15. નિરીક્ષક અસર

ઉપરોક્ત બાબતોનો સારાંશ આપતાં, કહેવાતી 'નિરીક્ષક અસર'ને આ રીતે સૂત્રબદ્ધ કરી શકાય:

નિરીક્ષકની ચેતનાની સ્થિતિ (તેની માન્યતાઓ, દ્રઢ વિશ્વાસો, ઇચ્છાઓ, લાગણીઓ, વિચારો અને તેને સમર્થન આપતું ભાષાકીય વિશ્વ-ચિત્ર) તેના દ્વારા અનુભવાતી વાસ્તવિકતાને નિર્ધારિત કરે છે.

જુદા જુદા નિરીક્ષકો માટે વાસ્તવિકતા જુદી જુદી હોય છે. નિરીક્ષકની ચેતનામાં સ્થિર થયેલું વિશ્વ-ચિત્ર, એટલે કે તેની ગ્રહણશક્તિનો ઢાંચો, વાસ્તવિકતા કરતાં પ્રાથમિક છે અને તે તેને નિર્ધારિત કરે છે, અને તેથી તે નિરીક્ષકના સમગ્ર જીવનને પણ નિર્ધારિત કરે છે. નિરીક્ષક એટલે આપણામાંનો દરેક, પ્રત્યેક મનુષ્ય, ચેતનાનો પ્રત્યેક ધારક. જો નિરીક્ષકનું વિશ્વ-ચિત્ર બદલાય છે, તો તેની વાસ્તવિકતા પણ બદલાય છે. કઈ વાસ્તવિકતા વધુ વાસ્તવિક છે કે કયું વિશ્વ-ચિત્ર વધુ સાચું છે તે અંગે વાદ-વિવાદ કરવાનો કોઈ અર્થ નથી. માત્ર એ જ સમજવાનો અર્થ છે કે શું તું તારા વિશ્વ-ચિત્રમાં અને તેના દ્વારા સર્જાયેલી વાસ્તવિકતામાં સુખી છે કે નહીં.

જુદા જુદા નિરીક્ષકો માટે જુદી વાસ્તવિકતા હોય છે. છતાં પણ આપણે શા માટે સમગ્રતયા વાસ્તવિકતાને સમાન રીતે અનુભવીએ છીએ, શા માટે આપણે સૌ માટે સામાન્ય એવી કેટલીક બાબતોને વસ્તુલક્ષી રીતે અસ્તિત્વ ધરાવતી, સૌ માટે એકસમાન રીતે અનુભવાતી ગણી શકીએ છીએ, અને તેથીય આગળ વધીને તેના આધારે સામાજિક સંબંધોની એક આખી વ્યવસ્થા રચી શકીએ છીએ: ઉત્પાદન, અર્થતંત્ર, કાયદો, રાજ્ય અને સામાજિક સંસ્થાઓ? કારણ કે આપણી પાસે એક મૂળભૂત

ભાષાકીય વિશ્વ-ચિત્ર છે, જ્યાં ખુરશી એ ખુરશી છે, ટેબલ એ ટેબલ છે, કબાટ એ કબાટ છે (જોકે રાજ્ય અને અર્થતંત્ર સાથે બાબત વધુ જટિલ બને છે). ભાષા આપણને એકબીજાને સમજવા, કોઈ બાબતે સહમત થવા અને અસરકારક રીતે સંવાદ સાધવાની ક્ષમતા આપે છે - માત્ર માહિતીના આદાન-પ્રદાનના સ્તરે જ નહીં, પરંતુ સામૂહિક વાસ્તવિકતાના સાક્ષાત્ સર્જનના સ્તરે - ભાષાને કારણે જ આપણે વિશ્વની તમામ સંભવિત સ્થિતિઓના ક્વોન્ટમ સૂપમાંથી આપણી વાસ્તવિકતાનું એક સુગમ ચિત્ર અલગ તારવીએ છીએ, એટલે કે તેનું નિર્માણ કરીએ છીએ.

