15. Effet ya motali

Po na kosukisa nyonso oyo elobami, tokoki komonisa oyo babengi Bopusi ya Motalisi:

Ezalela ya makanisi ya motalisi (bindimeli na ye, bindimeli ya makasi, bamposa na ye, mayoki na ye, makanisi na ye mpe elilingi ya mokili oyo lokota na ye esimbaka) nde ekateli bosolo ya makambo oyo ye amonaka.

Batalisi ya kokesana bazali na bosolo ya kokesana. Elilingi ya mokili oyo ekangama na mayele ya motalisi, elingi koloba lolenge na ye ya komona makambo, ezali liboso ya bosolo mpe ekateli yango, mpe boye ekateli bomoi mobimba ya motalisi yango. Motalisi azali moto na moto kati na biso, moto nyonso, mokomi nyonso ya mayele. Soki elilingi ya mokili ya motalisi ebongwani, bosolo na ye mpe ebongwanaka. Ntina ezali te ya kotyana ntembe po na koyeba bosolo nini ezali ya solo koleka, to elilingi ya mokili nini ezali ya sembo koleka. Ntina ezali kaka ya kotala soki Yo ozali na esengo na elilingi na Yo ya mokili mpe na bosolo oyo yango ebimisaka, to te.

Batalisi ya kokesana bazali na bosolo ya kokesana. Kasi mpo na nini, na nyonso, tomonaka bosolo na lolenge moko oyo ekokani, mpo na nini tokoki kolobela makambo mosusu oyo ezali ya bato nyonso lokola nde ezali solo mpenza mpe emonanaka ndenge moko mpo na moto nyonso, mpe lisusu kotonga likolo na yango molongo mobimba ya boyokani ya bato: kobimisa biloko, nkita, mibeko, bibongiseli ya leta mpe ya lisanga? Mpamba te tozali na eloko ya moboko,

elilingi ya mokili oyo esimbami na lokota, epai wapi kiti ezali kiti, mesa ezali mesa, kobo ezali kobo (atako mpo na leta mpe nkita ezali mpasi koleka). Lokota epesaka biso nzela ya koyokana, ya kosala boyokani mpe kosala elongo na mayele mpenza – kaka te na kolakisa sango, kasi na nivo ya kokela bosolo ya lisanga biso moko – na nzela ya lokota toponaka, elingi koloba tobongisaka, uta na masanga mobimba ya quantum ya makambo nyonso oyo ekoki kozala na mokili, elilingi oyo tokoki kososola ya bosolo na biso.

Kasi nini tokosala soki tomoni mbalakaka ete elilingi na biso ya mokili, lolenge na biso ya komona bosolo, ezali kopesa biso esengo te? Soki mpo na yango tozali kokangama na kobunda moto na moto mpe na bozalisi mpo na kobika, soki tozali komona mpasi, kobela mpe kokufa? Soki bosolo na biso ya lisanga ekomi izini ya bampasi, epai wapi tozali kopesa mabota ya sika ya bana na biso mbala na mbala? Mpe koleka na yango, biso lokola lisanga tondimi yango lokola likambo ya momeseno, mpe sikoyo – na biteyelo mpe na ba iniversite – tozali kaka koyekola mibeko ya «bosolo ya polele», na solo kokangisa elilingi oyo ya mopaya mpe ya likama na biso na makambo nyonso oyo ezingi biso, epai wapi soki ezali bozalisi te, bongo nkita, politiki, babundi, monguna ya bitumba, bibundeli ya koboma bato ebele, bilei ya mabe, moyibi, mobomi, bokono, libunga ya monganga, bokonzi mabe, likama mpe kokoma mobange – bakoboma biso kaka? Ndenge nini kosala na nyonso wana? Ndenge nini kobongola elilingi na Yo ya mokili, lolenge na Yo ya komona makambo?

Mpo na kobanda – kozala na mposa. Mpamba te bamposa na nivo ya quantum ezali kokokisa Yango Moko. Kozala na mposa ya kobongola bindimeli mpe makanisi na Yo mpo na «bosolo oyo ezali yango moko kozanga kotalela biso». Kondima solo ete tozali bakangami (tanga «bawumbu») ya Kondima oyo, kobanda kobenga na nkombo mayoki wana, bampasi ya motema oyo eutaki na Kondima wana mpe ezalaki kokonza biso: kondima kobanga, kofinga motema, komipesa foti, kanda, soni ya kozanga ntina na Yo Moko; kondima bamposa oyo, kouta na moboko ya Kondima na biso, lokola mayoki ezalaki kokonza biso, kokoma lisusu lokola boombo – kolia koleka ndelo, mposa mabe ya nzoto, pite, kolinga bafilme koleka, mposa ya kotala biloko, boombo ya mbongo mpe ya bolamu ya libanda, lokoso, koluka kozwa na makasi mpe bisengo na lolenge nyonso, boombo ya kafe, ya biloko ya sukali, ya biloko ndenge na ndenge ya kolendisa nzoto, mposa ya koleka bamosusu, koluka bokonzi, koluka se baoyo bazali na foti mpe monguna ya libanda…

Mpe ntango Yo okondima ete ezalela oyo ya makambo ezali ya malamu te. Ntango mposa ya kobongola yango ekokoma makasi kati na Yo. Ntango Yo okomeka nyonso – kobanda na lisalisi ya mayele ya makanisi, maloba ya kolendisa, komonisa na makanisi, kokanisa na mozindo, mayele ya NLP mpe mateya ya kolendisa ya baguru minene kino na transurfing, ayahuasca, matiti ya mayele mpe kotya mikano ya malamu, mpe… okomona ete nyonso wana ezali kosala te, to ezali na ntango moke kaka mpe na nsuka ekozongela Yo na makasi ndenge moko na bopanzani, kokwea mpe kolemba makasi ya mayoki, bongo Yo okondima ete ezingaki kozala malamu soki Nzambe azalaki, mpe ezingaki kozala malamu soki Ye azalaki moto oyo azali koluka kosambelama na biso te, kasi

asalisaka biso moko kokoma bakeli ya bosolo na biso, elingi koloba kokamata elilingi na biso moko ya mokili, kozwa makoki ya kobongola lolenge na biso ya komona makambo.

