15. निरीक्षक प्रभाव

वरील सर्वांचा सारांश काढताना, तथाकथित निरीक्षक प्रभाव पुढीलप्रमाणे मांडता येतो:

निरीक्षकाच्या चेतनेची स्थिती (त्याच्या धारणा, विश्वास, इच्छा, भावना, विचार आणि त्यांना आधार देणारे भाषिक जगद्रूप) त्याने अनुभवलेल्या वास्तवाला निर्धारित करते.

वेगवेगळ्या निरीक्षकांचे वास्तव वेगळे असते. निरीक्षकाच्या चेतनेमध्ये दृढ झालेले जगद्रूप, म्हणजेच त्याच्या आकलनाचा साचा, हा वास्तवाच्या तुलनेत प्राथमिक असतो आणि तो वास्तवाला निर्धारित करतो, पर्यायाने त्या निरीक्षकाचे संपूर्ण जीवनही ठरवतो. निरीक्षक म्हणजे आपल्यातील प्रत्येक जण, प्रत्येक मनुष्य, चेतनेचा प्रत्येक वाहक. जर निरीक्षकाचे जगद्रूप बदलले, तर त्याचे वास्तवही बदलते. कोणते वास्तव अधिक खरे आहे किंवा कोणते जगद्रूप अधिक योग्य आहे, यावर वाद घालण्यात काहीच अर्थ नाही. अर्थ फक्त यातच शोधण्यात आहे की तू स्वतःच्या जगद्रूपात आणि त्यातून निर्माण झालेल्या वास्तवात आनंदी आहेस की नाही.

वेगवेगळ्या निरीक्षकांचे वास्तव वेगळे असते. पण तरीही आपण सर्वजण ढोबळमानाने वास्तवाचा अनुभव एकाच प्रकारे का घेतो, सर्वांसाठी समान असलेल्या गोष्टींबद्दल त्या वस्तुनिष्ठपणे अस्तित्वात असल्यासारखे आणि सर्वांना सारख्याच भासणाऱ्या गोष्टी म्हणून आपण का बोलू शकतो, आणि त्याहून अधिक म्हणजे, या आधारावर उत्पादन, अर्थव्यवस्था, कायदा, शासकीय आणि सामाजिक संस्था अशी संपूर्ण सामाजिक संबंधांची व्यवस्था कशी उभारू शकतो? कारण आपल्याकडे एक मूलभूत

भाषिक जगद्रूप आहे, जिथे खुर्ची म्हणजे खुर्ची, टेबल म्हणजे टेबल, कपाट म्हणजे कपाट असते (जरी राज्य आणि अर्थव्यवस्थेच्या बाबतीत हे अधिक गुंतागुंतीचे असले तरी). भाषा आपल्याला एकमेकांना समजून घेण्यास, कशावर तरी सहमती साधण्यास आणि प्रभावीपणे संवाद साधण्यास सक्षम करते – केवळ माहितीच्या देवाणघेवाणीच्या पातळीवर नव्हे, तर खुद्द सामूहिक वास्तव निर्माण करण्याच्या पातळीवर – भाषेमुळेच आपण जगाच्या सर्व संभाव्य अवस्थांच्या क्वांटम मिश्रणातून आपल्या वास्तवतेचे आपल्याला समजण्याजोगे चित्र वेगळे काढतो, म्हणजेच घडवतो.

पण जर आपल्याला अचानक समजले की आपले जगद्रूप, वास्तवाचे आकलन करण्याचा आपला साचा, आपल्याला आनंदी बनवत नाही, तर काय करावे? जर यामुळेच आपल्याला आपल्या स्वतःच्या अस्तित्वासाठी एकमेकांशी आणि निसर्गाशी लढावे लागत असेल, जर आपण दुःख भोगत असू, आजारी पडत असू आणि मरत असू तर? जर आपले सामूहिक वास्तव दुःखाचा असा कारखाना बनले असेल, जिथे आपण आपल्या मुलांच्या नवनवीन पिढ्या पुरवत आहोत? आणि त्याहूनही अधिक, एक समाज म्हणून आपण आधीच हे सर्व एक सर्वसामान्य नियम मानून स्वीकारले आहे, आणि आता – शाळा आणि महाविद्यालयांमध्ये – आपण केवळ «वस्तुनिष्ठ वास्तवा»च्या नियमांचा अभ्यास करत आहोत, ज्याद्वारे आपल्याला परकीय आणि सर्वार्थाने धोकादायक असलेल्या सभोवतालच्या वास्तवाचे हे रूप अधिकच घट्ट केले जात आहे, जिथे निसर्ग नाही तर अर्थव्यवस्था, राजकारण, प्रतिस्पर्धी, युद्धातील शत्रू, संहारक शस्त्रे, अयोग्य आहार, दरोडेखोर, विकृत व्यक्ती, रोग, वैद्यकीय चूक, वाईट शासन, अपघात आणि वृद्धत्व – हे सर्व आपल्याला मारणारच आहेत? या सर्वांचे काय करावे? आपले जगद्रूप, आपल्या आकलनाचा साचा कसा बदलावा?