પરંતુ જો આપણને અચાનક સમજાય કે આપણું વિશ્વ-ચિત્ર, વાસ્તવિકતાના ગ્રહણનો આપણો ઢાંચો, આપણને સુખી નથી બનાવતો, તો શું કરવું? જો તેના કારણે આપણે પોતાના અસ્તિત્વ માટે એકબીજા સાથે અને પ્રકૃતિ સાથે સંઘર્ષ કરવા મજબૂર થઈએ છીએ, જો આપણે પીડાઈએ છીએ, બીમાર પડીએ છીએ અને મૃત્યુ પામીએ છીએ તો શું? જો આપણી સામૂહિક વાસ્તવિકતા પીડાઓની ફેક્ટરી બની ગઈ હોય, જ્યાં આપણે આપણા બાળકોની નવી ને નવી પેઢીઓ ધકેલી રહ્યા છીએ? અને વધુમાં, એક સમાજ તરીકે આપણે તેને એક સામાન્ય બાબત તરીકે સ્વીકારી લીધું છે, અને હવે - શાળાઓ અને યુનિવર્સિટીઓમાં - આપણે ફક્ત 'વસ્તુલક્ષી વાસ્તવિકતા'ના નિયમોનો અભ્યાસ કરીએ છીએ, અને અનિવાર્યપણે આપણી આસપાસના પરાયા અને તમામ અર્થમાં ખતરનાક વાતાવરણની આ છબીને દ્રઢ બનાવીએ છીએ, જ્યાં જો પ્રકૃતિ નહીં, તો અર્થતંત્ર, રાજકારણ, હરીફો, યુદ્ધના શત્રુઓ, સામૂહિક વિનાશના શસ્ત્રો, અયોગ્ય આહાર, લૂંટારુ, વિકૃત મનોવૃત્તિવાળા લોકો, રોગ, તબીબી ભૂલ, ખરાબ શાસન, અકસ્માત અને વૃદ્ધાવસ્થા - આપણને ગમે તેમ કરીને મારી જ નાખશે? આ બધાનું શું કરવું? પોતાના વિશ્વ-ચિત્રને, પોતાની ગ્રહણશક્તિના ઢાંચાને કેવી રીતે બદલવો?

શરૂઆત માટે - માત્ર ઇચ્છવું. કારણ કે ક્વોન્ટમ સ્તરે ઇચ્છાઓ પોતે જ પૂર્ણ થાય છે. 'આપણાથી સ્વતંત્ર રીતે અસ્તિત્વ ધરાવતી વસ્તુલક્ષી વાસ્તવિકતા' પ્રત્યેની આપણી માન્યતાઓ અને દ્રઢ વિચારોને બદલવાની ઇચ્છા કરવી. એ સત્યને સ્વીકારવું કે આપણે આ શ્રદ્ધાના બંધક (વાંચો 'ગુલામ') છીએ, તે લાગણીઓ અને ભાવોને તેમના સાચા નામથી ઓળખવાનું શરૂ કરવું જે આ શ્રદ્ધામાંથી ઉદ્ભવ્યા હતા અને સામાન્ય રીતે આપણા પર આધિપત્ય જમાવતા હતા: ભય, રોષ, અપરાધભાવ, ક્રોધ, પોતાની ક્ષુદ્રતાની શરમ સ્વીકારવી; તે ઇચ્છાઓને સ્વીકારવી જે આપણી શ્રદ્ધાની પ્રણાલીઓમાંથી ઉદ્ભવીને, લાગણીઓની જેમ જ આપણા પર હાવી થઈ ગઈ હતી અને હવે વ્યસનોના રૂપમાં ફેરવાઈ ગઈ છે - અતિભોજન, વાસના, વ્યભિચાર, સિનેમાનું ઘેલું, ભપકાદાર મનોરંજનની લાલસા, ધન અને બાહ્ય સુખ-સગવડ પર નિર્ભરતા, લોભ, કોઈપણ ભોગે નફો અને આનંદ મેળવવાની વૃત્તિ, કૉફી, મીઠાઈ, વિવિધ પ્રકારના ઉત્તેજકો અને એનર્જી ડ્રિંક્સની લત, અન્ય લોકો પર શ્રેષ્ઠતા મેળવવાની ઇચ્છા, સત્તાની ભૂખ, દોષિતો અને બાહ્ય શત્રુઓની શાશ્વત શોધ...

