईश्वर एक सामूहिक विश्वास हो, र हामीले मानवजातिको रूपमा आफ्ना दुःख, डर र अस्तित्व रक्षाको संघर्षकै फलस्वरूप यस्ता ईश्वरलाई गर्भमा धारण गर्यौँ र जन्म दियौँ।

ईश्वर हाम्रो चेतनाको विकासको शिखर हुनुहुन्छ, यो हाम्रो सामूहिक सर्वोच्च सम्भावना हो। र हाम्रो विकासवादी यात्रा अघि बढ्दै जाँदा, सामूहिक विश्वासको रूपमा हाम्रा ईश्वर पनि विकसित हुनुभयो — सुरुमा यो केवल एक परम शक्ति थियो, त्यसपछि यस शक्तिले आफूलाई दुई भागमा विभाजित गर्यो, र भलाइ तथा खराबी, प्रलोभन, पाप,

नियम र त्यसको पालना नगर्दाको दण्ड देखा पर्यो; त्यसपछि एउटा ध्रुवमा सर्वआकर्षक स्वरूप, सर्वोच्च दिव्य गुणहरू र परमानन्दको छवि निर्माण भयो, र अन्ततः, दिव्य प्रेम र सर्वोच्च बुद्धि प्रकट भए, यति सर्वव्यापी कि ईश्वर स्वयं आफूलाई बलिदान गर्नुहुन्छ ताकि हामीलाई दासताबाट (हाम्रो विकासका लागि आवश्यक दासताबाट), द्वैत चेतनाको दासता र भौतिक वास्तविकताको दासताबाट मुक्त गर्न सकियोस्।

हामी बदलियौँ — हाम्रो विश्वास पनि बदलियो, हाम्रा ईश्वर पनि बदलिनुभयो। र अब उहाँ केवल आफ्नो बलिदानद्वारा हामीलाई पूर्व विश्वासको दासताबाट मुक्त मात्र गर्नुहुन्न, बरु उहाँ हामीलाई स्वयं ईश्वर बन्न, प्रेम बन्न, निःसर्त प्रेम गर्न र स्वयं प्रेमको सृजना गर्न सिकाउनुहुन्छ।

ख्रीष्ट सहमतिको बिन्दु हुनुहुन्छ, र सामूहिक विश्वास तथा सन्तहरूका प्रयासहरूद्वारा गर्भमा हुर्किएको, हाम्रो व्यक्तिगत र सामूहिक विश्वदृष्टिकोण, हाम्रो दृष्टिको ढाँचा बदल्ने हाम्रो माध्यम हुनुहुन्छ। आफूमाथि विजय प्राप्त गर्ने माध्यम। सम्पूर्ण ब्रह्माण्डका, सम्पूर्ण सृष्टिका सचेत सृष्टिकर्ता बन्ने हाम्रो मार्ग। स्वयं चेतनाका, जसले आफूबाट सम्पूर्ण सृष्टिलाई जन्म दिन्छ।

ईश्वर हुनुको अर्थ यही हो — आफूबाट स्वयंलाई सृजना गर्नु, चेतनाबाट चेतनाको सृजना गर्नु। हामी नै सामूहिक ईश्वर हौँ। र अहिले यसै क्षण हामी उहाँ बनिरहेका छौँ।

र ख्रीष्टले, उहाँको सृजनामा समर्पित सन्तहरूका सामूहिक ईश्वरको रूपमा यो कार्य तयार पार्दै,

हामी सबैलाई ईश्वर बनाउँदै हुनुहुन्छ, हामीलाई पूर्व विश्वास र द्वैत अनुभवको दासताबाट मुक्त गर्दै, ताकि हामी एक ईश्वरको शरीरका अंश बन्न सकौँ, हामीलाई पुनः पूर्णता प्राप्त गर्न मद्दत गर्दै, हामीभित्र द्वैत चेतनाका ध्रुवहरूलाई — ईश्वर र मानव, पुरुष र स्त्री, माथि र तल, भूत र भविष्यलाई — एउटा नयाँ तेस्रोमा, प्रेममा जोड्दै। त्यो प्रेम, जसको कहिल्यै सुरुवात भएन र कहिल्यै अन्त्य हुनेछैन। त्यो प्रेम जो पूर्ण, निःसर्त, शाश्वत छ। जसमा...