सुरुवातीला – फक्त इच्छा बाळगणे. कारण क्वांटम पातळीवर इच्छा स्वतःच पूर्ण होतात. «आपल्याशिवाय स्वतंत्रपणे अस्तित्वात असणाऱ्या वस्तुनिष्ठ वास्तवा»विषयीच्या स्वतःच्या धारणा आणि समजुती बदलण्याची इच्छा बाळगणे. हे सत्य स्वीकारणे की आपण या विश्वासाचे बंधक (वाचा «गुलाम») आहोत, आणि या विश्वासातून निर्माण होणाऱ्या आणि सामान्यतः आपल्यावर ताबा मिळवणाऱ्या त्या भावनांना, त्या संवेदनांना त्यांच्या नावाने हाक मारणे: भीती, दुखावलेपण, अपराधभाव, क्रोध, स्वतःच्या क्षुद्रतेची लाज मान्य करणे; त्या इच्छांना स्वीकारणे ज्या आपल्या विश्वासाच्या चौकटीतून येऊन भावनांप्रमाणेच आपल्यावर ताबा मिळवत होत्या आणि आता व्यसनांमध्ये रूपांतरित झाल्या आहेत – खादाडपणा, कामवासना, व्यभिचार, सिनेमाचे व्यसन, मनोरंजनाची हाव, पैशाचे आणि बाह्य सुखाचे व्यसन, लोभ, कोणत्याही किमतीत नफा आणि आनंद मिळवण्याची धडपड, कॉफीचे, गोड पदार्थांचे, विविध प्रकारच्या उत्तेजकांचे आणि एनर्जी ड्रिंक्सचे व्यसन, इतरांपेक्षा श्रेष्ठ असण्याची इच्छा, सत्तेची लालसा, सदैव दोषी व्यक्तीचा आणि बाह्य शत्रूचा शोध घेणे...

आणि जेव्हा तू सद्यस्थिती ही असामान्य आहे हे मान्य करशील. जेव्हा तुझ्यात ते बदलण्याची इच्छा अधिक तीव्र होईल. जेव्हा तू मानसोपचार, सकारात्मक विधाने, दृश्यांकन, ध्यान, एनएलपी पद्धती आणि प्रसिद्ध गुरूंच्या प्रेरक प्रशिक्षणांपासून ते ट्रान्सर्फिंग, आयावास्का, मशरूम्स आणि संकल्पांची योग्य मांडणी करण्यापर्यंत सर्व काही करून पाहशील, आणि... तुला आढळेल की हे सर्व निरुपयोगी आहे, किंवा त्याचा प्रभाव मर्यादित काळापुरताच असतो आणि शेवटी तेवढ्याच तीव्रतेच्या उलट प्रतिक्रिया, अपयश आणि भावनिक जळफळाट यात त्याचे रूपांतर होते, तेव्हा तू या गोष्टीशी सहमत होशील की देव असणेच अधिक बरे होते, आणि तो असा असावा जो आपल्या उपासनेचा शोध घेत नाही, तर

आपल्यालाच आपल्या वास्तवाचे निर्माते बनण्यास मदत करतो, म्हणजेच आपल्या स्वतःच्या जगद्रूपावर प्रभुत्व मिळवण्यास, आपल्या आकलनाचा साचा बदलण्याच्या क्षमतेवर ताबा मिळवण्यास मदत करतो.

यासाठीच आपल्याला देवाची गरज आहे. आपल्याला संकटांपासून वाचवण्यासाठी आणि वरदान देण्यासाठी नव्हे, तर आपल्याला आपल्या चेतनेवर, आपल्या खरोखर दिव्य चेतनेवर नियंत्रण मिळवण्यास आणि आपले वास्तव सजगपणे घडवण्यास शिकवण्यासाठी. कारण आपण ते आधीच निर्माण करत आहोत – प्रतिक्षणी, प्रत्येक पळाला – मग आपण त्याविषयी जागरूक असू वा नसू. परंतु देव आपल्याला ते सजगपणे कसे करावे हे शिकवू शकतो. देव आपल्याला आपल्या आकलनाचा साचा बदलण्यास, बळीच्या भूमिकेतून बाहेर पडून आपल्या जगाचा सजग निर्माता बनण्यास मदत करू शकतो.

