14. આંતરિક સંવાદ (ભાગ ત્રીજો)

કોઈ «દુષ્ટ તરફથી» આવતા આંતરિક સંવાદને બંધ કરવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે, અથવા તો મનને ઈશ્વર સાથે, ખ્રિસ્ત સાથેના આંતરિક સંવાદ તરફ વાળી શકે છે. પ્રથમ માર્ગ તને સરળતાની આદિમ સ્થિતિમાં પાછો લઈ જાય છે, જ્યારે બીજો માર્ગ – તને નવી ચેતનામાં, ત્રિ-મન(વિજય)માં, સર્જકની ચેતનામાં, દેહધારી ઈશ્વરમાં દોરી જાય છે, જેમની ચેતનામાં સરળતા હેતુપૂર્વક અને તેના સર્વોચ્ચ પાસામાં પ્રગટ થાય છે – જાગૃતિની પ્રતિભામાં, કારણ અને પરિણામના જ્ઞાન દ્વારા (કારણ અંદર છે, પરિણામ બહાર છે), જ્યારે વાસ્તવિકતા સામે લડવાની કે તેની સાથે અનુકૂલન સાધવાની અથવા ભ્રમણામાં ભાગી જવાની જરૂર રહેતી નથી, પરંતુ તું તેને તારા વિશાળ શરીરની જેમ ધારણ કરી શકે છે. ઈશ્વર સાથેનો આંતરિક સંવાદ તને દ્વૈતમાં તારી ચેતનાના નિર્માણના સમગ્ર સમયગાળાને નકારવાને બદલે, તેને એક આવશ્યક અનુભવ તરીકે સ્વીકારીને અને તેનું પુનઃમૂલ્યાંકન કરીને, તેના પર આધાર રાખવામાં મદદ કરે છે, તેના ફળોને કૃતજ્ઞતાપૂર્વક સ્વીકારીને – તારી ચેતનાનો વિસ્તાર, પ્રતીતિ પામતા જગતની અને તારા આંતરિક જગતની સમગ્ર વિવિધતાનો જન્મ, સર્જકની ચેતનાના દ્રષ્ટિકોણમાંથી બધું જ પસાર કરીને આ વિવિધતાને તારી ચેતનાની એકતા અને પૂર્ણતામાં લાવવામાં મદદ કરે છે. આંતરિક સંવાદમાં તું ઈશ્વરને પ્રશ્નો પૂછે છે કે જગત કેવી રીતે રચાયેલું છે અને તારી ચેતના કેવી રીતે રચાયેલી છે, તેં તારા જીવનમાં કઈ બાબતથી અને કેવી રીતે અમુક પરિસ્થિતિનું નિર્માણ કર્યું, અને તું તેને કેવી રીતે સુધારી શકે છે, વર્તમાનની પીડાદાયક પરિસ્થિતિઓથી ધીમે ધીમે આગળ વધીને તારા સમગ્ર ભૂતકાળના પુનરાવલોકન તરફ. હેતુપૂર્વક અને જાગૃતપણે બધું જ, તારા વર્તમાન અને ભૂતકાળના તમામ અનુભવોને,

સર્જકની દ્રષ્ટિમાંથી પસાર કરીને (મેં પોતે જ – મારી ઇચ્છાઓ, માન્યતાઓ અને દ્રઢ વિશ્વાસો દ્વારા – આનું સર્જન કર્યું છે), અંદરથી, ઈશ્વર તરફથી, તારા પોતાના સર્વોચ્ચ પાસામાંથી જવાબો મેળવીને, તું ધીમે ધીમે તારા વિશ્વના ચિત્રને, તારા ગ્રહણના ઢાંચાને પુનઃરૂપિત કરે છે, પીડિતની સ્થિતિમાંથી સભાન સર્જકની સ્થિતિમાં સંક્રમણ કરે છે. આ મનની મદદથી થાય છે, પરંતુ માત્ર મનમાં જ નહીં. ઈશ્વર સાથેનો આંતરિક સંવાદ તારા સુષુપ્ત મનમાં ઊંડે ઉતરીને તારા સંસ્કારોને પુનઃવ્યવસ્થિત કરે છે, અને તે માત્ર તારી વ્યક્તિગત માન્યતાઓ અને સંસ્કારોને જ નહીં, પરંતુ તને આનુવંશિક રીતે મળેલા કુળના કાર્યક્રમો અને જીવનના નમૂનાઓને તેમજ ભાષાકીય વિશ્વ-ચિત્ર દ્વારા ગ્રહણ કરાયેલા લોક-સંસ્કારોને પણ બદલવા માટે સક્ષમ છે – તારા શબ્દભંડોળને વિસ્તારીને અને તારી ભાષાને અંદરથી દૈવી નવસર્જિત શબ્દોથી સમૃદ્ધ બનાવીને. એ સમજવું મહત્વપૂર્ણ છે કે ઈશ્વર સાથેનો આંતરિક સંવાદ એ તારા મનની પોતાની સાથેની રમત નથી. આ તારા લઘુ વ્યક્તિગત 'હું' અને માનવતાની સમગ્ર સર્વોચ્ચ સંભાવનાના 'વિશાળ અમે' વચ્ચેનો સંવાદ છે. ખ્રિસ્ત એક સામૂહિક સ્વરૂપ છે. આત્મા – એક પરમ ચેતના છે, ચેતનાનું સર્વોચ્ચ સ્વરૂપ છે, જે વ્યક્તિગત, જૂથ અને સામૂહિક ચેતનાના તમામ સ્વરૂપોને અને તેમના સંયુક્ત અનુભવને સમાવી લે છે, સમગ્ર અસ્તિત્વને, જે કંઈ ક્યારેય હતું, છે અને રહેશે – એવો અનુભવ, જે સભાન બનતાં જ ઈશ્વરના પરમ જ્ઞાનનો અખૂટ ભંડાર બની જાય છે, જે ઈશ્વર સાથેના આંતરિક સંવાદમાં તારા માટે ઉપલબ્ધ છે. ઈશ્વર સાથેના આંતરિક સંવાદ અંગે કેટલીક વધુ મહત્વપૂર્ણ બાબતો: ૧. નામ સંવાદનો આરંભ કરે છે. ઈશ્વરનું નામ, જેમ તું સમજી ગયો છે, ખૂબ મહત્વપૂર્ણ બાબત છે – જુદાં જુદાં નામો ઈશ્વરના જુદાં જુદાં પાસાઓ સુધી પહોંચ આપે છે.

ઈસુ ખ્રિસ્તનું નામ ઈશ્વર સાથેનો સંવાદ ખોલે છે – વિશેષ કરીને ગુરુ અને માર્ગદર્શક તરીકે, જે તને જાગૃતિ શીખવે છે, માત્ર સર્જક જ નહીં પરંતુ એક સભાન સર્જક બનવાનું શીખવે છે, એટલે કે તારી વાસ્તવિકતાના ઈશ્વર બનવાનું, માત્ર કર્મોના સ્તરે નહીં પરંતુ કર્મો પહેલાંના સ્તરે – તારી ચેતનામાં (ખાસ કરીને અર્ધજાગ્રતમાં) જે ઘટે છે તેના સ્તરે જવાબદારી લેવાનું શીખવે છે. ખ્રિસ્ત તારા ન્યુરોનલ જોડાણોને પુનઃરૂપિત કરીને શાબ્દિક રીતે તને ઈશ્વર બનાવે છે, જગતને જોવાની મૂળભૂત રીત બદલવામાં મદદ કરે છે, તારી વાસ્તવિકતા માટે સર્જકની જવાબદારીને તારા પોતાના સર્જન તરીકે સ્વીકારવામાં સહાય કરે છે, આત્મ-સંયમ શીખવે છે: જાગૃતપણે વિશ્વાસ પસંદ કરવો અને