17. Esengo

Ekanisamaki ete esengo ezali eloko moko mabe, oyo ezangi bizaleli malamu, ya nsoni. Ete, soki tozali koloba mpo na bomoi ya elimo, mpo na bolingo, mpo na bosantu mpe mpo na Nzambe, esengeli kaka ezala mpo na mpasi mpe minyoko minene.

Nzambe azali liboso ya nyonso, Esengo. Klisto atikeli biso mibeko 10. Mpe oyo ezali te mpo na «koboma te mpe koyiba te» – wana ezali mibeko ya Moyize, Mibeko ya Kondimana ya Kala. Klisto nde atikaki mibeko 10 ya Kondimana ya Sika. Kati na yango mobeko 1 ezali mpo na Bolingo, mpe 9 – mibeko ya Bopambami. Mpe Bopambami ezali nini? Bopambami ezali esika ya likolo mpenza ya esengo.

Kaka Klisto azali kolakisa biso nzela ya kokamwa mpo na kokoma na Esengo. Ezali te oyo biso tomesana na yango. Azali koloba – esengo na esengo ekeseni, mpe esengo wana oyo yo ozalaki kosepelisa nzoto na yo na biloko ya libanda: kolya mingi, mposa ya nzoto, pite, masanga, bangi, bisengo ya pamba, bokonzi likolo ya basusu – ezalaki kobebisa yo, kolya mpenza nguya na yo (oyo, nayebisi yo, bapesaki yo mpo na mibu 120, kasi yo ozalaki koluka kosilisa yango – nyonso – na mikolo ya bopemi)). Mpe ezalaki mpasi kobanga yango esengo, bisengo ya libanda ezalaki ntango nyonso kotika elembo ya kozanga kosepela, ezalaki ntango nyonso moke mpo na yo, ozalaki ntango nyonso kozela mingi koleka – na komipesa elikya, kasi na suka – ozalaki koyoka mawa. Mpe na mbala nyonso esengo ya lolenge wana

ezalaki kokoma moke mpe moke na kopesa esengo, ezalaki kokoma molili mpe kosila nyonso. Makoki mpenza ya koyoka esengo ezalaki kobunga. Na bosolo, ezalaki bololo oyo ezingami na eloko ya sukali.

Kasi ezali na Esengo ya boye, Klisto azali koloba, Esengo ya Likolo, oyo ezali ya bomoto na yo – oyo etali eloko moko te ya libanda, mpe oyo ezali kaka te na nguya mingi koleka bisengo nyonso ya libanda oyo oyebaki, – oyo ezali mpenza esengo-Esengo, esengo na nivo ya Bopambami, mpe ezali kaka te kopesa liyoki ya bosepeli ya kokoka mpe botondi, kasi mpe na mbala nyonso ezali kokoma na nguya mingi mpe na bilongi ebele. Ezali Esengo ya Bolingo ya solo – ya kokoka, oyo ezangi masenginya, ya seko –, liyoki ya Nguya ya Bonzambe, boyoki ya Solo Mpenza – Esengo ya kosangana na bomoto na yo ya Bonzambe, elongo na Nzambe, elongo na Liziba mpenza ya Esengo kati na Yo.

Ezali kaka ezalela oyo ya Bopambami nde Klisto abengi Bokonzi ya Nzambe, mpe abakisi yango na nko mpo biso tozala na ntembe te, ete ezali mpo na ezalela ya kati, kasi te mpo na mokili moko ya libanda ya lisapo, ya paladiso:

«Zambi tala, Bokonzi ya Nzambe ezali kati na bino».

Iyo, Esengo oyo esengaka epai na biso milende moke, komonisa mokano, yango wana batata basantu balobaka mpo na yango ete ezali elengi oyo ezingami na elamba ya bololo. Kasi kanisa malamu, mokano, komipekisa yo moko, yango moko, ezali eloko

ya esengo. Na suka tozwaka lolenge ya kokoka: esengo oyo ezali kobakisa Esengo. Mokano ezali esengo, ezali pamba te liloba «mokano» ezali mpe ndimbola ya bonsomi. Mokano ezali esengo, mpo ezali elengi mingi koyoka ete masenginya moko te ya libanda ezali kokonza yo, ete yo moko ozali kokamba makanisi na yo, bamposa ya nzoto na yo mpe oyebi kotinda yango na oyo esengeli mpo na yo, kasi te mpo na bamicrobe mpe bahormone na yo (tanga, bademo). Ezali esengo monene kozala na bonsomi ya solo, koyoka bonsomi oyo, kosepela na bonsomi oyo! Bonsomi ya Solo na esika ya lokuta oyo mbongo mpe bokonzi ya libanda epesaka. Pamba te na bosolo, mbongo mpe bokonzi ya libanda ezali kaka nzela ya kokokisa bamposa ya boombo. Mpo na Bonsomi ya solo mpe Esengo ya solo esengeli te oyo to wana – ezala mbongo te, ezala bokonzi te – mpo na Bonsomi ya solo mpe Esengo ya solo esengeli kaka komipekisa yo moko.

