17. આનંદ

એવું માનવામાં આવતું હતું કે આનંદ એ કંઈક અયોગ્ય, અનૈતિક અને શરમજનક છે. કે જો આપણે આધ્યાત્મિકતા, પ્રેમ, પવિત્રતા અને ઈશ્વર વિશે વાત કરીએ છીએ, તો તે અનિવાર્યપણે વેદના અને મહાન યાતનાઓ વિશે જ હોવું જોઈએ.

ઈશ્વર એ સર્વોપરી, પરમાનંદ છે. ખ્રિસ્તે આપણને ૧૦ આજ્ઞાઓ આપી છે. અને તે «હત્યા ન કર અને ચોરી ન કર» વિશે નથી – તે તો મૂસાની આજ્ઞાઓ છે, જૂના કરારની આજ્ઞાઓ છે. પરંતુ ખ્રિસ્તે નવા કરારની ૧૦ આજ્ઞાઓ આપી. તેમાંથી ૧ આજ્ઞા પ્રેમ વિશે છે, અને ૯ – પરમ સુખની (ધન્યતાની) આજ્ઞાઓ છે. અને પરમ સુખ શું છે? પરમ સુખ એ આનંદની સર્વોચ્ચ કક્ષા છે.

વાસ્તવમાં ખ્રિસ્ત આપણને આનંદ તરફનો એક વિશિષ્ટ માર્ગ બતાવે છે. એવો નહીં કે જેના આપણે ટેવાયેલા છીએ. તેઓ કહે છે – આનંદ આનંદ વચ્ચે ભેદ હોય છે, અને જે આનંદથી તું બાહ્ય સ્રોતો દ્વારા તારા શરીરને તૃપ્ત કરતો હતો: પેટૂપણું, વાસના, વ્યભિચાર, દારૂ, નશીલા પદાર્થો, મનોરંજન, અન્ય પર પ્રભુત્વ – તે તારો નાશ કરતો હતો, શાબ્દિક રીતે તારી ઊર્જાને ગળી જતો હતો (જે, યાદ અપાવું કે તને ૧૨૦ વર્ષ માટે આપવામાં આવી હતી, અને તું તેને – પૂરેપૂરી – સપ્તાહાંતમાં જ ખર્ચી નાખવા મથતો હતો)). તેમ છતાં તેને આનંદ કહેવો પણ મુશ્કેલ હતો, બાહ્ય સુખો હંમેશાં અસંતોષનો અહેસાસ છોડી જતા હતા, તને હંમેશાં ઓછું પડતું હતું, તું હંમેશાં તેની પાસેથી વધુની અપેક્ષા રાખતો હતો – પ્રતીક્ષામાં, અને અંતે – નિરાશ થતો હતો. અને દર વખતે આવો આનંદ

ઓછો ને ઓછો આનંદદાયક, વધુ ને વધુ ઝાંખો થતો જઈને શૂન્ય થઈ જતો હતો. આનંદ માણવાની ક્ષમતા પોતે જ લુપ્ત થઈ જતી હતી. વાસ્તવમાં, તે મીઠા આવરણમાં વીંટાળેલી કડવાશ હતી.

પરંતુ એવો એક પરમાનંદ છે, ખ્રિસ્ત કહે છે, સર્વોચ્ચ આનંદ, જે તારા પોતાના સ્વભાવમાં સહજ છે – જે કોઈ પણ બાહ્ય બાબત પર નિર્ભર નથી, અને જે તું જાણતો હતો તે તમામ બાહ્ય સુખો કરતાં માત્ર વધુ શક્તિશાળી જ નથી, – એવો, જે સાચે જ પરમ આનંદ-પરમાનંદ છે, પરમ સુખની કક્ષાનો આનંદ, અને તે માત્ર પૂર્ણ સંતોષ અને પરિપૂર્ણતાનો અનુભવ જ નથી કરાવતો, પરંતુ દર વખતે વધુ ને વધુ શક્તિશાળી અને વૈવિધ્યસભર બનતો જાય છે. આ આનંદ છે સાચા – પરમ, બિનશરતી, શાશ્વત – પ્રેમનો, દિવ્ય શક્તિના અનુભવનો, સાક્ષાત્ સત્યની સહાનુભૂતિનો – પોતાના દિવ્ય સ્વભાવ સાથે, ઈશ્વર સાથે, તારી અંદર રહેલા આનંદના મૂળ સ્રોત સાથેના ઐક્યનો આનંદ.

પરમ સુખની આ જ સ્થિતિને ખ્રિસ્ત ઈશ્વરનું રાજ્ય કહે છે, અને ખાસ ભારપૂર્વક ઉમેરે છે જેથી આપણને કોઈ શંકા ન રહે કે આ આંતરિક સ્થિતિ વિશે છે, કોઈ બાહ્ય પૌરાણિક, સ્વર્ગીય દેશ વિશે નહીં:

«કેમ કે જુઓ, ઈશ્વરનું રાજ્ય તમારી અંદર જ છે».

હા, આ આનંદ આપણા તરફથી થોડા પ્રયાસની, સંકલ્પશક્તિના પ્રગટીકરણની માંગ કરે છે, તેથી જ સંતો તેના વિશે કહે છે કે તે કડવા કાગળમાં લપેટેલી મીઠાશ છે. પરંતુ વિચાર કર, સંકલ્પશક્તિ, આત્મસંયમ પોતે જ એક એવી બાબત છે જે

આનંદદાયક છે. પરિણામે આપણને એક ઉત્તમ સૂત્ર મળે છે: આનંદ, જે પરમાનંદને વધારે છે. સંકલ્પશક્તિ એ આનંદ છે, આ સંકલ્પ અને ઇચ્છા મુક્તિનું જ પર્યાયરૂપ છે. સંકલ્પશક્તિ એ આનંદ છે, કેમ કે એ અનુભવવું કેટલું સુખદ છે કે કોઈ પણ બાહ્ય પ્રલોભનો તારા પર આધિપત્ય ધરાવતા નથી, તું પોતે તારા ધ્યાન અને તારા શારીરિક આવેગોનો સ્વામી છે અને તારા માટે જે જરૂરી છે તે તરફ તેમને વાળવાનું જાણે છે, નહીં કે તારા સૂક્ષ્મજીવાણુઓ કે હોર્મોન્સ (સમજી લે, નકારાત્મક વૃત્તિઓ) માટે. સાચે જ મુક્ત થવું, આ સ્વતંત્રતા અનુભવવી, આ મુક્તિનો આનંદ માણવો કેટલો અદ્ભુત છે! પૈસા અને બાહ્ય સત્તા દ્વારા અપાતા ભ્રમની જગ્યાએ સાચી મુક્તિ. કેમ કે વાસ્તવમાં, પૈસા અને બાહ્ય સત્તા એ માત્ર ગુલામીભરી વાસનાઓને સંતોષવાનું સાધન છે. સાચી મુક્તિ અને વાસ્તવિક આનંદ માટે આ બંનેમાંથી કશાની જરૂર નથી – ન ધનની, ન સત્તાની – સાચી મુક્તિ અને પરમ આનંદ માટે માત્ર આત્મસંયમની જ જરૂર છે.

અને આ જ આનંદ કાજે સંતો સંસાર ત્યાગીને ચાલ્યા ગયા, તપસ્યામાં ઉતર્યા, ઉપવાસ કર્યા, અવિરત પ્રાર્થના, સ્તંભ-તપ અને રાત્રિ-જાગરણના કઠિન સાધનો કર્યા – આનંદ ખાતર, પોતાની અંદર જ ઈશ્વર સાથેના ઐક્યના સર્વોચ્ચ આનંદ કાજે. અને તેમની સેવાને પ્રતાપે, જેણે આ કૃપા પ્રાપ્ત કરી, આ પરમ સુખને તેની સમગ્ર દિવ્ય પૂર્ણતામાં મેળવ્યું, પેઢીઓની શૃંખલા દ્વારા આત્માના ખજાનાને ભરી દીધો, આ જ સમય માટે કે જેમાં જીવવાનું સદભાગ્ય તને અને મને મળ્યું છે, એવો સમય જેને સંતો અને સ્વયં ખ્રિસ્ત «આગામી યુગ» કહેતા હતા, – સંતોની સામૂહિક

સાધનાના પ્રતાપે, આપણને – આજે – આ આનંદ લગભગ સહજ અને વિના મૂલ્યે પ્રાપ્ત થાય છે.

તારા તરફથી માત્ર તારા સંકલ્પને પ્રગટ કરવાની જરૂર છે, ખ્રિસ્તના પ્રેમપ્રસાદમાંથી પસાર થઈને, અને પોતાની અંદર રહેલા ઈશ્વર સાથે એક થઈને, તારા શરીર અને આત્માને શુદ્ધ કરવાની જરૂર છે – બાહ્ય ઉપવાસ દ્વારા, બાહ્ય સંયમ દ્વારા, પરંતુ અંદર – સત્ય અને આત્માના વાસ્તવિક ઉત્સવ દ્વારા, તારી અંદર રહેલી દિવ્ય ઉપસ્થિતિના જીવંત શબ્દ દ્વારા, ઈશ્વર સાથેના આંતરિક સંવાદના જીવંત શબ્દ દ્વારા, પ્રેમના એ આનંદ દ્વારા, જે અનુભવાતી ઊંડાણ, શક્તિ અને છાંયાઓની વિવિધતાની સમૃદ્ધિમાં અજોડ છે – આત્મિક ધ્રુજારીથી લઈને ભાવવિભોર પરમ સુખ અને સત્યની દિવ્ય કૃપા સુધી, જે એકમાત્ર વર્તમાન ક્ષણમાં, સમસ્ત અસ્તિત્વ સાથેના ઐક્યના કાર્યમાં, તારી સમક્ષ અસ્તિત્વનું સમગ્ર બહુપરિમાણીય અને બહુલોકીય દ્રશ્ય પ્રગટ કરે છે. ઈશ્વરનું અસ્તિત્વ, આત્માનું અસ્તિત્વ, સમગ્ર બ્રહ્માંડનું અસ્તિત્વ, જે – આ ક્ષણે તું સ્પષ્ટપણે જુએ છે અને તારા સમગ્ર અસ્તિત્વથી અનુભવે છે – બધું જ, સંપૂર્ણપણે, તારી અંદર સમાયેલું છે. કેમ કે આપણે એક જ છીએ.

ઈશ્વર એ પરમાનંદ છે. અને ઈશ્વર આપણી સામૂહિક સર્વોચ્ચ ક્ષમતા તરીકે તને આ આનંદ તારા વ્યક્તિગત પુણ્યોના આધારે નહીં, પરંતુ ઈશ્વરીય કૃપાથી આપે છે, તારા આત્મા, શરીર અને મનને તમામ વેદનાઓ, ભયો અને પીડામાંથી, પાપની આ તમામ ગુલામી અને બાહ્ય નિર્ભરતામાંથી, તારા પર થોપાયેલી અને અજાણતા સ્વીકારેલી માન્યતાઓ અને ધારણાઓની જેલમાંથી મુક્ત કરે છે, – પોતાની દિવ્ય ચેતના સાથેના સહભાગીપણાના સરળ કાર્ય દ્વારા, અને તારા તરફથી –

આ ખ્રિસ્તના પ્રાયશ્ચિતરૂપ બલિદાનની, સમગ્ર માનવજાતના પાપો માટે, મનુષ્યના પોતાના સાચા સ્વભાવથી ભટકવાના તમામ અનુભવો માટે મૃત્યુ પામેલા, પુરાતન મનુષ્ય તરીકે મરીને નૂતન, દિવ્યરૂપ અને પવિત્ર મનુષ્ય તરીકે પુનરુત્થાન પામેલા સામૂહિક ખ્રિસ્તના આ બલિદાનની જાગૃતિ અને સ્વીકાર દ્વારા – શાશ્વત જીવન માટે અને પ્રેમ, શક્તિ, સત્યના દિવ્ય ગુણોના શાશ્વત આનંદ માટે તથા માતાની અખૂટ સમૃદ્ધિમાં પિતા સાથેના શાશ્વત સહ-સર્જન માટે પુનર્જીવિત થયેલા – તારી અંદર પુનરુત્થાન પામેલા, મારા પરમ પ્રિય મિત્ર.