અને જ્યારે તું વર્તમાન પરિસ્થિતિને અસામાન્ય તરીકે સ્વીકારીશ. જ્યારે તારામાં તેને બદલવાની ઇચ્છા પ્રબળ બનશે. જ્યારે તું મનોચિકિત્સા, હકારાત્મક ઉચ્ચારો, વિઝ્યુલાઇઝેશન, ધ્યાન, એનએલપી પદ્ધતિઓ અને પ્રખ્યાત ગુરુઓની પ્રેરણાદાયી તાલીમોથી લઈને ટ્રાન્સર્ફિંગ, આયાહુઆસ્કા, જાદુઈ મશરૂમ્સ અને યોગ્ય સંકલ્પ સ્થાપિત કરવા સુધીનું બધું જ અજમાવી ચૂકીશ, અને... શોધી કાઢીશ કે આ બધું કાર્ય કરતું નથી, અથવા તેની અસર મર્યાદિત સમય માટે જ રહે છે અને પરિણામે તેટલા જ શક્તિશાળી વિપરીત આંચકાઓ, નિષ્ફળતાઓ અને માનસિક થાકમાં પરિણમે છે, ત્યારે તું એ વાત સાથે સંમત થઈશ કે ઈશ્વર હોય તે જ શ્રેષ્ઠ છે, અને તે એવા હોય તે વધુ સારું જે આપણી ઉપાસનાની અપેક્ષા નથી રાખતા, પરંતુ

આપણને પોતે જ આપણી વાસ્તવિકતાના સર્જક બનવામાં મદદ કરે છે, એટલે કે આપણા પોતાના વિશ્વ-ચિત્ર પર પ્રભુત્વ મેળવવામાં, આપણી ગ્રહણશક્તિના ઢાંચાને બદલવાની ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરવામાં સહાય કરે છે.

આના માટે જ આપણને ઈશ્વરની જરૂર છે. આપણને જોખમોથી બચાવવા અને વરદાનો આપવા માટે નહીં, પરંતુ આપણી ચેતના પર, આપણી સાચે જ દિવ્ય ચેતના પર પ્રભુત્વ મેળવવાનું અને સભાનપણે આપણી વાસ્તવિકતાનું સર્જન કરવાનું શીખવવા માટે. કારણ કે આપણે તેનું સર્જન તો કરી જ રહ્યા છીએ - પ્રત્યેક ક્ષણે, પ્રત્યેક પળે - ભલે આપણે તેનાથી વાકેફ હોઈએ કે ન હોઈએ. પરંતુ ઈશ્વર આપણને શીખવી શકે છે કે આ સભાનપણે કેવી રીતે કરવું. ઈશ્વર આપણી ગ્રહણશક્તિના ઢાંચાને બદલવામાં, પીડિતની સ્થિતિમાંથી બહાર નીકળીને પોતાના વિશ્વના સભાન સર્જકની સ્થિતિમાં પહોંચવામાં આપણી મદદ કરી શકે છે.

તું પૂછીશ, તો પછી તેમણે આ પહેલાં કેમ ન કર્યું? તેમણે આપણને આ પીડાઓ, ભય અને અસ્તિત્વ માટેના સંઘર્ષના અનુભવમાં કેમ ધકેલ્યા, જો આ બધું માત્ર એક શ્રદ્ધા જ હતી, વસ્તુલક્ષી વાસ્તવિકતામાં શ્રદ્ધા, અને તેને બદલી શકાતી હતી? બધું ખૂબ જ સરળ છે, કારણ કે તેઓ, આવા ઈશ્વર, અસ્તિત્વમાં જ નહોતા; હું યાદ અપાવું છું કે ઈશ્વર એ એક સામૂહિક શ્રદ્ધા છે, અને એક માનવજાત તરીકે આપણે આપણી પીડાઓ, ભયો અને અસ્તિત્વ માટેના સંઘર્ષના પરિણામે જ આવા ઈશ્વરને ગર્ભમાં ધારણ કર્યા અને જન્મ આપ્યો છે.

