11. Bosololi ya kati na Nzambe

«Bokonzi bwa Nzambe bokoya na elembo ya komonana te, mpe bakoloba te: «Tala, ezali awa», to: «Tala, ezali kuna». Mpo tala, Bokonzi bwa Nzambe bozali na kati na bino». (Luka, 17:20-21)

Bokonzi bwa Nzambe, to Bokonzi bwa Likolo, oyo Klisto azali kolobela, – ezali te biloko ya libanda ya bomoi ya esengo, ezali ezalela ya kati, ezalela ya makanisi na bokebi. Mpe, ndenge toyebi yango kala, ezalela ya makanisi ya motali nde esalaka solo ya bomoi na ye, kasi ezali bongo te na ngambo mosusu.

Yango wana milende nyonso ya kotonga «Paladiso na mabelé» ya libanda, epai bato nyonso bakozala na esengo, ekolongonoka te. Mikanda nyonso ya mayele mpe makanisi ya politiki oyo elobi ekotonga lolenge ya malamu ya lisanga oyo ekopesa moto nyonso esengo, ezali kaka bandoto mpamba. Kino makanisi ya moto moko na moko ebongwana te, solo ya bomoi na ye ekoki kobongwana te. Kasi solo ya bomoi ya bato nyonso ezali puzzle monene ya biteni mingi, oyo esangisami na basolo ya bomoi ya moto moko na moko.

Bokonzi bwa Nzambe – ezali ezalela ya kati. Ee, Klisto alobi, mpe biso tomoni yango mbala mingi na misala, ete moto oyo akotika ya libanda mpo na kobongwana ya kati, mpo na kobongwana ya makanisi na ye kati na Klisto, na nsuka akolonga mpe na ngambo ya libanda na kokoma «mbala nkama»: bozwi ya biloko, boyokani, kolongono ya nzoto – bilembo nyonso ya bomoi ya elonga mpe

ya esengo – kino na kobongwana ya nzoto mpe kokota na bomoi ya seko. Kasi…

«Bozuka naino Bokonzi bwa Nzambe (na kati) mpe bosembo na Ye. Mpe biloko oyo nyonso (ya libanda) ekobakiselama bino» (Matai, 6:33).

«Bokonzi bwa Likolo bozali kozwama na makasi, mpe baoyo basalaka makasi bazali kobotola yango» (Matai 11:12).

Makasi oyo Klisto alobi, – makasi oyo esengeli epai na Yo mpo na kobotola Bokonzi bwa Nzambe na kati na Yo, – ezali liboso mpenza etinginya ya makanisi. Mpe etinginya ya makanisi – ezali libosoliboso kotambwisa bokebi na Yo.

Epai bokebi ezali – kuna nde nguya ezali, epai nguya ezali – yango nde ekoli.

Mpe soki Yo, na komekama na kokima nsima ya biloko ya mokili, nsima ya elonga ya libanda mpe bilembo ya bomoi ya esengo, ata mpe na «makanisi ya malamu ya bizaleli», na ndakisa na komeka «kotonga libota ya makasi» mpe kotambola na «bomoi ya kolongono», otyi bokebi na Yo nyonso na makambo wana ya libanda, na nsuka okosilisa nokinoki nguya oyo epesamaki epai na Yo mpo na mibu 120 ya bomoi, mpe suka – esili.

Yango wana ezali na ntina mingi koyekola kokonza bokebi na Yo, mpe milende nyonso libosoliboso, kotya yango mpo na,

kosangana na Liziba ya nguya ezangi suka na kati na Yo moko, na Bokoki na Yo ya Likolondondo, Oyo tobengi Nzambe. «Bozuka naino Bokonzi bwa Nzambe», mpe «Bokonzi bwa Nzambe bozali na kati na bino». Mpe mosusu nyonso – ekobakiselama. Ekoki kozanga «kobakiselama» te. Mpo soki Yo na kati osanganyi na Liziba ya nguya ezangi suka, nguya wana liboso ekobongola ezalela na Yo, mpe na nsima ekotonda na biteni nyonso ya bomoi na Yo.

Moto te azali koloba na Yo ete tika mokili ya libanda, kende kovanda mosika lokola monene mpe zala mobola na elimo, te, likambo ezali te mpo na bopela ya elimo, te. Kasi na bokeseni, soki elimo na Yo ezali ya malamu, Ya solosolo, soki ozali kosangana na kati na Elimo ya Nzambe, bongo mbongwana ya kati ya makanisi na Yo, kokoma lokola Nzambe, ememaka kozanga kokima mbongwana, mbongwana ya bonzambe, ata mpe na mokili ya libanda.