तू विचारशील, त्याने हे आधीच का केले नाही? जर हा सर्व केवळ एक विश्वास होता, वस्तुनिष्ठ वास्तवावरील विश्वास होता, आणि तो बदलला जाऊ शकत होता, तर त्याने आपल्याला दुःख, भीती आणि अस्तित्वासाठीच्या लढ्याच्या या अनुभवामध्ये मुळात का ढकलले? हे सर्व अगदी सोपे आहे, कारण तो, असा देव, अस्तित्वातच नव्हता; मी आठवण करून देतो की देव हा एक सामूहिक विश्वास आहे, आणि आपण मानवजाती म्हणून आपल्या दुःखांतून, भीतींतून आणि जगण्याच्या संघर्षातूनच अशा देवाला गर्भात वाढवले आणि जन्म दिला.

देव म्हणजे आपल्या चेतनेच्या उत्क्रांतीचे शिखर आहे, ही आपली सामूहिक सर्वोच्च क्षमता आहे. आणि जसा आपला उत्क्रांतीचा मार्ग पुढे गेला, तसा सामूहिक विश्वास म्हणून आपला देवही उत्क्रांत झाला – सुरुवातीला ती केवळ एक सर्वोच्च शक्ती होती, त्यानंतर या शक्तीने स्वतःला दोन भागांत विभागले, आणि शुभ व अशुभ, प्रलोभन, पाप,

नियम आणि त्याचे पालन न केल्याबद्दलची शिक्षा निर्माण झाली; त्यानंतर एका ध्रुवावर सर्व-आकर्षणाचे रूप, सर्वोच्च दैवी गुण आणि परम आनंद आकार घेतो, आणि शेवटी, दैवी प्रेम आणि सर्वोच्च प्रज्ञा प्रगट होतात, ज्या इतक्या सर्वसमावेशक आहेत की देव स्वतःलाच बळी देतो, जेणेकरून आपल्याला गुलामगिरीतून (आपल्या घडणीसाठी आवश्यक असलेल्या गुलामगिरीतून), द्वैत चेतनेच्या गुलामगिरीतून आणि भौतिक वास्तवाच्या गुलामगिरीतून मुक्त करता येईल.

आपण बदललो – आपला विश्वासही बदलला, आपला देव बदलला. आणि आता तो केवळ आपल्या स्वतःच्या बलिदानाने पूर्वीच्या विश्वासाच्या गुलामगिरीतून आपली सुटका करत नाही, तर तो आपल्याला स्वतःला देव बनण्यास, प्रेम बनण्यास, बिनशर्त प्रेम करण्यास आणि प्रेमाचीच निर्मिती करण्यास शिकवतो.

ख्रिस्त हा सहमतीचा बिंदू आहे, आणि सामूहिक विश्वासाने व संतांच्या प्रयत्नांनी पोसलेला, आपले वैयक्तिक व सामूहिक जगद्रूप, आपल्या आकलनाचा साचा बदलण्याचा आपला मार्ग आहे. स्वतःवर प्रभुत्व मिळवण्याचा मार्ग. विश्वाचे सजग निर्माते बनण्याचा आपला मार्ग. संपूर्ण सृष्टीचे. संपूर्ण विश्वाला स्वतःतून जन्म देणाऱ्या साक्षात चेतनेचे निर्माते बनण्याचा मार्ग.

देव असण्याचा अर्थ हाच आहे – स्वतःमधूनच स्वतःची निर्मिती करणे, चेतनेतूनच चेतना निर्माण करणे. आपणच सामूहिक देव आहोत. आणि याच क्षणी आपण ते बनत आहोत.

आणि ख्रिस्त, त्याच्या निर्मितीसाठी स्वतःला समर्पित केलेल्या संतांचा सामूहिक देव म्हणून हे कार्य तयार करत असताना,

आपल्या सर्वांना देव बनवत आहे, पूर्वीच्या विश्वासांच्या आणि द्वैत अनुभवाच्या गुलामगिरीतून आपली सुटका करत आहे, जेणेकरून आपण एकाच देवाच्या शरीराचे अंश बनू शकू, आपल्याला पुन्हा पूर्णत्व प्राप्त करण्यास मदत करत आहे, आपल्यातील द्वैत चेतनेच्या ध्रुवांना – देव आणि मनुष्य, पुरुष आणि प्रकृती, उच्च आणि नीच, भूतकाळ आणि भविष्यकाळ – एका नवीन तिसऱ्या तत्त्वात, प्रेमात जोडत आहे. अशा प्रेमात, ज्याची कधीही सुरुवात झाली नव्हती आणि जे कधीही संपणार नाही. अशा प्रेमात जे परिपूर्ण, बिनशर्त आणि शाश्वत आहे. ज्यामध्ये...