તેને દ્રઢ કરવો, વિનાશક શંકાઓને દૂર કરવી, તારી અચેતન ઇચ્છાઓને જાણીને તેમને સુમેળમાં લાવવી, સંવેદનાના ઢાંચાઓને બદલવા, તારા મનનું અનુશાસન કરવું: ધ્યાન, વિચાર અને વાણી. «પ્રભુ» એ ખ્રિસ્તને સંબોધવાની પરંપરાગત રીત પણ છે, સમજી લે કે તે તેમનું બીજું નામ છે. ૨. એક સમયે એક જ પ્રશ્ન. ઉતાવળ ન કર, એક પ્રશ્ન પરથી બીજા પ્રશ્ન પર ન કૂદ. શરૂઆતમાં જવાબો એટલા સ્પષ્ટ ન પણ હોઈ શકે, અને તું તેમને થોડા સમય પછી ઓળખવાનું શરૂ કરીશ. અને જો તું ઈશ્વર સામે એકસાથે ઘણા પ્રશ્નો મૂકી દઈશ, તો જ્યારે જવાબ આવશે અને તું તેને ઓળખીશ, ત્યારે તું કેવી રીતે સમજી શકીશ કે તે કયા પ્રશ્નનો જવાબ છે? તેથી એક સમયે એક જ પ્રશ્ન, અને જવાબની અનુભૂતિ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર. ૩. ધીરજ અને સંકેતો. ધીરજ એ સર્જકના સૌથી આવશ્યક ગુણોમાંનો એક છે. જો તારામાં ધીરજ નથી – તો તું કંઈ શીખી શકીશ નહીં. પ્રશ્ન પૂછ્યા પછી, ધીરજ રાખ અને સંકેતો પર બારીકાઈથી નજર રાખ, ઘણીવાર ઈશ્વર આપણને બાહ્ય સંકેતો દ્વારા ઉત્તર આપે છે: બિલબોર્ડ પરની જાહેરાત દ્વારા,

ફોન પર આવેલા સંદેશ દ્વારા, અખબારના ટુકડા પરના કે પગ નીચે પડેલા પેમ્ફલેટના શીર્ષક દ્વારા, આકસ્મિક રીતે સંભળાયેલી વાતચીતના કોઈ વાક્ય દ્વારા, સ્મૃતિમાં ઊભરી આવેલા ગીત કે કવિતાની પંક્તિ દ્વારા. ઈશ્વર તારી સાથે તને સમજાય તેવી ભાષામાં વાત કરે છે. પરંતુ ધીરજ રાખવી અને પ્રશ્ન તથા મળતા જવાબો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જરૂરી છે. સંકેતો પર નજર રાખ, જેથી ધીરજ એક રસપ્રદ રમતમાં, એક કોયડામાં ફેરવાઈ જશે, જેને તું અનેક સંકેતોમાંથી જોડીને પૂર્ણ કરીશ. ૪. આ સંવાદ છે, ભવિષ્યકથન નથી. ખ્રિસ્ત સાથે શ્રેષ્ઠ મિત્રની જેમ વાત કર. સમજાયું નહીં – તો ફરી પૂછ. શંકા હોય – તો સ્પષ્ટતા મેળવ. તારી ઇચ્છાઓ, તારા વિચારો, તારા દાવાઓ પણ તેમની સમક્ષ રજૂ કર, તારી શંકાઓ વ્યક્ત કર, અને તારા વિશ્વાસને દ્રઢ કરવાની પ્રાર્થના કર. તારા પોતાનામાં વિશ્વાસ અને તેમનામાં વિશ્વાસ. ઈશ્વર સાથેના સંવાદનો વિકાસ કરીને, માત્ર તારા પ્રશ્નના પહેલા અને એકમાત્ર જવાબ સુધી સીમિત ન રહીને, તું તારા ન્યુરોનલ જોડાણોને ઝડપથી