ઈશ્વર એ આપણી ચેતનાના વિકાસનું શિખર છે, આ આપણી સામૂહિક સર્વોચ્ચ સંભાવના છે. અને જેમ જેમ આપણો વિકાસનો માર્ગ આગળ વધ્યો, તેમ તેમ આપણી સામૂહિક શ્રદ્ધા તરીકે આપણા ઈશ્વર પણ વિકસિત થયા - શરૂઆતમાં તે માત્ર એક સર્વોચ્ચ શક્તિ હતી, ત્યારબાદ તે શક્તિએ પોતાને બે ભાગમાં વિભાજિત કરી, અને સારું તથા નરસું, પ્રલોભન, પાપ,

કાયદો અને તેનું પાલન ન કરવા બદલ દંડ પ્રગટ થયા, ત્યારબાદ એક ધ્રુવ પર સર્વ-આકર્ષકતા, સર્વોચ્ચ દિવ્ય ગુણો અને પરમાનંદનું સ્વરૂપ ઘડાયું, અને આખરે દિવ્ય પ્રેમ અને સર્વોચ્ચ પ્રજ્ઞા પ્રગટ થયા, જે એટલા સર્વગ્રાહી હતા કે ઈશ્વરે દ્વૈત ચેતનાની ગુલામી અને ભૌતિક વાસ્તવિકતાની ગુલામીમાંથી આપણને મુક્ત કરવા માટે (આપણા વિકાસ માટે જરૂરી એવી ગુલામીમાંથી) પોતાનું જ બલિદાન આપ્યું.

આપણે બદલાયા - આપણી શ્રદ્ધા પણ બદલાઈ, આપણા ઈશ્વર પણ બદલાયા. અને હવે તેઓ માત્ર પોતાના બલિદાન દ્વારા આપણને જૂની શ્રદ્ધાની ગુલામીમાંથી મુક્ત જ નથી કરતા, પરંતુ તેઓ આપણને પોતે ઈશ્વર બનવાનું, પ્રેમ બનવાનું, બિનશરતી પ્રેમ કરવાનું અને સાક્ષાત્ પ્રેમનું સર્જન કરવાનું શીખવે છે.

ખ્રિસ્ત એ સંમતિનું કેન્દ્રબિંદુ છે, અને સંતોના પ્રયાસો તથા સામૂહિક શ્રદ્ધા દ્વારા પોષાયેલો આપણો એ માર્ગ છે જેનાથી આપણે આપણું વ્યક્તિગત અને સામૂહિક વિશ્વ-ચિત્ર, આપણી ગ્રહણશક્તિનો ઢાંચો બદલી શકીએ છીએ. પોતાની જાત પર વિજય મેળવવાનો માર્ગ. બ્રહ્માંડના સભાન સર્જક બનવાનો આપણો માર્ગ. સમગ્ર સૃષ્ટિના સર્જક. પોતાનામાંથી સમગ્ર સૃષ્ટિને જન્મ આપતી સાક્ષાત્ ચેતનાના સર્જક.

ઈશ્વર હોવાનો અર્થ જ આ છે - પોતાનામાંથી પોતાનું સર્જન કરવું, ચેતનામાંથી ચેતનાનું સર્જન કરવું. આપણે જ સામૂહિક ઈશ્વર છીએ. અને અત્યારે જ આપણે તે બની રહ્યા છીએ.

અને ખ્રિસ્ત, પોતાના સર્જન માટે સમર્પિત થયેલા સંતોના સામૂહિક ઈશ્વર તરીકે આ કાર્યની તૈયારી કરતાં,

આપણને સૌને જૂની માન્યતાઓ અને દ્વૈત અનુભવની ગુલામીમાંથી મુક્ત કરીને ઈશ્વર બનાવે છે, જેથી આપણે એકમેવ ઈશ્વરના દેહના અંશ બની શકીએ, આપણને ફરીથી પૂર્ણતા પ્રાપ્ત કરવામાં મદદ કરે છે, આપણામાં દ્વૈત ચેતનાના ધ્રુવોને - ઈશ્વર અને મનુષ્ય, નર અને નારી, ઊર્ધ્વ અને અધો, ભૂતકાળ અને ભવિષ્યને - એક નવા ત્રીજા તત્ત્વમાં, પ્રેમમાં જોડે છે. એવો પ્રેમ, જેનો કદી પ્રારંભ થયો નહોતો અને જેનો કદી અંત નહીં આવે. પરમ, બિનશરતી, શાશ્વત પ્રેમ. જેમાં...