17. आनंद

आनंद किंवा सुखोपभोग म्हणजे काहीतरी अयोग्य, अनैतिक आणि लज्जास्पद आहे, असे मानण्याची प्रथा होती. जर आपण अध्यात्म, प्रेम, पवित्रता आणि ईश्वर यांच्याबद्दल बोलत असू, तर ते केवळ दुःख आणि महायातनांशीच संबंधित असले पाहिजे, असा समज होता.

ईश्वर म्हणजे सर्वात आधी परमानंद आहे. ख्रिस्ताने आपल्याला १० आज्ञा दिल्या. आणि या काही «हत्या करू नकोस आणि चोरी करू नकोस» अशा नाहीत — त्या तर मोशेच्या आज्ञा, जुन्या करारातील आज्ञा होत्या. ख्रिस्ताने नव्या करारातील १० आज्ञा दिल्या. त्यापैकी १ आज्ञा प्रेमाविषयी आहे आणि ९ आज्ञा परमानंदाविषयी (धन्यतेविषयी) आहेत. आणि परमानंद म्हणजे काय? परमानंद म्हणजे सुखाची सर्वोच्च अवस्था.

ख्रिस्त आपल्याला केवळ या आनंदाचा एक विशिष्ट मार्ग दाखवतो. असा मार्ग नाही ज्याची आपल्याला सवय आहे. तो सांगतो — प्रत्येक आनंद सारखा नसतो, आणि ज्या सुखाने तू बाह्य स्रोतांच्या माध्यमातून आपल्या देहाला तृप्त करत होतास: खादाडपणा, वासना, व्यभिचार, मद्य, अंमली पदार्थ, करमणूक, इतरांवर सत्ता — त्याने तुझा नाश केला, तुझी ऊर्जा अक्षरशः गिळंकृत केली (जी, आठवण करून देतो, तुला १२० वर्षांसाठी दिली गेली होती, आणि तू ती सर्वच्या सर्व एकाच शनिवार-रविवारच्या सुट्टीत संपवू पाहत होतास). आणि याला खरा आनंद म्हणणेही कठीण होते; बाह्य सुखे नेहमीच असंतोषाची छटा मागे सोडत होती, तुला ते नेहमीच अपुरे वाटत होते, तू नेहमीच उत्कंठेने त्यांच्याकडून अधिक अपेक्षा करत होतास आणि शेवटी पदरी निराशाच पडत होती. आणि प्रत्येक वेळी असा आनंद

अधिकाधिक फिका, निस्तेज आणि क्षीण होत गेला, नष्टप्राय होत गेला. आनंद घेण्याची मूळ क्षमताच नष्ट होत होती. वस्तुतः, हे गोड वेष्टनातील कडूपणच होते.

पण ख्रिस्त सांगतो, असा एक आनंद आहे, एक सर्वोच्च आनंद, जो तुझ्या मूळ स्वभावाशी सुसंगत आहे — जो कोणत्याही बाह्य गोष्टीवर अवलंबून नाही, आणि जो तुला ठाऊक असलेल्या सर्व बाह्य सुखांपेक्षा केवळ अधिक शक्तिशालीच नाही, तर असा आनंद जो साक्षात परमानंदच आहे, धन्यतेच्या कोटीतील आनंद; आणि तो केवळ परिपूर्ण तृप्ती व पूर्णतेची अनुभूतीच देत नाही, तर प्रत्येक वेळी अधिकाधिक शक्तिशाली आणि वैविध्यपूर्ण होत जातो. हा आनंद आहे खऱ्या — परिपूर्ण, बिनशर्त, शाश्वत — प्रेमाचा, दिव्य शक्तीच्या जाणिवेचा, साक्षात सत्याच्या साक्षात्काराचा — तुझ्या स्वतःच्या दिव्य स्वरूपाशी, ईश्वराशी, तुझ्याच अंतरातील आनंदाच्या मूळ स्रोताशी एकरूप होण्याचा आनंद.

याच परमानंदाच्या स्थितीला ख्रिस्त ईश्वराचे राज्य म्हणतो, आणि आपल्या मनात कसलीही शंका राहू नये म्हणून तो विशेषत्वाने स्पष्ट करतो की ही एक आंतरिक अवस्था आहे, कोणतीही बाह्य काल्पनिक, स्वर्गीय भूमी नव्हे:

«कारण पाहा, ईश्वराचे राज्य तुमच्या आतच आहे».

होय, या आनंदासाठी आपल्या बाजूने थोडे प्रयत्न, इच्छाशक्तीचे प्रकटीकरण आवश्यक असते; म्हणूनच संत-महात्मे याबद्दल सांगतात की हे कडू वेष्टनात गुंडाळलेले गोड अमृत आहे. पण विचार कर, इच्छाशक्ती, आत्मसंयम ही स्वतःच किती

