8. Makanisi

Makanisi ezali motó ya ndako — mpe likoló ya Botongi — ya Mayele na biso mpenza. Na makanisi tokoki koyeba Ntina ya makambo nyonso oyo ezali kosalema na bomoi na biso, kotalaka na biso moko makambo na biso ya Likoló, ya Bonzambe, kotalela mpe kolongisa soki esengeli, kokanisa mpe kokolisa mayoki, kofungola molóngó ya Bolingo mpe kosala ezaleli ya kati ya Bokonzi ya Nzambe, oyo «ezali na kati na biso», kotala Solo ya Bomoi mpe kozala nzela na Yango ya botondi mpe moko ya basali elongo, na koyoka Esengo ya Likoló ya komonisa Liloba ya Bomoi na mokili. Na makanisi tokoki kobanda molóngó ya mbongwana ya mike mpe makambo ya mikemike, oyo na nsuka ekobongola mpenza bindimeli mpe makanisi na biso, lolenge na biso ya kotala makambo mpe bomoi na biso mobimba. Na makanisi tokoki komona mpe koyokanisa bamposa na biso oyo ezali kotengana — kosangisa banyama nyonso ya mbisi, ya ngando mpe ya bandɛkɛ. Na lisalisi ya makanisi tozwaka mikano ya ntina mpenza, koponaka nzela ya bokoli na biso. Na makanisi tokomaka bakonzi ya mayoki na biso mpe bampasi na biso, bizaleli na biso mpe makambo na biso ya libanda, kobongolaka nzela ya makambo na ndenge tolingi. Na lisalisi ya makanisi tolukanaka mpe tofungolaka makoki na biso, tosɛngaka, toyebaka mpe tomonisaka na mokili makabo na biso ya Bonzambe, tobongisaka masolo na biso mpe tokotaka na boyokani elongo na basali mosusu, kosalaka Yo Moko lokola eloko kitoko mpenza, kosalisaka bango mpe kosalaka elongo mokili na biso ya bato nyonso, Paradiso na biso ya bato nyonso.

Kasi nyonso oyo — soki toyebi biso moko lokola basali, kasi te babundi na «makambo ya mokili» (to batyolami na yango). Soki te, makanisi na biso ekobongwana (mpe ekozonga yango moko) na "mobulu ya makanisi" oyo ezangi boyebi, oyo epesaka makasi na kobanga, ntembe, kozanga Kondima na Yo Moko, makanisi ya kobunda mpo na kobika mpe kowelana ya pamba. Yebá, biso awa tozali koloba te ete «makanisi ezali eloko ya solo» mpe yango wana «kanisá malamu». Makanisi na yo, lolenge na yo ya kokanisa — ezali mbuma ya misala ya nse: kondima, bamposa mpe mayoki ya momeseno. Yango wana, soki olingi kobongola lolenge na yo ya kokanisa — esengeli liboso obongisa biteni ya nse ya mayele na yo, kobanda na moboko ya Kondima.

«Kokanisa ya malamu esalaka kaka epai ya baoyo bazali na kokanisa ya malamu. Ekoki kobongwana te kozanga koyeba bindimeli na yo ya kati-kati (oyo eyebani te), makanisi makasi, bamposa mpe balolenge ya mayoki».

Yango wana kaka boyebi ya mayele, elingi koloba kotalela na mozindo makambo ya kati ya mayele na yo (bindimeli, bamposa, mayoki) na kotalaka na talatala ya bomoi na yo ya mosuni mpe kotalela mozindo ya bizaleli na yo mpe bantina na yango ya solo — kaka boyebi wana ya mayele, oyo ezali kondima mpe koluka ntina ya makambo nyonso oyo ezali kosalema na kati na yo, na mayele na yo, nde ekoki kobongola lolenge ya kokanisa na biso mpe

kondimisa lokumu na biso lokola Moto ya mayele mpe Motó ya Bokeli.