પુનઃવ્યવસ્થિત કરે છે અને વાસ્તવિકતાના ગ્રહણના ઢાંચાને બદલે છે. અને આ ઉપરાંત, તું બિનજરૂરી શંકાઓથી બચે છે. અને વાસ્તવમાં, આ તારા જીવનનો સૌથી રસપ્રદ સંવાદ બની જાય છે. આપણે કેટલી વાર સાંભળ્યું છે: જો તમને તક મળે, તો તમે ઈશ્વરને કયો પ્રશ્ન પૂછશો? હવે તારી પાસે આવી તક છે. શું આ બ્રહ્માંડનો સૌથી મોટો ચમત્કાર નથી? ઈશ્વર તારી સાથે વાત કરે છે. ૫. તું પોતે બદલા, પરિસ્થિતિ બદલવાની માંગ ન કર. તું ઈશ્વરને તારી ચેતનાના પરિમાણો બદલવા માટે કહી શકે છે – ભય, ક્ષુબ્ધતા, અપરાધભાવ અને શરમનો ઢાંચો, ક્રોધ, કામવાસના અને લોભ, ઈર્ષ્યા અને અસૂયા, ધનની લાલસા અને નિર્ભરતા, આંતરિક પીડિત અને પરોપજીવી, પશુ અને દાનવ (સસ્તન પ્રાણીનું મગજ

અને સરીસૃપ મગજ) જે કોઈક ક્ષણે તારા અર્ધજાગ્રત મનમાંથી બહાર આવશે, તેનું નિવારણ કરવા માટે કહી શકે છે, પરંતુ જો પરિસ્થિતિ તને ડરાવતી કે અશાંત કરતી હોય તો તેને બદલવા માટે ઈશ્વરને ન કહે. «તું ઈશ્વરને પરિસ્થિતિ બદલવા માટે કેમ કહે છે, જ્યારે ઈશ્વરે તને પરિસ્થિતિ એટલા માટે આપી છે જેથી તું બદલાઈ શકે?» દરેક બાબતમાં અને હંમેશાં કારણ તારા પોતાનામાં અને માત્ર તારામાં જ શોધ. જગત એ તારી ચેતનાનો દર્પણ છે. તેમાં એવું કશું જ નથી જે તારા પોતાના ગ્રહણના ઢાંચાઓ દ્વારા નિર્મિત ન થયું હોય: માન્યતાઓ, દ્રઢ વિચારો, ઇચ્છાઓ, ભયો, ફરિયાદો, અપરાધભાવ અને અન્ય ભાવનાત્મક ઢાંચાઓ અને વિચાર-સ્વરૂપો. આ ભૌતિકવિજ્ઞાન છે. આ નૈતિકતા કે ધર્મ નથી, આ ભૌતિકવિજ્ઞાન છે. આ સમજણમાંથી જ તારા બધા પ્રશ્નો અને ઈશ્વર સમક્ષની યાચનાઓ પ્રગટ થવા દે: સમજવામાં મદદ કરો, દર્શાવો, સ્પષ્ટ કરો... મારામાં રહેલી આ બાબતને સાજી કરો, મુક્ત થવામાં મદદ કરો... અન્ય રીતે કેવી રીતે કરવું તે શીખવો, નવી રીતે સર્જન કરવામાં મદદ કરો... ૬. સુવાર્તાઓ, નવો કરાર વારંવાર વાંચ અને ફરી ફરી વાંચ. તેમાં ખ્રિસ્તના પ્રત્યક્ષ શબ્દો અને તેમના સ્પષ્ટીકરણો છે. આમ, પવિત્ર શાસ્ત્રોના ગ્રંથો દ્વારા પ્રસારિત થયેલા જીવંત શબ્દની મદદથી, ખ્રિસ્ત આંતરિક સંવાદમાં જવાબો ગ્રહણ કરવા માટે તારા મનને તૈયાર કરે છે. અન્યથા તેમના ઘણા જવાબો તને સમજવામાં અઘરા, આચરણમાં મુશ્કેલ, તેમની નવીનતાથી ભયાનક