Kosangana na Elimo ya Nzambe – oyo nde elimo ya solo mpenza, elimo mosusu ezali te (ntina: Elimo), ezali kaka te, mosusu nyonso ezali ya lokuta. Yango wana ntango bomoni moto oyo amimonisi lokola moto ya losambo na libanda to azali kominyokola na «misala ya elimo», kasi na bomoi na ye ya libanda, ya biloko, nyonso ezali mabe, mpe na kati atondi na lolendo ya «elimo» likolo ya baninga, boyeba – naino azwi eloko te, azali kaka na koluka. Kasi mokolo moko mpe akomona.

Kasi Klisto – mokonzi Ya solosolo, mokonzi ya bakonzi, – oyo awanganaki mokili te, kasi azali Nkolo ya mokili, ndenge Ye Moko

alobi – «Oyo alongi mokili». Mpe ntango Ye alongaki mokili, na mosala na Ye ya kati, na makasi ya kati, na kokonza Ye Moko, makanisi na Ye, kino na nivo ya kolonga mayele ya kobatela bomoi – liwa “konyata liwa”, Fiziki ya Bonzambe eyanolaki Ye:

«Abongi… kozwa nguya, bozwi, mayele, makasi, lokumu, nkembo mpe lipamboli».

Nguya mpe bozwi. Mayele mpe makasi (ezangi kolongama). Lokumu mpe nkembo. Lipamboli (yango elingi koloba – elonga na misala nyonso).

Klisto, na kokonza makanisi na Ye (ya kati na Ye), alongaki mokili (ya libanda), mpe azwaki nyonso oyo biso nyonso tozali koluka mbala mingi, mpe soki tomoni, ezalaka ntango nyonso moke mpe mpo na mwa ntango. Kasi Ye azwaki nyonso mpe mpo na libela. Klisto alongaki mokili. Mpe lisusu, na Emoniseli, buku ya nsuka ya Kondimana ya Sika na Biblia, Ye alobi:

«Oyo akolonga nakopesa ye kofanda elongo na Ngai na kiti na Ngai ya bokonzi, ndenge Ngai mpe nalongaki mpe nafandi elongo na Tata na Ngai na kiti na Ye ya bokonzi» (Emoniseli, 3:21)

Kokonza Yo moko. Kobongola makanisi na Yo – kouta na makanisi ya moto azwama na mpasi (monyokoli) kokoma na Makanisi ya Mokeli. Kotika kozala mokangami ya kondima na solo ya mokili oyo ezali bongo kozanga Yo, to ya kondima

na “nkoko azali kopesa etumbu likolo ya mapata” mpe kopona Kondima na Yo na mayele: Tozali banzambe mpe bana ya Nzambe. Kosangana na Nzambe na kati – Liziba ya kati mpe Elimo ya Nzambe.

Mpe mpo na yango kopesa makanisi na Yo etinginya. Mpe esaleli ya ntina mingi oyo esalisaka na yango, esaleli ya makanisi, – ezali Lisolo ya Kati na Nzambe. Na momeseno, bato bazalaka na lisolo ya kati na motó na bango, mpe lisusu yango etelemaka soki moke te. Mpe mbala mingi moto amonaka yango lokola likambo ya momeseno – ete, nazali koloba na ngai moko. Kasi «bato ya mayele balobi» ete oyo azali kokoba lisolo wana na motó na Yo – makanisi na Yo nyonso, kokanisa, kotya tembe, baposá, moto oyo afungolaka mayoki, azwaka mikano – ezali Yo te, ezali mpenza monguna na Yo. Ezali makanisi ya kala ya bokabwani, ya mabale, oyo ekabwani kati na yango moko, epai kokabwana ya liboso ezali kokabwana ya moto na Nzambe mpe kokabwana ya mokili na moto.

Klisto abengi yango «makanisi ya mabe». Mpe ezali na yango Ye asengi biso banso tomilongola na losambo ya «Tata wa Biso»:

Banganga-nkisi mpe banganga-mayele balobi esengeli na makasi kotelemisa lisolo ya kati oyo, mpe babimisaka milende minene mpo na yango, oyo ezwaka mibu ya kobongisama mpe misala ya likama ya «mobembo ya nkisi».

Na kopona Kondima na Yo moko lokola nzambe mpe mwana ya bolingo ya Nzambe Moko, na nzela ya Kosangana na Makanisi ya Bonzambe, Makanisi ya Klisto, Yo ozwi esaleli – kasi te mpo na kotelemisa lisolo yango – kasi mpo na kobongola yango na liziba mosusu, na Liziba ya Bonzambe, na mopɛpɛ ya Elimo ya Nzambe. Lisusu kobongola yango esalemaka mbala moko, na ntango ya Kosangana na Bonzambe ya Yo moko (kosakola mokano ya Kosangana na Makanisi ya Bonzambe ya Klisto, Bosantu Bwa Misato), oyo Yo okoki kosala na esika nyonso mpe na ntango nyonso.

Na nzela ya Kosangana na Klisto Yo ozwi kaka te kosila ya lisolo ya kati na «mabe», kasi mpe ozwi boyokani ya kati na Nzambe Ye Moko, na Bokoki na Biso ya Likolondondo Lisangami, Oyo abandaka kotambwisa Yo na nzela ya kokonza makanisi na Yo, nzela ya komilongola na banzela ya kala ya kotala makambo, bindimeli mpe makanisi ya kala, mpe kozwa Makanisi ya Mokeli.

Lisolo ya Kati na Nzambe – ezali kaka te likoki ya kopesa makanisi etinginya, kasi ezali esaleli ya nguya mingi mpo na kobongola makanisi.

Kaka nsima ya Kosangana Yo obandaka kotuna Nzambe mituna oyo ezali kotungisa Yo, mpe Ye azali koyanola Yo – na makanisi, mayoki, kopumbwa ya molimo mpe baposá.

Na solo Lisolo ya Kati na Nzambe – ezali losambo, kasi losambo ya malamu – oyo ezali na eyano.

Lisolo ya Kati na Nzambe ebongisamaka na mayele ya kati mpe na pete mpenza (soki ezali bongo te, wana ezali na kozanga ya nguya ya pete, mpe esengeli mpenza komipesa mpo na komatisa yango: kokila bilei, kobongola lolenge ya kolya mobimba, kobongola manaka ya mokolo, kokanga bisika nguya ezali kobima, na kotika mwa ntango kotala makambo ya libanda – bansango, basite ya internet, bafilme, kotala televizyo, masolo ya mpamba, kotungisama mpo na lobi mpe mawa mpo na oyo eleka, kotika koleisa bobangi, mitungisi, zuwa, kanda, mposa mabe mpe mimeseno misusu ya kala).

Bongo, Lisolo ya Kati na Nzambe ebandaka na Kosangana mpe ebongisamaka na mayele ya kati. Likambo ya ntina oyo esengeli koyeba awa – ezali ete esengeli kosenga na Nzambe «mbisi te, kasi ndobo». Kasi te oyo ya kala «bikisa mpe batela», pesa oyo, pesa wana (yango ezali kaka kokolisa kondima ya kala «na nkoko likolo ya mapata»), kasi «lakisa ngai, Nkolo», «lakisa ngai kotonga solo ya bomoi na ngai na bokebi». Soki likambo moko ezali kosepelisa te na bomoi na Yo, soki eloko moko ezali kolinga te: «Nkolo, salisa ngai nayeba, na nini mpe ndenge nini nasalaki oyo na bomoi na ngai? na baposá nini? mpo na nini nazali kolinga yango?» mpe «lakisa ngai, Tata, ndenge nini nakoki kosala yango lisusu na lolenge mosusu?».

Oyebi te wapi obanda? Banda na motuna: «Nkolo, nini esengeli nayeba sik'awa, libosoliboso?» Mpe yoka na motema pite. Na nsuka bokebi na Yo nde eponaka nyonso. Ozali kokanisa? – Epai bokebi ezali – kuna nde nguya ezali. Epai

bokebi ezali – yango nde ekoli. Zala na motema pite – yoka biyano ya Nzambe na kati na Yo, yoka ata mbongwana moke na ezalela na Yo ya kati, na mayoki, na elimo ya motema, na makanisi, na baposá – ata moke, bongo opesi makanisi na Yo etinginya. Ntango ezali koyoka biyano kouta na Nzambe, elongwe na koganga ya makanisi, na «kobalusa makanisi» ya lisolo ya kati «kouta na mabe».

Yeba likambo ya ntina – awa masɛki ezali te, makambo nyonso ezali ya solo mpenza. Oyo ezali lingomba te, ezali basi ya mibange na bitambala mpe bisinjela ya mbongo te. Banda na ntango ya Kosangana na Yo na Makanisi ya Bonzambe, boyekoli na Yo na Eteyelo ya banzambe ebandi.

1. Molende. Lokola na eteyelo nyonso, na boyekoli nyonso, awa nyonso etaleli molende na Yo: Bokonzi bwa Nzambe bozali kozwama na makasi, mpe baoyo basalaka makasi bazali kobotola yango. Biso tozali kopesa toli ete na bapɔsɔ misato ya liboso, kino ekokoma momeseno makasi, kotuna Klisto mituna mbala 50 na mokolo – elingi koloba miniti 10-15 nyonso (na nsima ekoki kobanda Lisolo ya Kati mpo na mokano mpe kosangisa lisolo na Tata, Mama Mobikisi, Elimo – kasi liboso na Klisto mpe mbala 50 na mokolo – «na ngonga»). Misala emonisi ete baoyo batosaka etinginya oyo, na kati ya sanza moko bakoki kozwa Makanisi ya Klisto ya kokoma: Bolingo Ezangi Masenginia efungwami na motema, molimo epetwami, baposá ebongisami na Mongongo ya Molimo Moko, makanisi nyonso, bansinga nyonso ya bongo ebongwani, ekoma «polele»,

manaka ya kobebisa elongwe, banzela ya mayoki oyo ebebisaka na kati elongwe, bampasi ya bomwana na bolenge ebikisamaka, makasi ya mabe ya mayoki elongolamaka, bokengi ya makanisi ezongisami, tembe elongwe, Kondima na Yo moko ekoli makasi, mpe solo nyonso ya bomoi ebandi komonana na nzela ya Makanisi ya Mokeli – lokola eloko Yo moko osali, na nsuka makoki na Yo efungwami lokola likabo ya Nzambe mpe mokano na Yo. Yo okomi na esengo Ya solosolo: Bolingo + Makanisi ya Mokeli + Makoki. 2. Ekoki kozala makambo ya mpasi ekoma makasi. Ezali boyekoli. Mpe ezali eksperiansi ya solo ya bomoi. Bomoi – moteyi ya malamu koleka. Kasi elongo na Nzambe nyonso ebandi kokende noki. Yo obandi koleka na baeksperiansi nyonso na makasi mingi – mpo sik'awa bokebi efungwami epai na Yo: obandi komona boyokani ya solo ya bantina mpe mbuma – kati na makanisi na Yo mpe solo ya libanda, mpe nyonso oyo ezalaki ya kobombama na se ya makanisi na Yo, ebandi komonana, kobima na libanda, oyo eumelaki «kozika moke» na kati, ekoki kobima lokola «mɔtɔ monene», mpe obandi kokutana na yango na solo to na makanisi – kasi na lisungi nyonso ya Bonzambe, yango wana kobanga te – kutana na mikakatano nyonso ya bomoi polele, mpo… 3. Yo ozali na se ya libateli. Nyonso ekoki komonana ya kobangisa mingi, kasi na nsuka, ndima, ntango ozali na Nzambe, ntango ozali na Klisto, oyo nyonso ezali kaka makambo ya koyekola, mpe ezali na likama te ata moke. Yo ozali kaka koleka na mateya mpe misala ya komeka na Eteyelo ya banzambe. Mpe mpo na kobanga – yango nyonso esengeli ebima polele, mpo Yo oyeba yango,

okoma Nkolo na yango, mpe ekonza Yo lisusu te ata moko. Kozala nzambe – elingi koloba kozala na Bonsomi – mpe libosoliboso, na kobanga: kobanga liwa, kobanga bomoi, kobanga mabunga, kokweyama na likambo, ngambo mpe etumbu, kobanga mpo na lobi, mpo na bana, kobanga kotikala kozanga mbongo, kobanga bokono oyo ebikaka te, kobanga soni, kobanga solo, kobanga kozanga kokoka na Yo mpe bongo na bongo.

Eteyelo ya banzambe – ezali kitoko mingi! Kasi ezali esika moko boye te, ezali bakiti te, ezali bifelo te mpe bateyi te. Biso tozali na moteyi moko – Klisto, Bomoi Moko.

Mpe mateya ya ntina na eteyelo oyo elekaka na bomoi mpenza, na solo, na lisungi ya ntango nyonso, 24/7, ya Nzambe lokola Moninga ya Likolo, Moteyi mpe Ndeko – na Lisolo ya Kati.

Kozala nzambe mpe mwana ya bolingo ya Nzambe, nini ekoki kokokana na Bonsomi oyo, na Lisano oyo? Nini ekoki kozala malamu koleka, ya kokamwisa mpe ya kosepelisa?! Eteyelo nini mosusu ekoki komikumisa na vitese ya boyekoli ya boye mpe bayekoli ya boye?!

Mpo na Mokili bazali kotambola kala bankama (mpe kala mingi te bankoto, bamilio mpe babiliare) ya baKlisto. Valery Klisto, Vasily Klisto, Alexandre Klisto, Alexey Klisto, Andrei Klisto, Vera Klisto, Nadezhda Klisto, Irina Klisto, Tatiana Klisto, Elena Klisto, Olga Klisto, Anna

Klisto, Asya Klisto, Petro Klisto, Paulo Klisto, Boris Klisto, Oleg Klisto, Konstantin Klisto, Anastasia Klisto…