Yango wana tozali na mposa ya Nzambe. Ezali te mpo na kobatela biso na makama mpe kopesa biso mapamboli, kasi mpo na koteya biso kokonza mayele na biso, mayele na biso ya solo mpenza ya banzambe, kokela bosolo na biso na mayele nyonso. Mpamba te biso tozali kokela yango ata ndenge nini – sekonde na sekonde, ntango na ntango – ata toyebi yango to te. Kasi Nzambe akoki koteya biso ndenge ya kosala yango na koyeba. Nzambe akoki kosalisa biso kobongola lolenge na biso ya komona makambo, kobima na ezalela ya moto oyo anyokwami mpe kokota na ezalela ya Mokeli oyo ayebi makambo ya mokili na Ye.

Yo okotuna, mpo na nini Ye asalaki yango liboso te? Mpo na nini Ye atikaki biso na komekama oyo ya bampasi, kobanga mpe bitumba mpo na kobika, soki nyonso wana ezalaki kaka kondima, kondima na bosolo ya polele, mpe yango ekoki kobongwana? Nyonso ezali pete mpenza, mpamba te Ye, Nzambe ya boye, azalaki kaka te; nazali kokundola ete Nzambe azali kondima ya lisanga, mpe biso lokola bato tozalaki na zemi mpe tobotisaki Nzambe ya boye kaka na nzela ya bampasi na biso mpe kobanga mpe bitumba mpo na kobika.

Nzambe azali songe ya bokoli ya mayele na biso, Ezali Makoki na Biso Mobimba ya Likolo Koleka. Mpe ntango tozali kotambola na nzela ya bokoli na biso, Nzambe na biso lokola kondima ya lisanga akolaki mpe – na ebandeli ezalaki kaka Nguya ya Likolo Koleka, na nsima Nguya yango ekaboli Yango Moko na biteni mibale, mpe Bolamu na Mabe ebimi, komekama, lisumu,

Mmobeko mpe Etsumbu mpo na kozanga kotosa, na nsima na ngambo moko esalami Elilingi ya Kitoko Nyonso, ya Bizaleli ya Likolo ya Banzambe mpe Esengo ya Likolo Koleka, mpe na nsuka, Bolingo ya Banzambe mpe Mayele ya Likolo Koleka ebimi, oyo ezali ya Monene mingi kino Nzambe Ye Moko amipesi mbeka, mpo na kosikola biso na boombo (boombo oyo esengelaki mpo na bokoli na biso), boombo ya mayele ya kokabolama mpe boombo ya bosolo ya biloko ya mokili.

Tozalaki kobongwana – Kondima na biso mpe ezalaki kobongwana, Nzambe na biso azalaki kobongwana. Mpe sikoyo Ye azali kaka te kosikola biso na Mbeka na Ye Moko na boombo ya kondima ya kala, kasi Ye azali koteya biso moko kokoma banzambe, kokoma Bolingo, kolinga kozanga masenginya mpe kokela Bolingo Yango Moko.

Klisto azali esika ya boyokani, mpe lolenge na biso, oyo ebotami na Kondima ya lisanga mpe milende ya basantu, mpo na kobongola elilingi na biso moko mpe ya lisanga ya mokili, lolenge na biso ya komona makambo. Lolenge ya kokonza Yo Moko. Lolenge na biso ya kokoma bakeli oyo bayebi ya molongo mobimba. Ya bozalisi mobimba. Ya Mayele Yango Moko, oyo ebimisaka bozalisi mobimba uta na Yango Moko.

Yango nde elingi koloba kozala Nzambe – kokela Yo Moko kouta na Yo Moko, kokela Mayele kouta na Mayele. Biso nde tozali Nzambe ya Lisanga. Mpe sikawa mpenza tozali kokoma Ye.

Mpe Klisto, kobongisaka mosala oyo lokola Nzambe ya Lisanga ya basantu oyo bamipesaki na bokeli na Ye, azali kosala

biso nyonso banzambe, kosikolaka biso na boombo ya bindimeli ya kala mpe mayele ya kokabolama, mpo ete tokoka kokoma biteni ya Nzoto ya Nzambe Moko, kosalisaka biso kozwa lisusu bomoko, kosangisaka kati na biso bangambo mibale ya mayele ya kokabolama – Nzambe mpe moto, Ya Mobali mpe Ya Mwasi, likolo mpe nse, ya kala mpe ya lobi – na eloko ya misato ya sika, na Bolingo. Bolingo, Oyo ebandaki ata mokolo moko te mpe ekosila ata mokolo moko te. Bolingo ya Solo Mpenza, Kozanga Masenginya, ya Seko. Kati na Oyo…