Mpe mpo na Esengo oyo nde basantu batikaki mokili, bakendaki na bomoi ya komipimela, bakilaki bilei, basalaki misala minene ya losambo ya seko, ya kotikala na bangomba mpe kokengela butu mobimba – mpo na Esengo, Esengo ya Likolo ya kosangana na Nzambe kati na Bango moko. Mpe na nzela ya mosala na bango, oyo ezwaki Ngrasya oyo, Bopambami oyo na botondi na yango nyonso ya Bonzambe, kopesaka na molongo ya mabota Libombi ya Elimo, mpo na ntango oyo mpenza oyo biso na yo tozwi esengo ya kobika kati na yango, ntango oyo batata basantu mpe Klisto Ye Moko babengaki «ntango ekoya», – na nzela ya molende mobimba

ya basantu, epai na biso – lelo – Esengo oyo ezali kokoma pene kaka ya ofele.

Esengeli kaka epai na yo komonisa mokano na yo, na koleka na Ekaristia ya Klisto ya Bolingo, mpe na kosangana na Nzambe kati na yo, kopetola nzoto mpe molimo na yo – na kokila bilei ya libanda, na komipekisa ya libanda, kasi na kati – na feti ya solo ya Solo mpe ya Elimo, na Liloba ya Bomoi ya Kozala ya Bonzambe kati na Yo, na Liloba ya Bomoi ya Lisolo ya Kati elongo na Nzambe, na Esengo ya Bolingo, oyo ezangi mokokani na bozwi ya bozindo oyo ezali koleka, ya nguya mpe ya ndenge na ndenge – kobanda na kolenga ya molimo tii na Bopambami ya Likolo mpe Ngrasya ya Bonzambe ya Solo, oyo na ngonga ya Sik’oyo ya Moko, na likambo ya Kosangana na Nyonso Oyo Ezali, ezali kofungolela yo elilingi nyonso ya bilongi mingi mpe ya mikili mingi ya Kozala. Kozala ya Nzambe, Kozala ya Elimo, Kozala ya Mokili Mobimba, oyo – na ngonga oyo ozali komona yango polele mpe koyoka yango na bomoto na yo mobimba – nyonso, mobimba, ezali kati na Yo. Zambi Biso Tozali Moko.

Nzambe azali Esengo. Mpe Nzambe lokola Makoki na Biso Nyonso ya Likolo Mpenza azali kopesa yo Esengo oyo te mpo na misala na yo moko, kasi na Ngolu ya Nzambe, kosombaka molimo na yo, mpe nzoto, mpe mayele na yo uta na bampasi nyonso, bobangi mpe mpasi, uta na bozangi bonsomi nyonso oyo ya lisumu mpe bowumbu ya biloko ya libanda, uta na boloko ya bindimeli mpe makanisi oyo batiyaki yo na makasi mpe ozwaki na kozanga koyeba, – azali kokangola na likambo ya pete ya Ekaristia na Makanisi na Ye ya Bonzambe, mpe na koyeba mpe kondima – na

ngambo na yo – Mbeka oyo ya Bosikoli ya Klisto, Klisto ya Biso Nyonso, oyo akufaki mpo na masumu ya Bato Nyonso, mpo na banzela nyonso ya kobunga ya moto uta na bomoto na ye ya solo, oyo akufaki lokola moto ya kala mpe asekwiki lokola Moto ya Sika, oyo Akoma Bonzambe mpe Mosantu – asekwi mpo na Bomoi ya Seko mpe Esengo ya Seko na bizaleli ya Bonzambe ya Bolingo, Nguya, Solo mpe Bokeli Elongo ya Seko na Tata kati na Bozwi Oyo Esilaka Te ya Mama – asekwi kati na Yo, Moninga na ngai ya bolingo.