आनंददायी गोष्ट आहे. सरतेशेवटी आपल्याला एक परिपूर्ण सूत्र मिळते: असा आनंद, जो परमानंद वाढवतो. इच्छाशक्ती हाच आनंद आहे; रशियन भाषेत «इच्छाशक्ती» हा शब्द स्वातंत्र्याचाही समानार्थी आहे हे व्यर्थ नाही. इच्छाशक्ती म्हणजे आनंद आहे, कारण कोणताही बाह्य मोह तुझ्यावर ताबा मिळवू शकत नाही, तू स्वतः तुझ्या लक्षाचा, तुझ्या शारीरिक वासनांचा स्वामी आहेस आणि त्यांना तुझ्या मायक्रोफ्लोरा व हार्मोन्सच्या (म्हणजेच, विकारांच्या) नव्हे तर तुझ्या गरजेनुसार वळवू शकतोस, ही जाणीव किती सुखद आहे. खरोखर स्वतंत्र असणे, हे स्वातंत्र्य अनुभवणे, या स्वातंत्र्याचा आनंद लुटणे किती अद्भुत आहे! पैसा आणि बाह्य सत्तेने निर्माण केलेल्या भ्रमाऐवजी खरे स्वातंत्र्य. कारण मुळात, पैसा आणि बाह्य सत्ता हे केवळ गुलामगिरीच्या वासना शमवण्याचे साधन आहेत. खऱ्या स्वातंत्र्यासाठी आणि खऱ्या आनंदासाठी या दोन्हीची गरज नाही — पैशाचीही नाही आणि सत्तेचीही नाही — खऱ्या स्वातंत्र्यासाठी आणि खऱ्या आनंदासाठी केवळ आत्मसंयमाची आवश्यकता आहे.

आणि याच आनंदासाठी संतांनी संसाराचा त्याग केला, तपश्चर्या केली, उपवास केले, अखंड प्रार्थना, एकांतवास आणि जागरणाचे खडतर साधन केले — स्वतःच्या अंतरातील ईश्वराशी एकरूप होण्याच्या त्या आनंदासाठी, सर्वोच्च आनंदासाठी. आणि त्यांच्या सेवेमुळे, ज्याने ही कृपा, हा परमानंद त्याच्या सर्व दिव्य पूर्णतेसह प्राप्त केला, पिढ्यानपिढ्या आत्म्याचे भांडार भरून काढले, अगदी आजच्या या काळासाठी ज्यात जगण्याचे भाग्य तुला आणि मला लाभले आहे — ज्या काळाला संत आणि स्वतः ख्रिस्त «येणारे युग» म्हणत असत — संतांच्या या एकत्रित

तपश्चर्येमुळे, आपल्याला — आज — हा आनंद जवळजवळ विनामूल्य मिळतो.

तुझ्याकडून केवळ एवढीच अपेक्षा आहे की तू ख्रिस्ताच्या प्रेमाच्या प्रसादातून जात आपली इच्छाशक्ती प्रकट करावीस, आणि स्वतःमधील ईश्वराशी एकरूप होऊन, आपले शरीर आणि आत्मा शुद्ध करावेस — बाह्य उपवासाने, बाह्य संयमाने, परंतु अंतरंगात — सत्य आणि आत्म्याच्या खऱ्या उत्सवाने, तुझ्या अंतरातील दिव्य अस्तित्वाच्या जिवंत शब्दाने, ईश्वराशी होणाऱ्या आंतरिक संवादाच्या जिवंत शब्दाने, प्रेमाच्या अशा आनंदाने, ज्याला अनुभवाच्या अथांग खोली, सामर्थ्य आणि विविध छटांच्या समृद्धीत तोड नाही — आत्मिक कंपनापासून ते समाधीच्या परमानंदापर्यंत आणि सत्याच्या दिव्य कृपेपर्यंत, जे या एकमेव आत्ताच्या क्षणी, सर्व अस्तित्वाशी एकरूप होण्याच्या क्रियेत, तुझ्यासमोर अस्तित्वाचे संपूर्ण बहुआयामी आणि बहुविश्वीय चित्र उलगडून दाखवते. ईश्वराचे अस्तित्व, आत्म्याचे अस्तित्व, संपूर्ण विश्वाचे अस्तित्व, जे — या क्षणी तू स्पष्टपणे पाहतोस आणि आपल्या संपूर्ण अस्तित्वाने अनुभवतोस — सर्वच्या सर्व, संपूर्णपणे तुझ्यामध्येच सामावलेले आहे. कारण आपण एकच आहोत.

ईश्वर म्हणजे परमानंद आहे. आणि ईश्वर, आपली एकत्रित सर्वोच्च क्षमता म्हणून, तुला हा आनंद तुझ्या वैयक्तिक पुण्याईवर नव्हे, तर ईश्वरी कृपेने देतो; तुझ्या आत्म्याला, देहाला आणि मनाला सर्व दुःख, भीती आणि वेदनेतून, पापाच्या पारतंत्र्यातून आणि बाह्य परावलंबित्वातून, तुझ्यावर लादलेल्या आणि अजाणतेपणी स्वीकारलेल्या समजुती व धारणांच्या अंधारकोठडीतून मुक्त करतो — आपल्या दिव्य चेतनेच्या प्रसादाच्या साध्या कृतीने, आणि जाणीवपूर्वक स्वीकारण्याने —

तुझ्या बाजूने — ख्रिस्ताच्या या प्रायश्चित्त बलिदानाचा स्वीकार; त्या समष्टी ख्रिस्ताचा, जो संपूर्ण मानवजातीच्या पापांसाठी, मानवाच्या मूळ स्वरूपापासून दूर जाण्याच्या सर्व अनुभवांसाठी मरण पावला, जो जुना मनुष्य म्हणून मरण पावला आणि नवा, देवत्व प्राप्त झालेला व पवित्र मनुष्य म्हणून पुनरुत्थित झाला — सार्वकालिक जीवनासाठी आणि प्रेम, शक्ती, सत्य या दिव्य गुणांच्या सार्वकालिक आनंदासाठी व मातेच्या अक्षय्य समृद्धीमध्ये पित्यासमवेत सार्वकालिक सह-निर्मितीसाठी पुनरुत्थित झाला — जो तुझ्यामध्ये पुनरुत्थित झाला, माझ्या प्रिय मित्रा.