લાગી શકે છે, અને તેથી મન તેમને નકારી કાઢશે – જાણે કોઈ જવાબ જ મળ્યો નથી. મુદ્રિત શબ્દ તને ઈશ્વરના જવાબોના વિશ્વાસ અને સમજણમાં દ્રઢ કરે છે. ૭. ઈશ્વર તરફથી જવાબો પ્રાપ્ત થતાં જ, તેમને તરત જ જીવનમાં ઉતાર. કેવી રીતે કરવું તે ન જાણતો હોય – તો તેમની પાસેથી સ્પષ્ટતા મેળવ. શરૂઆત માટે ફક્ત આ પરિવર્તનોની ઇચ્છા કર, તારી જાતને સાચા દિલથી ઇચ્છા કરવાની છૂટ આપ, કારણ કે ઇચ્છાઓ એ આદિ-દ્રવ્ય છે, ક્વોન્ટમ સ્તરે તેમને સાકાર કરનારું

દ્રવ્ય રચાય તે માટે આ જ જરૂરી છે. ઇચ્છા કરી – તો સંકલ્પ પ્રગટ કર. તું – સર્જક છે, અને તેથી તારી ઇચ્છા એ તારા જગતમાં બનતી દરેક બાબત માટે કાયદો છે (આ ક્ષણે તારા માટે ઉપલબ્ધ ઊર્જાના પ્રમાણમાં અને તેને અનુરૂપ જવાબદારીના ક્ષેત્રમાં). ૮. કૃતજ્ઞતા. કૃતજ્ઞતા ઊર્જાના પ્રવાહને વધારે છે. કૃતજ્ઞતા દર્શાવે છે કે તારા માટે આ મૂલ્યવાન છે. મૂલ્ય એ સમયમાં વિસ્તરેલી ઇચ્છા છે. કૃતજ્ઞતા તારા વિશ્વાસને દ્રઢ કરે છે. વિશ્વાસ એ તારી ચેતનાનો પાયો છે. ઈશ્વર પ્રત્યેની કૃતજ્ઞતા તારી ચેતનામાં અને તારા જીવનમાં ઈશ્વરની ઉપસ્થિતિને વધારે છે. દરેક બાબત માટે ઈશ્વરનો આભાર માન. તારી પસંદગી માટે, પસંદ કરેલા માર્ગ પ્રત્યેની તારી નિષ્ઠા માટે તારો પોતાનો આભાર માન, કારણ કે ઈશ્વર માત્ર જાગૃતિના માર્ગ પર, તારી વાસ્તવિકતાના સભાન સર્જક બનવાના માર્ગ પર સહાય કરે છે, પરંતુ આ માર્ગ પર તારે પોતે જ ચાલવાનું છે. તું આ માર્ગ પર ચાલી રહ્યો છે તેના પર અમને ગર્વ છે, પછી ભલે શરૂઆતમાં તે ગમે તેટલું મુશ્કેલ કેમ ન હોય. તેથી માત્ર ઈશ્વરનો (તારામાં રહેલા) તારી સર્વોચ્ચ સંભાવના તરીકે જ નહીં, પરંતુ તારો પોતાનો પણ વારંવાર આભાર માન – તું અત્યારે આ ક્ષણે જે છે તેનો. અમે જાણીએ છીએ કે માર્ગ કેટલો કઠિન છે, અને જ્યારે કોઈ ખાતરી નથી હોતી અને આ માર્ગ પર તારી આસપાસ કોઈ તને ટેકો આપતું નથી, ત્યારે પસંદગી કરવી અને દરરોજ આ માર્ગ પર ચાલવું એ અપાર સાહસનું કામ છે. તારી જાતનો વધુ વાર આભાર માન. અમે તારામાં વિશ્વાસ રાખીએ છીએ અને અમારા સર્જનના મુગટ તરીકે તારા પર ગર્વ કરીએ છીએ, હે માનવ!

«હવે હું તમને દાસ નથી કહેતો, પણ મિત્રો કહું છું...», – ખ્રિસ્ત કહે છે.