Koleka na kokanisa ya boyebi, etinginya ya bongo, oyo ezongisaka ntango nyonso likebi na biso na eloko ya ntina, kotindaka bongo na koyeba solo ya kati — solo ya bizaleli na biso, mayoki na ntango nyonso, bikangeli mpe kozanga bonsomi ya kati, kozanga kokonza yo moko, kozala na nse ya mayoki ya nyama mpe kobanga mpe bamposa ya kati ya kobebisa — solo oyo ezali malamu mingi te na matoi, kasi oyo kaka yango nde ekoki kobanda na kati na biso nzela ya mbongwana ya mozindo — elongo na kobongola motema oyo eyaka yango moko na solo yango mpe kobotama ya bamposa ya sika, oyo ezali na boyebi — mpe ndenge yango moko ezali kolanda kopona na boyebi Kondima, mpe na nsuka — kokolisa bisaleli mpe makoki oyo ezali se kokola ya Mayele ya Mosali mpe Mayele ya Bolingo: koyokanisa matata ya kati, kobongola balolenge ya mayoki, bopeto ya mayele, kopona na boyebi esika ya kotalela, koloba mokano ya Mosali, kosala ezaleli na nzela ya liloba, kosolola na kati elongo na Mayele ya Likoló: Molimo, Bateyi ya Liboso, Mayele ya Klisto, Nzambe-Tata mpe Nzambe-Mama; koyeba bantina ya solo ya makambo boye to boye, kozwa mikano ya boyebi mpo na kotambwisa, kotalela biyano ya bomoi ya solo, kobongisa mokano, kobikisa mpe kolongola manaka ya kati, ata mpe ya mabota, kozongela kosala mokili ya solo, kobenga basali elongo mpe kosala basangani mpe lisanga elongo na basali mosusu

basali na likoló ya mibeko ya motuya ya elongo, kopona mpe kokotisa lisano na yo ya Bonzambe, kokota na Lisano Monene ya Nzambe Moko mpe bongo na bongo — yango nde ezali kofungola biso na Makoki na biso ya Likoló Mpenza — kokoma mpenza nzambe ya moto Ya Sôlô, kokoma Moto-mosali.

Liboso ya kotánga lisusu, pemá moke — talelá: lolenge nini ya kokanisa ozali na yango? Ezali na boyebi tii wapi, mpe ezali na nse ya «mobulu ya makanisi» oyo eyebani te, «matata ya bongo» tii wapi?

Bongo ndenge nini? Olingi kozongela bokonzi likoló ya bongo na yo? Lobá mokano na yo mpo na yango. Mpe bandá kosala — kokanga likebi na yo likoló ya mayoki, kopona Kondima na boyebi, bopeto ya mayele, kozongela Mokumba ya Mosali, kosala ezaleli na nzela ya liloba na boyebi, losambo ya solo mpe lisolo ya kati elongo na Nzambe (ndakisa ya kosalela bisaleli oyo okozwa yango na nsuka ya Mokanda oyo).

Mpe ntango ozwi etinginya ya bongo, oyekoli kokanga likebi likoló ya mayoki (soki te ndenge nini okoyeba Bolingo, Esengo, Solo — ete yango ezali mpenza Bolingo, Esengo mpe Solo?!), ntango omoni solo, solo oyo ezali ya kosilika, ete ozali koko ya matoi na mayoki, ete oyebi te Bolingo, te Esengo, mpe lisusu Ngolu ya Nzambe te, kasi nde, otondi na biyano oyo eponama kala — kobanga, ngambo, kosilika, ntembe mpe bitumba — bongo na kati na yo mposa ebimi ya kolongwa na moto oyo ya kala na kati na yo,

moto oyo azali motyolami na kati na yo mpe bamposa na ye ya mikemike mpe ya mbindo ya mabele, mpe koyeba Esengo Ya Sôlô — Esengo ya Bolingo ya Zamba te, Solo mpe Ngolu ya Bonzambe, oyo ezali kofungwama na likabo na yo ya solo, na Likabo ya Nzambe, oyo ekobanda kosopana na nzela na yo lokola Bolingo, Bwanya ya Likoló, Bozwi likoló ya bato oyo bazali zingazinga, na baoyo bazali penepene mpe mosika.

Mpe na komeka mbala mingi ya pamba ya kolongwa na molili oyo ya kati mpo na kokoma pole, na nsuka, okolinga ete Nzambe azala.

Okolinga ete Nzambe azala. Kasi te mpo ete Azali solo na libanda. Te. Nzambe — ezali mpe mbuma ya Kondima mpe ya mposa, lokola biloko mosusu nyonso, kasi okolinga ete Nzambe azala, mpe okolinga yango na makasi mpenza, mpo ete okozala na mpasi mingi mpo na solo oyo etali Yo Moko, mpo na kozanga ntina na yo, mpo na kozanga kokonza Yo Moko… Okolinga ete Ngolu oyo, Solo oyo ya Likoló, Solo oyo, Bolingo oyo, Oyo ezali Nzambe, efungwama na kati na yo, mpe engɛnga na kati na yo lokola pole Ya Sôlô, «Pole oyo ezalaki na molili, mpe molili eyambaki yango te».

Okolinga Solo, mpe Solo ekofungwama (na kati) na Yo. Okosambela (kozanga koyeba epai ya nani, na esika ya pamba) — kasi mpo na mbala ya liboso na motema ya solo, na mɔ́tɔ, na motema efungwami mpe bongo oyo etiami na ntina: