Hari-hari Terakhir Buddha

1.1.1Evaṁ me sutaṁ—

1.1.2ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate.

1.1.3Tena kho pana samayena rājā māgadho ajātasattu vedehiputto vajjī abhiyātukāmo hoti.

1.1.4So evamāha:

1.1.5“ahaṁ hime vajjī evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve ucchecchāmi vajjī, vināsessāmi vajjī, anayabyasanaṁ āpādessāmī”ti.

1.2.1Atha kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto vassakāraṁ brāhmaṇaṁ magadhamahāmattaṁ āmantesi:

1.2.2“ehi tvaṁ, brāhmaṇa, yena bhagavā tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā mama vacanena bhagavato pāde sirasā vandāhi, appābādhaṁ appātaṅkaṁ lahuṭṭhānaṁ balaṁ phāsuvihāraṁ puccha:

1.2.3‘rājā, bhante, māgadho ajātasattu vedehiputto bhagavato pāde sirasā vandati, appābādhaṁ appātaṅkaṁ lahuṭṭhānaṁ balaṁ phāsuvihāraṁ pucchatī’ti.

1.2.4Evañca vadehi:

1.2.5‘rājā, bhante, māgadho ajātasattu vedehiputto vajjī abhiyātukāmo.

1.2.6So evamāha:

1.2.7“ahaṁ hime vajjī evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve ucchecchāmi vajjī, vināsessāmi vajjī, anayabyasanaṁ āpādessāmī”’ti.

1.2.8Yathā te bhagavā byākaroti, taṁ sādhukaṁ uggahetvā mama āroceyyāsi.

1.2.9Na hi tathāgatā vitathaṁ bhaṇantī”ti.

1.3.01. Vassakārabrāhmaṇa

1.3.1“Evaṁ, bho”ti kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto rañño māgadhassa ajātasattussa vedehiputtassa paṭissutvā bhaddāni bhaddāni yānāni yojetvā bhaddaṁ bhaddaṁ yānaṁ abhiruhitvā bhaddehi bhaddehi yānehi rājagahamhā niyyāsi, yena gijjhakūṭo pabbato tena pāyāsi.

1.3.2Yāvatikā yānassa bhūmi, yānena gantvā, yānā paccorohitvā pattikova yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi.

1.3.3Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto bhagavantaṁ etadavoca:

1.3.4“rājā, bho gotama, māgadho ajātasattu vedehiputto bhoto gotamassa pāde sirasā vandati, appābādhaṁ appātaṅkaṁ lahuṭṭhānaṁ balaṁ phāsuvihāraṁ pucchati.

1.3.5Rājā, bho gotama, māgadho ajātasattu vedehiputto vajjī abhiyātukāmo.

1.3.6So evamāha:

1.3.7‘ahaṁ hime vajjī evaṁmahiddhike evaṁmahānubhāve ucchecchāmi vajjī, vināsessāmi vajjī, anayabyasanaṁ āpādessāmī’”ti.

1.4.02. Rājaaparihāniyadhamma

1.4.1Tena kho pana samayena āyasmā ānando bhagavato piṭṭhito ṭhito hoti bhagavantaṁ bījayamāno.

1.4.2Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

1.4.3“kinti te, ānanda, sutaṁ, ‘vajjī abhiṇhaṁ sannipātā sannipātabahulā’”ti?

1.4.4“Sutaṁ metaṁ, bhante: ‘vajjī abhiṇhaṁ sannipātā sannipātabahulā’”ti.

1.4.5“Yāvakīvañca, ānanda, vajjī abhiṇhaṁ sannipātā sannipātabahulā bhavissanti, vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.4.6Kinti te, ānanda, sutaṁ, ‘vajjī samaggā sannipatanti, samaggā vuṭṭhahanti, samaggā vajjikaraṇīyāni karontī’”ti?

1.4.7“Sutaṁ metaṁ, bhante: ‘vajjī samaggā sannipatanti, samaggā vuṭṭhahanti, samaggā vajjikaraṇīyāni karontī’”ti.

1.4.8“Yāvakīvañca, ānanda, vajjī samaggā sannipatissanti, samaggā vuṭṭhahissanti, samaggā vajjikaraṇīyāni karissanti, vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.4.9Kinti te, ānanda, sutaṁ, ‘vajjī apaññattaṁ na paññapenti, paññattaṁ na samucchindanti, yathāpaññatte porāṇe vajjidhamme samādāya vattantī’”ti?

1.4.10“Sutaṁ metaṁ, bhante: ‘vajjī apaññattaṁ na paññapenti, paññattaṁ na samucchindanti, yathāpaññatte porāṇe vajjidhamme samādāya vattantī’”ti.

1.4.11“Yāvakīvañca, ānanda, vajjī apaññattaṁ na paññapessanti, paññattaṁ na samucchindissanti, yathāpaññatte porāṇe vajjidhamme samādāya vattissanti, vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.4.12Kinti te, ānanda, sutaṁ, ‘vajjī ye te vajjīnaṁ vajjimahallakā, te sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti, tesañca sotabbaṁ maññantī’”ti?

1.4.13“Sutaṁ metaṁ, bhante: ‘vajjī ye te vajjīnaṁ vajjimahallakā, te sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti, tesañca sotabbaṁ maññantī’”ti.

1.4.14“Yāvakīvañca, ānanda, vajjī ye te vajjīnaṁ vajjimahallakā, te sakkarissanti garuṁ karissanti mānessanti pūjessanti, tesañca sotabbaṁ maññissanti, vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.4.15Kinti te, ānanda, sutaṁ, ‘vajjī yā tā kulitthiyo kulakumāriyo, tā na okkassa pasayha vāsentī’”ti?

1.4.16“Sutaṁ metaṁ, bhante: ‘vajjī yā tā kulitthiyo kulakumāriyo tā na okkassa pasayha vāsentī’”ti.

1.4.17“Yāvakīvañca, ānanda, vajjī yā tā kulitthiyo kulakumāriyo, tā na okkassa pasayha vāsessanti, vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.4.18Kinti te, ānanda, sutaṁ, ‘vajjī yāni tāni vajjīnaṁ vajjicetiyāni abbhantarāni ceva bāhirāni ca, tāni sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti, tesañca dinnapubbaṁ katapubbaṁ dhammikaṁ baliṁ no parihāpentī’”ti?

1.4.19“Sutaṁ metaṁ, bhante: ‘vajjī yāni tāni vajjīnaṁ vajjicetiyāni abbhantarāni ceva bāhirāni ca, tāni sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti tesañca dinnapubbaṁ katapubbaṁ dhammikaṁ baliṁ no parihāpentī’”ti.

1.4.20“Yāvakīvañca, ānanda, vajjī yāni tāni vajjīnaṁ vajjicetiyāni abbhantarāni ceva bāhirāni ca, tāni sakkarissanti garuṁ karissanti mānessanti pūjessanti, tesañca dinnapubbaṁ katapubbaṁ dhammikaṁ baliṁ no parihāpessanti, vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.4.21Kinti te, ānanda, sutaṁ, ‘vajjīnaṁ arahantesu dhammikā rakkhāvaraṇagutti susaṁvihitā, kinti anāgatā ca arahanto vijitaṁ āgaccheyyuṁ, āgatā ca arahanto vijite phāsu vihareyyun’”ti?

1.4.22“Sutaṁ metaṁ, bhante ‘vajjīnaṁ arahantesu dhammikā rakkhāvaraṇagutti susaṁvihitā kinti anāgatā ca arahanto vijitaṁ āgaccheyyuṁ, āgatā ca arahanto vijite phāsu vihareyyun’”ti.

1.4.23“Yāvakīvañca, ānanda, vajjīnaṁ arahantesu dhammikā rakkhāvaraṇagutti susaṁvihitā bhavissati, kinti anāgatā ca arahanto vijitaṁ āgaccheyyuṁ, āgatā ca arahanto vijite phāsu vihareyyunti. Vuddhiyeva, ānanda, vajjīnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihānī”ti.

1.5.1Atha kho bhagavā vassakāraṁ brāhmaṇaṁ magadhamahāmattaṁ āmantesi:

1.5.2“ekamidāhaṁ, brāhmaṇa, samayaṁ vesāliyaṁ viharāmi sārandade cetiye.

1.5.3Tatrāhaṁ vajjīnaṁ ime satta aparihāniye dhamme desesiṁ.

1.5.4Yāvakīvañca, brāhmaṇa, ime satta aparihāniyā dhammā vajjīsu ṭhassanti, imesu ca sattasu aparihāniyesu dhammesu vajjī sandississanti, vuddhiyeva, brāhmaṇa, vajjīnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihānī”ti.

1.5.5Evaṁ vutte, vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto bhagavantaṁ etadavoca:

1.5.6“ekamekenapi, bho gotama, aparihāniyena dhammena samannāgatānaṁ vajjīnaṁ vuddhiyeva pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.5.7Ko pana vādo sattahi aparihāniyehi dhammehi.

1.5.8Akaraṇīyāva, bho gotama, vajjī raññā māgadhena ajātasattunā vedehiputtena yadidaṁ yuddhassa, aññatra upalāpanāya aññatra mithubhedā.

1.5.9Handa ca dāni mayaṁ, bho gotama, gacchāma, bahukiccā mayaṁ bahukaraṇīyā”ti.

1.5.10“Yassadāni tvaṁ, brāhmaṇa, kālaṁ maññasī”ti.

1.5.11Atha kho vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmatto bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

1.6.03. Bhikkhuaparihāniyadhamma

1.6.1Atha kho bhagavā acirapakkante vassakāre brāhmaṇe magadhamahāmatte āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

1.6.2“gaccha tvaṁ, ānanda, yāvatikā bhikkhū rājagahaṁ upanissāya viharanti, te sabbe upaṭṭhānasālāyaṁ sannipātehī”ti.

1.6.3“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā yāvatikā bhikkhū rājagahaṁ upanissāya viharanti, te sabbe upaṭṭhānasālāyaṁ sannipātetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:

1.6.4“sannipatito, bhante, bhikkhusaṅgho, yassadāni, bhante, bhagavā kālaṁ maññatī”ti.

1.6.5Atha kho bhagavā uṭṭhāyāsanā yena upaṭṭhānasālā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.

1.6.6Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

1.6.7“satta vo, bhikkhave, aparihāniye dhamme desessāmi,

1.6.8taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasikarotha, bhāsissāmī”ti.

1.6.9“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.

1.6.10Bhagavā etadavoca:

1.6.11“Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū abhiṇhaṁ sannipātā sannipātabahulā bhavissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.6.12Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū samaggā sannipatissanti, samaggā vuṭṭhahissanti, samaggā saṅghakaraṇīyāni karissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.6.13Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū apaññattaṁ na paññapessanti, paññattaṁ na samucchindissanti, yathāpaññattesu sikkhāpadesu samādāya vattissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.6.14Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū ye te bhikkhū therā rattaññū cirapabbajitā saṅghapitaro saṅghapariṇāyakā, te sakkarissanti garuṁ karissanti mānessanti pūjessanti, tesañca sotabbaṁ maññissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.6.15Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū uppannāya taṇhāya ponobbhavikāya na vasaṁ gacchissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.6.16Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū āraññakesu senāsanesu sāpekkhā bhavissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.6.17Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū paccattaññeva satiṁ upaṭṭhapessanti: ‘kinti anāgatā ca pesalā sabrahmacārī āgaccheyyuṁ, āgatā ca pesalā sabrahmacārī phāsu vihareyyun’ti. Vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.6.18Yāvakīvañca, bhikkhave, ime satta aparihāniyā dhammā bhikkhūsu ṭhassanti, imesu ca sattasu aparihāniyesu dhammesu bhikkhū sandississanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.7.1Aparepi vo, bhikkhave, satta aparihāniye dhamme desessāmi, taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasikarotha, bhāsissāmī”ti.

1.7.2“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.

1.7.3Bhagavā etadavoca:

1.7.4“Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū na kammārāmā bhavissanti na kammaratā na kammārāmatamanuyuttā, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.7.5Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū na bhassārāmā bhavissanti na bhassaratā na bhassārāmatamanuyuttā, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.7.6Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū na niddārāmā bhavissanti na niddāratā na niddārāmatamanuyuttā, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.7.7Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū na saṅgaṇikārāmā bhavissanti na saṅgaṇikaratā na saṅgaṇikārāmatamanuyuttā, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.7.8Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū na pāpicchā bhavissanti na pāpikānaṁ icchānaṁ vasaṁ gatā, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.7.9Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū na pāpamittā bhavissanti na pāpasahāyā na pāpasampavaṅkā, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.7.10Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū na oramattakena visesādhigamena antarāvosānaṁ āpajjissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.8.1Yāvakīvañca, bhikkhave, ime satta aparihāniyā dhammā bhikkhūsu ṭhassanti, imesu ca sattasu aparihāniyesu dhammesu bhikkhū sandississanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.8.2Aparepi vo, bhikkhave, satta aparihāniye dhamme desessāmi …pe….

1.8.3Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū saddhā bhavissanti …pe…

1.8.4hirimanā bhavissanti …

1.8.5ottappī bhavissanti …

1.8.6bahussutā bhavissanti …

1.8.7āraddhavīriyā bhavissanti …

1.8.8upaṭṭhitassatī bhavissanti …

1.8.9paññavanto bhavissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.8.10Yāvakīvañca, bhikkhave, ime satta aparihāniyā dhammā bhikkhūsu ṭhassanti, imesu ca sattasu aparihāniyesu dhammesu bhikkhū sandississanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.8.11Aparepi vo, bhikkhave, satta aparihāniye dhamme desessāmi, taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasikarotha, bhāsissāmī”ti.

1.8.12“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.

1.8.13Bhagavā etadavoca:

1.9.1“Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhu satisambojjhaṅgaṁ bhāvessanti …pe…

1.9.2dhammavicayasambojjhaṅgaṁ bhāvessanti …

1.9.3vīriyasambojjhaṅgaṁ bhāvessanti …

1.9.4pītisambojjhaṅgaṁ bhāvessanti …

1.9.5passaddhisambojjhaṅgaṁ bhāvessanti …

1.9.6samādhisambojjhaṅgaṁ bhāvessanti …

1.9.7upekkhāsambojjhaṅgaṁ bhāvessanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.10.1Yāvakīvañca, bhikkhave, ime satta aparihāniyā dhammā bhikkhūsu ṭhassanti, imesu ca sattasu aparihāniyesu dhammesu bhikkhū sandississanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā no parihāni.

1.10.2Aparepi vo, bhikkhave, satta aparihāniye dhamme desessāmi, taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasikarotha, bhāsissāmī”ti.

1.10.3“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.

1.10.4Bhagavā etadavoca:

1.10.5“Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū aniccasaññaṁ bhāvessanti …pe…

1.10.6anattasaññaṁ bhāvessanti …

1.10.7asubhasaññaṁ bhāvessanti …

1.10.8ādīnavasaññaṁ bhāvessanti …

1.10.9pahānasaññaṁ bhāvessanti …

1.10.10virāgasaññaṁ bhāvessanti …

1.10.11nirodhasaññaṁ bhāvessanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.10.12Yāvakīvañca, bhikkhave, ime satta aparihāniyā dhammā bhikkhūsu ṭhassanti, imesu ca sattasu aparihāniyesu dhammesu bhikkhū sandississanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.11.1Cha vo, bhikkhave, aparihāniye dhamme desessāmi, taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasikarotha, bhāsissāmī”ti.

1.11.2“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.

1.11.3Bhagavā etadavoca:

1.11.4“Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū mettaṁ kāyakammaṁ paccupaṭṭhāpessanti sabrahmacārīsu āvi ceva raho ca, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.11.5Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū mettaṁ vacīkammaṁ paccupaṭṭhāpessanti …pe…

1.11.6mettaṁ manokammaṁ paccupaṭṭhāpessanti sabrahmacārīsu āvi ceva raho ca, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.11.7Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū, ye te lābhā dhammikā dhammaladdhā antamaso pattapariyāpannamattampi tathārūpehi lābhehi appaṭivibhattabhogī bhavissanti sīlavantehi sabrahmacārīhi sādhāraṇabhogī, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.11.8Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū yāni tāni sīlāni akhaṇḍāni acchiddāni asabalāni akammāsāni bhujissāni viññūpasatthāni aparāmaṭṭhāni samādhisaṁvattanikāni tathārūpesu sīlesu sīlasāmaññagatā viharissanti sabrahmacārīhi āvi ceva raho ca, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.11.9Yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū yāyaṁ diṭṭhi ariyā niyyānikā, niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāya, tathārūpāya diṭṭhiyā diṭṭhisāmaññagatā viharissanti sabrahmacārīhi āvi ceva raho ca, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihāni.

1.11.10Yāvakīvañca, bhikkhave, ime cha aparihāniyā dhammā bhikkhūsu ṭhassanti, imesu ca chasu aparihāniyesu dhammesu bhikkhū sandississanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṁ pāṭikaṅkhā, no parihānī”ti.

1.11.11(…)

1.12.1Tatra sudaṁ bhagavā rājagahe viharanto gijjhakūṭe pabbate etadeva bahulaṁ bhikkhūnaṁ dhammiṁ kathaṁ karoti:

1.12.2“iti sīlaṁ, iti samādhi, iti paññā.

1.12.3Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṁso.

1.12.4Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṁsā.

1.12.5Paññāparibhāvitaṁ cittaṁ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṁ—

1.12.6kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā”ti.

1.13.1Atha kho bhagavā rājagahe yathābhirantaṁ viharitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

1.13.2“āyāmānanda, yena ambalaṭṭhikā tenupasaṅkamissāmā”ti.

1.13.3“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.

1.13.4Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena ambalaṭṭhikā tadavasari.

1.14.1Tatra sudaṁ bhagavā ambalaṭṭhikāyaṁ viharati rājāgārake.

1.14.2Tatrāpi sudaṁ bhagavā ambalaṭṭhikāyaṁ viharanto rājāgārake etadeva bahulaṁ bhikkhūnaṁ dhammiṁ kathaṁ karoti:

1.14.3“iti sīlaṁ iti samādhi iti paññā.

1.14.4Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṁso.

1.14.5Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṁsā.

1.14.6Paññāparibhāvitaṁ cittaṁ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṁ—

1.14.7kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā”ti.

1.15.1Atha kho bhagavā ambalaṭṭhikāyaṁ yathābhirantaṁ viharitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

1.15.2“āyāmānanda, yena nāḷandā tenupasaṅkamissāmā”ti.

1.15.3“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.

1.15.4Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena nāḷandā tadavasari,

1.15.5tatra sudaṁ bhagavā nāḷandāyaṁ viharati pāvārikambavane.

1.16.04. Sāriputtasīhanāda

1.16.1Atha kho āyasmā sāriputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā sāriputto bhagavantaṁ etadavoca:

1.16.2“evaṁ pasanno ahaṁ, bhante, bhagavati;

1.16.3na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṁ sambodhiyan”ti.

1.16.4“Uḷārā kho te ayaṁ, sāriputta, āsabhī vācā bhāsitā, ekaṁso gahito, sīhanādo nadito:

1.16.5‘evaṁpasanno ahaṁ, bhante, bhagavati;

1.16.6na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṁ sambodhiyan’ti.

1.16.7Kiṁ te, sāriputta, ye te ahesuṁ atītamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto cetasā ceto paricca viditā:

1.16.8‘evaṁsīlā te bhagavanto ahesuṁ itipi, evaṁdhammā evaṁpaññā evaṁvihārī evaṁvimuttā te bhagavanto ahesuṁ itipī’”ti?

1.16.9“No hetaṁ, bhante”.

1.16.10“Kiṁ pana te, sāriputta, ye te bhavissanti anāgatamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto cetasā ceto paricca viditā:

1.16.11‘evaṁsīlā te bhagavanto bhavissanti itipi, evaṁdhammā evaṁpaññā evaṁvihārī evaṁvimuttā te bhagavanto bhavissanti itipī’”ti?

1.16.12“No hetaṁ, bhante”.

1.16.13“Kiṁ pana te, sāriputta, ahaṁ etarahi arahaṁ sammāsambuddho cetasā ceto paricca vidito:

1.16.14‘evaṁsīlo bhagavā itipi, evaṁdhammo evaṁpañño evaṁvihārī evaṁvimutto bhagavā itipī’”ti?

1.16.15“No hetaṁ, bhante”.

1.16.16“Ettha ca hi te, sāriputta, atītānāgatapaccuppannesu arahantesu sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṁ natthi.

1.16.17Atha kiñcarahi te ayaṁ, sāriputta, uḷārā āsabhī vācā bhāsitā, ekaṁso gahito, sīhanādo nadito:

1.16.18‘evaṁpasanno ahaṁ, bhante, bhagavati; na cāhu na ca bhavissati na cetarahi vijjati añño samaṇo vā brāhmaṇo vā bhagavatā bhiyyobhiññataro yadidaṁ sambodhiyan’”ti?

1.17.1“Na kho me, bhante, atītānāgatapaccuppannesu arahantesu sammāsambuddhesu cetopariyañāṇaṁ atthi,

1.17.2api ca me dhammanvayo vidito.

1.17.3Seyyathāpi, bhante, rañño paccantimaṁ nagaraṁ daḷhuddhāpaṁ daḷhapākāratoraṇaṁ ekadvāraṁ,

1.17.4tatrassa dovāriko paṇḍito viyatto medhāvī aññātānaṁ nivāretā ñātānaṁ pavesetā.

1.17.5So tassa nagarassa samantā anupariyāyapathaṁ anukkamamāno na passeyya pākārasandhiṁ vā pākāravivaraṁ vā, antamaso biḷāranikkhamanamattampi.

1.17.6Tassa evamassa:

1.17.7‘ye kho keci oḷārikā pāṇā imaṁ nagaraṁ pavisanti vā nikkhamanti vā, sabbe te imināva dvārena pavisanti vā nikkhamanti vā’ti.

1.17.8Evameva kho me, bhante, dhammanvayo vidito:

1.17.9‘ye te, bhante, ahesuṁ atītamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu supatiṭṭhitacittā sattabojjhaṅge yathābhūtaṁ bhāvetvā anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhiṁsu.

1.17.10Yepi te, bhante, bhavissanti anāgatamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, sabbe te bhagavanto pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu supatiṭṭhitacittā satta bojjhaṅge yathābhūtaṁ bhāvetvā anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhissanti.

1.17.11Bhagavāpi, bhante, etarahi arahaṁ sammāsambuddho pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe catūsu satipaṭṭhānesu supatiṭṭhitacitto satta bojjhaṅge yathābhūtaṁ bhāvetvā anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho’”ti.

1.18.1Tatrapi sudaṁ bhagavā nāḷandāyaṁ viharanto pāvārikambavane etadeva bahulaṁ bhikkhūnaṁ dhammiṁ kathaṁ karoti:

1.18.2“iti sīlaṁ, iti samādhi, iti paññā.

1.18.3Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṁso.

1.18.4Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṁsā.

1.18.5Paññāparibhāvitaṁ cittaṁ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṁ—

1.18.6kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā”ti.

1.19.05. Dussīlaādīnava

1.19.1Atha kho bhagavā nāḷandāyaṁ yathābhirantaṁ viharitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

1.19.2“āyāmānanda, yena pāṭaligāmo tenupasaṅkamissāmā”ti.

1.19.3“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.

1.19.4Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena pāṭaligāmo tadavasari.

1.20.1Assosuṁ kho pāṭaligāmikā upāsakā: “bhagavā kira pāṭaligāmaṁ anuppatto”ti.

1.20.2Atha kho pāṭaligāmikā upāsakā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho pāṭaligāmikā upāsakā bhagavantaṁ etadavocuṁ:

1.20.3“adhivāsetu no, bhante, bhagavā āvasathāgāran”ti.

1.20.4Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.

1.21.1Atha kho pāṭaligāmikā upāsakā bhagavato adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā yena āvasathāgāraṁ tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā sabbasanthariṁ āvasathāgāraṁ santharitvā āsanāni paññapetvā udakamaṇikaṁ patiṭṭhāpetvā telapadīpaṁ āropetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu, upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu. Ekamantaṁ ṭhitā kho pāṭaligāmikā upāsakā bhagavantaṁ etadavocuṁ:

1.21.2“sabbasantharisanthataṁ, bhante, āvasathāgāraṁ, āsanāni paññattāni, udakamaṇiko patiṭṭhāpito, telapadīpo āropito;

1.21.3yassadāni, bhante, bhagavā kālaṁ maññatī”ti.

1.22.1Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṁ bhikkhusaṅghena yena āvasathāgāraṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā pāde pakkhāletvā āvasathāgāraṁ pavisitvā majjhimaṁ thambhaṁ nissāya puratthābhimukho nisīdi.

1.22.2Bhikkhusaṅghopi kho pāde pakkhāletvā āvasathāgāraṁ pavisitvā pacchimaṁ bhittiṁ nissāya puratthābhimukho nisīdi bhagavantameva purakkhatvā.

1.22.3Pāṭaligāmikāpi kho upāsakā pāde pakkhāletvā āvasathāgāraṁ pavisitvā puratthimaṁ bhittiṁ nissāya pacchimābhimukhā nisīdiṁsu bhagavantameva purakkhatvā.

1.22.4(…)

1.23.1Atha kho bhagavā pāṭaligāmike upāsake āmantesi:

1.23.2“pañcime, gahapatayo, ādīnavā dussīlassa sīlavipattiyā.

1.23.3Katame pañca?

1.23.4Idha, gahapatayo, dussīlo sīlavipanno pamādādhikaraṇaṁ mahatiṁ bhogajāniṁ nigacchati.

1.23.5Ayaṁ paṭhamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.

1.23.6Puna caparaṁ, gahapatayo, dussīlassa sīlavipannassa pāpako kittisaddo abbhuggacchati.

1.23.7Ayaṁ dutiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.

1.23.8Puna caparaṁ, gahapatayo, dussīlo sīlavipanno yaññadeva parisaṁ upasaṅkamati—yadi khattiyaparisaṁ yadi brāhmaṇaparisaṁ yadi gahapatiparisaṁ yadi samaṇaparisaṁ—avisārado upasaṅkamati maṅkubhūto.

1.23.9Ayaṁ tatiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.

1.23.10Puna caparaṁ, gahapatayo, dussīlo sīlavipanno sammūḷho kālaṁ karoti.

1.23.11Ayaṁ catuttho ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.

1.23.12Puna caparaṁ, gahapatayo, dussīlo sīlavipanno kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati.

1.23.13Ayaṁ pañcamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.

1.23.14Ime kho, gahapatayo, pañca ādīnavā dussīlassa sīlavipattiyā.

1.24.06. Sīlavantaānisaṁsa

1.24.1Pañcime, gahapatayo, ānisaṁsā sīlavato sīlasampadāya.

1.24.2Katame pañca?

1.24.3Idha, gahapatayo, sīlavā sīlasampanno appamādādhikaraṇaṁ mahantaṁ bhogakkhandhaṁ adhigacchati.

1.24.4Ayaṁ paṭhamo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya.

1.24.5Puna caparaṁ, gahapatayo, sīlavato sīlasampannassa kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchati.

1.24.6Ayaṁ dutiyo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya.

1.24.7Puna caparaṁ, gahapatayo, sīlavā sīlasampanno yaññadeva parisaṁ upasaṅkamati—yadi khattiyaparisaṁ yadi brāhmaṇaparisaṁ yadi gahapatiparisaṁ yadi samaṇaparisaṁ visārado upasaṅkamati amaṅkubhūto.

1.24.8Ayaṁ tatiyo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya.

1.24.9Puna caparaṁ, gahapatayo, sīlavā sīlasampanno asammūḷho kālaṁ karoti.

1.24.10Ayaṁ catuttho ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya.

1.24.11Puna caparaṁ, gahapatayo, sīlavā sīlasampanno kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati.

1.24.12Ayaṁ pañcamo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya.

1.24.13Ime kho, gahapatayo, pañca ānisaṁsā sīlavato sīlasampadāyā”ti.

1.25.1Atha kho bhagavā pāṭaligāmike upāsake bahudeva rattiṁ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uyyojesi:

1.25.2“abhikkantā kho, gahapatayo, ratti, yassadāni tumhe kālaṁ maññathā”ti.

1.25.3“Evaṁ, bhante”ti kho pāṭaligāmikā upāsakā bhagavato paṭissutvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkamiṁsu.

1.25.4Atha kho bhagavā acirapakkantesu pāṭaligāmikesu upāsakesu suññāgāraṁ pāvisi.

1.26.07. Pāṭaliputtanagaramāpana

1.26.1Tena kho pana samayena sunidhavassakārā magadhamahāmattā pāṭaligāme nagaraṁ māpenti vajjīnaṁ paṭibāhāya.

1.26.2Tena samayena sambahulā devatāyo sahasseva pāṭaligāme vatthūni pariggaṇhanti.

1.26.3Yasmiṁ padese mahesakkhā devatā vatthūni pariggaṇhanti, mahesakkhānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ.

1.27.1Yasmiṁ padese majjhimā devatā vatthūni pariggaṇhanti, majjhimānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ.

1.27.2Yasmiṁ padese nīcā devatā vatthūni pariggaṇhanti, nīcānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ.

1.27.3Addasā kho bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena tā devatāyo sahasseva pāṭaligāme vatthūni pariggaṇhantiyo.

1.27.4Atha kho bhagavā rattiyā paccūsasamayaṁ paccuṭṭhāya āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

1.27.5“Ke nu kho, ānanda, pāṭaligāme nagaraṁ māpentī”ti?

1.27.6“Sunidhavassakārā, bhante, magadhamahāmattā pāṭaligāme nagaraṁ māpenti vajjīnaṁ paṭibāhāyā”ti.

1.28.1“Seyyathāpi, ānanda, devehi tāvatiṁsehi saddhiṁ mantetvā;

1.28.2evameva kho, ānanda, sunidhavassakārā magadhamahāmattā pāṭaligāme nagaraṁ māpenti vajjīnaṁ paṭibāhāya.

1.28.3Idhāhaṁ, ānanda, addasaṁ dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena sambahulā devatāyo sahasseva pāṭaligāme vatthūni pariggaṇhantiyo.

1.28.4Yasmiṁ, ānanda, padese mahesakkhā devatā vatthūni pariggaṇhanti, mahesakkhānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ.

1.28.5Yasmiṁ padese majjhimā devatā vatthūni pariggaṇhanti, majjhimānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ.

1.28.6Yasmiṁ padese nīcā devatā vatthūni pariggaṇhanti, nīcānaṁ tattha raññaṁ rājamahāmattānaṁ cittāni namanti nivesanāni māpetuṁ.

1.28.7Yāvatā, ānanda, ariyaṁ āyatanaṁ yāvatā vaṇippatho idaṁ agganagaraṁ bhavissati pāṭaliputtaṁ puṭabhedanaṁ.

1.28.8Pāṭaliputtassa kho, ānanda, tayo antarāyā bhavissanti—

1.28.9aggito vā udakato vā mithubhedā vā”ti.

1.29.1Atha kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodiṁsu,

1.29.2sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu, ekamantaṁ ṭhitā kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā bhagavantaṁ etadavocuṁ:

1.29.3“adhivāsetu no bhavaṁ gotamo ajjatanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti.

1.29.4Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.

1.30.1Atha kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā bhagavato adhivāsanaṁ viditvā yena sako āvasatho tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā sake āvasathe paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṁ ārocāpesuṁ:

1.30.2“kālo, bho gotama, niṭṭhitaṁ bhattan”ti.

1.30.3Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṁ bhikkhusaṅghena yena sunidhavassakārānaṁ magadhamahāmattānaṁ āvasatho tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.

1.30.4Atha kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesuṁ sampavāresuṁ.

1.30.5Atha kho sunidhavassakārā magadhamahāmattā bhagavantaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ aññataraṁ nīcaṁ āsanaṁ gahetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.

1.31.1Ekamantaṁ nisinne kho sunidhavassakāre magadhamahāmatte bhagavā imāhi gāthāhi anumodi:

1.31.2“Yasmiṁ padese kappeti,

1.31.3vāsaṁ paṇḍitajātiyo;

1.31.4Sīlavantettha bhojetvā,

1.31.5saññate brahmacārayo.

1.31.6Yā tattha devatā āsuṁ,

1.31.7tāsaṁ dakkhiṇamādise;

1.31.8Tā pūjitā pūjayanti,

1.31.9mānitā mānayanti naṁ.

1.31.10Tato naṁ anukampanti,

1.31.11mātā puttaṁva orasaṁ;

1.31.12Devatānukampito poso,

1.31.13sadā bhadrāni passatī”ti.

1.31.14Atha kho bhagavā sunidhavassakāre magadhamahāmatte imāhi gāthāhi anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

1.32.1Tena kho pana samayena sunidhavassakārā magadhamahāmattā bhagavantaṁ piṭṭhito piṭṭhito anubandhā honti:

1.32.2“yenajja samaṇo gotamo dvārena nikkhamissati, taṁ gotamadvāraṁ nāma bhavissati.

1.32.3Yena titthena gaṅgaṁ nadiṁ tarissati, taṁ gotamatitthaṁ nāma bhavissatī”ti.

1.32.4Atha kho bhagavā yena dvārena nikkhami, taṁ gotamadvāraṁ nāma ahosi.

1.32.5Atha kho bhagavā yena gaṅgā nadī tenupasaṅkami.

1.33.1Tena kho pana samayena gaṅgā nadī pūrā hoti samatittikā kākapeyyā.

1.33.2Appekacce manussā nāvaṁ pariyesanti, appekacce uḷumpaṁ pariyesanti, appekacce kullaṁ bandhanti apārā, pāraṁ gantukāmā.

1.33.3Atha kho bhagavā—seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—gaṅgāya nadiyā orimatīre antarahito pārimatīre paccuṭṭhāsi saddhiṁ bhikkhusaṅghena.

1.34.1Addasā kho bhagavā te manusse appekacce nāvaṁ pariyesante appekacce uḷumpaṁ pariyesante appekacce kullaṁ bandhante apārā pāraṁ gantukāme.

1.34.2Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi:

1.34.3“Ye taranti aṇṇavaṁ saraṁ,

1.34.4Setuṁ katvāna visajja pallalāni;

1.34.5Kullañhi jano bandhati,

1.34.6Tiṇṇā medhāvino janā”ti.

1.34.7Paṭhamabhāṇavāro.

2.1.08. Ariyasaccakathā

2.1.1Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

2.1.2“āyāmānanda, yena koṭigāmo tenupasaṅkamissāmā”ti.

2.1.3“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.

2.1.4Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena koṭigāmo tadavasari.

2.1.5Tatra sudaṁ bhagavā koṭigāme viharati.

2.2.1Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

2.2.2“Catunnaṁ, bhikkhave, ariyasaccānaṁ ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca.

2.2.3Katamesaṁ catunnaṁ?

2.2.4Dukkhassa, bhikkhave, ariyasaccassa ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca.

2.2.5Dukkhasamudayassa, bhikkhave, ariyasaccassa ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca.

2.2.6Dukkhanirodhassa, bhikkhave, ariyasaccassa ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca.

2.2.7Dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya, bhikkhave, ariyasaccassa ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca.

2.2.8Tayidaṁ, bhikkhave, dukkhaṁ ariyasaccaṁ anubuddhaṁ paṭividdhaṁ, dukkhasamudayaṁ ariyasaccaṁ anubuddhaṁ paṭividdhaṁ, dukkhanirodhaṁ ariyasaccaṁ anubuddhaṁ paṭividdhaṁ, dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṁ anubuddhaṁ paṭividdhaṁ, ucchinnā bhavataṇhā, khīṇā bhavanetti, natthi dāni punabbhavo”ti.

2.3.1Idamavoca bhagavā.

2.3.2Idaṁ vatvāna sugato athāparaṁ etadavoca satthā:

2.3.3“Catunnaṁ ariyasaccānaṁ,

2.3.4yathābhūtaṁ adassanā;

2.3.5Saṁsitaṁ dīghamaddhānaṁ,

2.3.6tāsu tāsveva jātisu.

2.3.7Tāni etāni diṭṭhāni,

2.3.8bhavanetti samūhatā;

2.3.9Ucchinnaṁ mūlaṁ dukkhassa,

2.3.10natthi dāni punabbhavo”ti.

2.4.1Tatrapi sudaṁ bhagavā koṭigāme viharanto etadeva bahulaṁ bhikkhūnaṁ dhammiṁ kathaṁ karoti:

2.4.2“iti sīlaṁ, iti samādhi, iti paññā.

2.4.3Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṁso.

2.4.4Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṁsā.

2.4.5Paññāparibhāvitaṁ cittaṁ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṁ—

2.4.6kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā”ti.

2.5.09. Anāvattidhammasambodhiparāyaṇa

2.5.1Atha kho bhagavā koṭigāme yathābhirantaṁ viharitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

2.5.2“āyāmānanda, yena nātikā tenupaṅkamissāmā”ti.

2.5.3“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.

2.5.4Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena nātikā tadavasari.

2.5.5Tatrapi sudaṁ bhagavā nātike viharati giñjakāvasathe.

2.6.1Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:

2.6.2“sāḷho nāma, bhante, bhikkhu nātike kālaṅkato, tassa kā gati, ko abhisamparāyo?

2.6.3Nandā nāma, bhante, bhikkhunī nātike kālaṅkatā, tassā kā gati, ko abhisamparāyo?

2.6.4Sudatto nāma, bhante, upāsako nātike kālaṅkato, tassa kā gati, ko abhisamparāyo?

2.6.5Sujātā nāma, bhante, upāsikā nātike kālaṅkatā, tassā kā gati, ko abhisamparāyo?

2.6.6Kukkuṭo nāma, bhante, upāsako nātike kālaṅkato, tassa kā gati, ko abhisamparāyo?

2.6.7Kāḷimbo nāma, bhante, upāsako …pe…

2.6.8nikaṭo nāma, bhante, upāsako …

2.6.9kaṭissaho nāma, bhante, upāsako …

2.6.10tuṭṭho nāma, bhante, upāsako …

2.6.11santuṭṭho nāma, bhante, upāsako …

2.6.12bhaddo nāma, bhante, upāsako …

2.6.13subhaddo nāma, bhante, upāsako nātike kālaṅkato, tassa kā gati, ko abhisamparāyo”ti?

2.7.1“Sāḷho, ānanda, bhikkhu āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi.

2.7.2Nandā, ānanda, bhikkhunī pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātikā tattha parinibbāyinī anāvattidhammā tasmā lokā.

2.7.3Sudatto, ānanda, upāsako tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā rāgadosamohānaṁ tanuttā sakadāgāmī sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā dukkhassantaṁ karissati.

2.7.4Sujātā, ānanda, upāsikā tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpannā avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyaṇā.

2.7.5Kukkuṭo, ānanda, upāsako pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā.

2.7.6Kāḷimbo, ānanda, upāsako …pe…

2.7.7nikaṭo, ānanda, upāsako …

2.7.8kaṭissaho, ānanda, upāsako …

2.7.9tuṭṭho, ānanda, upāsako …

2.7.10santuṭṭho, ānanda, upāsako …

2.7.11bhaddo, ānanda, upāsako …

2.7.12subhaddo, ānanda, upāsako pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātiko tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā.

2.7.13Paropaññāsaṁ, ānanda, nātike upāsakā kālaṅkatā, pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātikā tattha parinibbāyino anāvattidhammā tasmā lokā.

2.7.14Sādhikā navuti, ānanda, nātike upāsakā kālaṅkatā tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā rāgadosamohānaṁ tanuttā sakadāgāmino sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā dukkhassantaṁ karissanti.

2.7.15Sātirekāni, ānanda, pañcasatāni nātike upāsakā kālaṅkatā, tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpannā avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyaṇā.

2.8.010. Dhammādāsadhammapariyāya

2.8.1Anacchariyaṁ kho panetaṁ, ānanda, yaṁ manussabhūto kālaṁ kareyya.

2.8.2Tasmiṁyeva kālaṅkate tathāgataṁ upasaṅkamitvā etamatthaṁ pucchissatha, vihesā hesā, ānanda, tathāgatassa.

2.8.3Tasmātihānanda, dhammādāsaṁ nāma dhammapariyāyaṁ desessāmi, yena samannāgato ariyasāvako ākaṅkhamāno attanāva attānaṁ byākareyya:

2.8.4‘khīṇanirayomhi khīṇatiracchānayoni khīṇapettivisayo khīṇāpāyaduggativinipāto, sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’ti.

2.9.1Katamo ca so, ānanda, dhammādāso dhammapariyāyo, yena samannāgato ariyasāvako ākaṅkhamāno attanāva attānaṁ byākareyya:

2.9.2‘khīṇanirayomhi khīṇatiracchānayoni khīṇapettivisayo khīṇāpāyaduggativinipāto, sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’ti?

2.9.3Idhānanda, ariyasāvako buddhe aveccappasādena samannāgato hoti:

2.9.4‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti.

2.9.5Dhamme aveccappasādena samannāgato hoti:

2.9.6‘svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṁ veditabbo viññūhī’ti.

2.9.7Saṅghe aveccappasādena samannāgato hoti:

2.9.8‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ujuppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ñāyappaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, sāmīcippaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho yadidaṁ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā, esa bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassā’ti.

2.9.9Ariyakantehi sīlehi samannāgato hoti akhaṇḍehi acchiddehi asabalehi akammāsehi bhujissehi viññūpasatthehi aparāmaṭṭhehi samādhisaṁvattanikehi.

2.9.10Ayaṁ kho so, ānanda, dhammādāso dhammapariyāyo, yena samannāgato ariyasāvako ākaṅkhamāno attanāva attānaṁ byākareyya:

2.9.11‘khīṇanirayomhi khīṇatiracchānayoni khīṇapettivisayo khīṇāpāyaduggativinipāto, sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’”ti.

2.10.1Tatrapi sudaṁ bhagavā nātike viharanto giñjakāvasathe etadeva bahulaṁ bhikkhūnaṁ dhammiṁ kathaṁ karoti:

2.10.2“Iti sīlaṁ iti samādhi iti paññā.

2.10.3Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṁso.

2.10.4Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṁsā.

2.10.5Paññāparibhāvitaṁ cittaṁ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṁ—

2.10.6kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā”ti.

2.10.7(…)

2.11.1Atha kho bhagavā nātike yathābhirantaṁ viharitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

2.11.2“āyāmānanda, yena vesālī tenupasaṅkamissāmā”ti.

2.11.3“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.

2.11.4Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena vesālī tadavasari.

2.11.5Tatra sudaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati ambapālivane.

2.12.1Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

2.12.2“Sato, bhikkhave, bhikkhu vihareyya sampajāno,

2.12.3ayaṁ vo amhākaṁ anusāsanī.

2.12.4Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sato hoti?

2.12.5Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.

2.12.6Vedanāsu vedanānupassī …pe…

2.12.7citte cittānupassī …pe…

2.12.8dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.

2.12.9Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu sato hoti.

2.13.1Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sampajāno hoti?

2.13.2Idha, bhikkhave, bhikkhu abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti.

2.13.3Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu sampajāno hoti.

2.13.4Sato, bhikkhave, bhikkhu vihareyya sampajāno,

2.13.5ayaṁ vo amhākaṁ anusāsanī”ti.

2.14.011. Ambapālīgaṇikā

2.14.1Assosi kho ambapālī gaṇikā: “bhagavā kira vesāliṁ anuppatto vesāliyaṁ viharati mayhaṁ ambavane”ti.

2.14.2Atha kho ambapālī gaṇikā bhaddāni bhaddāni yānāni yojāpetvā bhaddaṁ bhaddaṁ yānaṁ abhiruhitvā bhaddehi bhaddehi yānehi vesāliyā niyyāsi. Yena sako ārāmo tena pāyāsi.

2.14.3Yāvatikā yānassa bhūmi, yānena gantvā, yānā paccorohitvā pattikāva yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.

2.14.4Ekamantaṁ nisinnaṁ kho ambapāliṁ gaṇikaṁ bhagavā dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi.

2.14.5Atha kho ambapālī gaṇikā bhagavatā dhammiyā kathāya sandassitā samādapitā samuttejitā sampahaṁsitā bhagavantaṁ etadavoca:

2.14.6“adhivāsetu me, bhante, bhagavā svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti.

2.14.7Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.

2.14.8Atha kho ambapālī gaṇikā bhagavato adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.

2.15.1Assosuṁ kho vesālikā licchavī: “bhagavā kira vesāliṁ anuppatto vesāliyaṁ viharati ambapālivane”ti.

2.15.2Atha kho te licchavī bhaddāni bhaddāni yānāni yojāpetvā bhaddaṁ bhaddaṁ yānaṁ abhiruhitvā bhaddehi bhaddehi yānehi vesāliyā niyyiṁsu.

2.15.3Tatra ekacce licchavī nīlā honti nīlavaṇṇā nīlavatthā nīlālaṅkārā, ekacce licchavī pītā honti pītavaṇṇā pītavatthā pītālaṅkārā, ekacce licchavī lohitā honti lohitavaṇṇā lohitavatthā lohitālaṅkārā, ekacce licchavī odātā honti odātavaṇṇā odātavatthā odātālaṅkārā.

2.16.1Atha kho ambapālī gaṇikā daharānaṁ daharānaṁ licchavīnaṁ akkhena akkhaṁ cakkena cakkaṁ yugena yugaṁ paṭivaṭṭesi.

2.16.2Atha kho te licchavī ambapāliṁ gaṇikaṁ etadavocuṁ:

2.16.3“kiṁ, je ambapāli, daharānaṁ daharānaṁ licchavīnaṁ akkhena akkhaṁ cakkena cakkaṁ yugena yugaṁ paṭivaṭṭesī”ti?

2.16.4“Tathā hi pana me, ayyaputtā, bhagavā nimantito svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti.

2.16.5“Dehi, je ambapāli, etaṁ bhattaṁ satasahassenā”ti.

2.16.6“Sacepi me, ayyaputtā, vesāliṁ sāhāraṁ dassatha, evamahaṁ taṁ bhattaṁ na dassāmī”ti.

2.16.7Atha kho te licchavī aṅguliṁ phoṭesuṁ:

2.16.8“jitamha vata bho ambakāya, jitamha vata bho ambakāyā”ti.

2.16.9Atha kho te licchavī yena ambapālivanaṁ tena pāyiṁsu.

2.17.1Addasā kho bhagavā te licchavī dūratova āgacchante.

2.17.2Disvāna bhikkhū āmantesi:

2.17.3“yesaṁ, bhikkhave, bhikkhūnaṁ devā tāvatiṁsā adiṭṭhapubbā, oloketha, bhikkhave, licchaviparisaṁ;

2.17.4apaloketha, bhikkhave, licchaviparisaṁ;

2.17.5upasaṁharatha, bhikkhave, licchaviparisaṁ—

2.17.6tāvatiṁsasadisan”ti.

2.18.1Atha kho te licchavī yāvatikā yānassa bhūmi, yānena gantvā, yānā paccorohitvā pattikāva yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu.

2.18.2Ekamantaṁ nisinne kho te licchavī bhagavā dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi.

2.18.3Atha kho te licchavī bhagavatā dhammiyā kathāya sandassitā samādapitā samuttejitā sampahaṁsitā bhagavantaṁ etadavocuṁ:

2.18.4“adhivāsetu no, bhante, bhagavā svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti.

2.18.5Atha kho bhagavā te licchavī etadavoca:

2.18.6“adhivutthaṁ kho me, licchavī, svātanāya ambapāliyā gaṇikāya bhattan”ti.

2.18.7Atha kho te licchavī aṅguliṁ phoṭesuṁ:

2.18.8“jitamha vata bho ambakāya, jitamha vata bho ambakāyā”ti.

2.18.9Atha kho te licchavī bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkamiṁsu.

2.19.1Atha kho ambapālī gaṇikā tassā rattiyā accayena sake ārāme paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṁ ārocāpesi:

2.19.2“kālo, bhante, niṭṭhitaṁ bhattan”ti.

2.19.3Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṁ bhikkhusaṅghena yena ambapāliyā gaṇikāya nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.

2.19.4Atha kho ambapālī gaṇikā buddhappamukhaṁ bhikkhusaṅghaṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi.

2.19.5Atha kho ambapālī gaṇikā bhagavantaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ aññataraṁ nīcaṁ āsanaṁ gahetvā ekamantaṁ nisīdi.

2.19.6Ekamantaṁ nisinnā kho ambapālī gaṇikā bhagavantaṁ etadavoca:

2.19.7“imāhaṁ, bhante, ārāmaṁ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dammī”ti.

2.19.8Paṭiggahesi bhagavā ārāmaṁ.

2.19.9Atha kho bhagavā ambapāliṁ gaṇikaṁ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

2.20.1Tatrapi sudaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharanto ambapālivane etadeva bahulaṁ bhikkhūnaṁ dhammiṁ kathaṁ karoti:

2.20.2“iti sīlaṁ, iti samādhi, iti paññā.

2.20.3Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṁso.

2.20.4Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṁsā.

2.20.5Paññāparibhāvitaṁ cittaṁ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṁ—

2.20.6kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā”ti.

2.21.012. Veḷuvagāmavassūpagamana

2.21.1Atha kho bhagavā ambapālivane yathābhirantaṁ viharitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

2.21.2“āyāmānanda, yena veḷuvagāmako tenupasaṅkamissāmā”ti.

2.21.3“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.

2.21.4Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena veḷuvagāmako tadavasari.

2.21.5Tatra sudaṁ bhagavā veḷuvagāmake viharati.

2.22.1Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

2.22.2“etha tumhe, bhikkhave, samantā vesāliṁ yathāmittaṁ yathāsandiṭṭhaṁ yathāsambhattaṁ vassaṁ upetha.

2.22.3Ahaṁ pana idheva veḷuvagāmake vassaṁ upagacchāmī”ti.

2.22.4“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paṭissutvā samantā vesāliṁ yathāmittaṁ yathāsandiṭṭhaṁ yathāsambhattaṁ vassaṁ upagacchiṁsu.

2.22.5Bhagavā pana tattheva veḷuvagāmake vassaṁ upagacchi.

2.23.1Atha kho bhagavato vassūpagatassa kharo ābādho uppajji, bāḷhā vedanā vattanti māraṇantikā.

2.23.2Tā sudaṁ bhagavā sato sampajāno adhivāsesi avihaññamāno.

2.23.3Atha kho bhagavato etadahosi:

2.23.4“na kho metaṁ patirūpaṁ, yvāhaṁ anāmantetvā upaṭṭhāke anapaloketvā bhikkhusaṅghaṁ parinibbāyeyyaṁ.

2.23.5Yannūnāhaṁ imaṁ ābādhaṁ vīriyena paṭipaṇāmetvā jīvitasaṅkhāraṁ adhiṭṭhāya vihareyyan”ti.

2.24.1Atha kho bhagavā taṁ ābādhaṁ vīriyena paṭipaṇāmetvā jīvitasaṅkhāraṁ adhiṭṭhāya vihāsi.

2.24.2Atha kho bhagavato so ābādho paṭippassambhi.

2.24.3Atha kho bhagavā gilānā vuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaññā vihārā nikkhamma vihārapacchāyāyaṁ paññatte āsane nisīdi.

2.24.4Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:

2.24.5“diṭṭho me, bhante, bhagavato phāsu; diṭṭhaṁ me, bhante, bhagavato khamanīyaṁ, api ca me, bhante, madhurakajāto viya kāyo, disāpi me na pakkhāyanti, dhammāpi maṁ na paṭibhanti bhagavato gelaññena.

2.24.6Api ca me, bhante, ahosi kācideva assāsamattā:

2.24.7‘na tāva bhagavā parinibbāyissati, na yāva bhagavā bhikkhusaṅghaṁ ārabbha kiñcideva udāharatī’”ti.

2.25.1“Kiṁ panānanda, bhikkhusaṅgho mayi paccāsīsati?

2.25.2Desito, ānanda, mayā dhammo anantaraṁ abāhiraṁ karitvā.

2.25.3Natthānanda, tathāgatassa dhammesu ācariyamuṭṭhi.

2.25.4Yassa nūna, ānanda, evamassa:

2.25.5‘ahaṁ bhikkhusaṅghaṁ pariharissāmī’ti vā ‘mamuddesiko bhikkhusaṅgho’ti vā, so nūna, ānanda, bhikkhusaṅghaṁ ārabbha kiñcideva udāhareyya.

2.25.6Tathāgatassa kho, ānanda, na evaṁ hoti:

2.25.7‘ahaṁ bhikkhusaṅghaṁ pariharissāmī’ti vā ‘mamuddesiko bhikkhusaṅgho’ti vā.

2.25.8Sakiṁ, ānanda, tathāgato bhikkhusaṅghaṁ ārabbha kiñcideva udāharissati.

2.25.9Ahaṁ kho panānanda, etarahi jiṇṇo vuddho mahallako addhagato vayo anuppatto.

2.25.10Āsītiko me vayo vattati.

2.25.11Seyyathāpi, ānanda, jajjarasakaṭaṁ veṭhamissakena yāpeti;

2.25.12evameva kho, ānanda, veṭhamissakena maññe tathāgatassa kāyo yāpeti.

2.25.13Yasmiṁ, ānanda, samaye tathāgato sabbanimittānaṁ amanasikārā ekaccānaṁ vedanānaṁ nirodhā animittaṁ cetosamādhiṁ upasampajja viharati, phāsutaro, ānanda, tasmiṁ samaye tathāgatassa kāyo hoti.

2.26.1Tasmātihānanda, attadīpā viharatha attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā.

2.26.2Kathañcānanda, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo?

2.26.3Idhānanda, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati atāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.

2.26.4Vedanāsu …pe…

2.26.5citte …pe…

2.26.6dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.

2.26.7Evaṁ kho, ānanda, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo.

2.26.8Ye hi keci, ānanda, etarahi vā mama vā accayena attadīpā viharissanti attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā, tamatagge me te, ānanda, bhikkhū bhavissanti ye keci sikkhākāmā”ti.

2.26.9Dutiyabhāṇavāro.

3.1.013. Nimittobhāsakathā

3.1.1Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṁ piṇḍāya pāvisi.

3.1.2Vesāliyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

3.1.3“gaṇhāhi, ānanda, nisīdanaṁ,

3.1.4yena cāpālaṁ cetiyaṁ tenupasaṅkamissāma divā vihārāyā”ti.

3.1.5“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā nisīdanaṁ ādāya bhagavantaṁ piṭṭhito piṭṭhito anubandhi.

3.2.1Atha kho bhagavā yena cāpālaṁ cetiyaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.

3.2.2Āyasmāpi kho ānando bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.

3.2.3Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ ānandaṁ bhagavā etadavoca:

3.2.4“ramaṇīyā, ānanda, vesālī, ramaṇīyaṁ udenaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ gotamakaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ sattambaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ bahuputtaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ sārandadaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ cāpālaṁ cetiyaṁ.

3.3.1Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā.

3.3.2Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā”ti.

3.4.1Evampi kho āyasmā ānando bhagavatā oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṁ;

3.4.2na bhagavantaṁ yāci:

3.4.3“tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṁ, tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan”ti, yathā taṁ mārena pariyuṭṭhitacitto.

3.5.1Dutiyampi kho bhagavā …pe…

3.5.2tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

3.5.3“ramaṇīyā, ānanda, vesālī, ramaṇīyaṁ udenaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ gotamakaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ sattambaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ bahuputtaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ sārandadaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ cāpālaṁ cetiyaṁ.

3.5.4Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā.

3.5.5Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā”ti.

3.5.6Evampi kho āyasmā ānando bhagavatā oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṁ;

3.5.7na bhagavantaṁ yāci:

3.5.8“tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṁ, tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan”ti, yathā taṁ mārena pariyuṭṭhitacitto.

3.6.1Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

3.6.2“gaccha tvaṁ, ānanda,

3.6.3yassadāni kālaṁ maññasī”ti.

3.6.4“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā avidūre aññatarasmiṁ rukkhamūle nisīdi.

3.7.014. Mārayācanakathā

3.7.1Atha kho māro pāpimā acirapakkante āyasmante ānande yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho māro pāpimā bhagavantaṁ etadavoca:

3.7.2“parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato.

3.7.3Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā:

3.7.4‘na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me bhikkhū na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessantī’ti.

3.8.1Etarahi kho pana, bhante, bhikkhū bhagavato sāvakā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desenti.

3.8.2Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato.

3.8.3Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā:

3.8.4‘na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me bhikkhuniyo na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessantī’ti.

3.8.5Etarahi kho pana, bhante, bhikkhuniyo bhagavato sāvikā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desenti.

3.8.6Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato.

3.8.7Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā:

3.8.8‘na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me upāsakā na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessantī’ti.

3.8.9Etarahi kho pana, bhante, upāsakā bhagavato sāvakā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desenti.

3.8.10Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato.

3.8.11Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā:

3.8.12‘na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me upāsikā na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessantī’ti.

3.8.13Etarahi kho pana, bhante, upāsikā bhagavato sāvikā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desenti.

3.8.14Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato.

3.8.15Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā:

3.8.16‘na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me idaṁ brahmacariyaṁ na iddhañceva bhavissati phītañca vitthārikaṁ bāhujaññaṁ puthubhūtaṁ yāva devamanussehi suppakāsitan’ti.

3.8.17Etarahi kho pana, bhante, bhagavato brahmacariyaṁ iddhañceva phītañca vitthārikaṁ bāhujaññaṁ puthubhūtaṁ, yāva devamanussehi suppakāsitaṁ.

3.8.18Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato”ti.

3.9.1Evaṁ vutte, bhagavā māraṁ pāpimantaṁ etadavoca:

3.9.2“appossukko tvaṁ, pāpima, hohi, na ciraṁ tathāgatassa parinibbānaṁ bhavissati.

3.9.3Ito tiṇṇaṁ māsānaṁ accayena tathāgato parinibbāyissatī”ti.

3.10.015. Āyusaṅkhāraossajjana

3.10.1Atha kho bhagavā cāpāle cetiye sato sampajāno āyusaṅkhāraṁ ossaji.

3.10.2Ossaṭṭhe ca bhagavatā āyusaṅkhāre mahābhūmicālo ahosi bhiṁsanako salomahaṁso, devadundubhiyo ca phaliṁsu.

3.10.3Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi:

3.10.4“Tulamatulañca sambhavaṁ,

3.10.5Bhavasaṅkhāramavassaji muni;

3.10.6Ajjhattarato samāhito,

3.10.7Abhindi kavacamivattasambhavan”ti.

3.11.016. Mahābhūmicālahetu

3.11.1Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi:

3.11.2“acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho, mahā vatāyaṁ bhūmicālo;

3.11.3sumahā vatāyaṁ bhūmicālo bhiṁsanako salomahaṁso; devadundubhiyo ca phaliṁsu.

3.11.4Ko nu kho hetu ko paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāyā”ti?

3.12.1Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami,

3.12.2upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi,

3.12.3ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:

3.12.4“acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante.

3.12.5Mahā vatāyaṁ, bhante, bhūmicālo;

3.12.6sumahā vatāyaṁ, bhante, bhūmicālo bhiṁsanako salomahaṁso; devadundubhiyo ca phaliṁsu.

3.12.7Ko nu kho, bhante, hetu ko paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāyā”ti?

3.13.1“Aṭṭha kho ime, ānanda, hetū, aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

3.13.2Katame aṭṭha?

3.13.3Ayaṁ, ānanda, mahāpathavī udake patiṭṭhitā, udakaṁ vāte patiṭṭhitaṁ, vāto ākāsaṭṭho. Hoti kho so, ānanda, samayo, yaṁ mahāvātā vāyanti. Mahāvātā vāyantā udakaṁ kampenti. Udakaṁ kampitaṁ pathaviṁ kampeti.

3.13.4Ayaṁ paṭhamo hetu paṭhamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

3.14.1Puna caparaṁ, ānanda, samaṇo vā hoti brāhmaṇo vā iddhimā cetovasippatto, devo vā mahiddhiko mahānubhāvo, tassa parittā pathavīsaññā bhāvitā hoti, appamāṇā āposaññā. So imaṁ pathaviṁ kampeti saṅkampeti sampakampeti sampavedheti.

3.14.2Ayaṁ dutiyo hetu dutiyo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

3.15.1Puna caparaṁ, ānanda, yadā bodhisatto tusitakāyā cavitvā sato sampajāno mātukucchiṁ okkamati, tadāyaṁ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati.

3.15.2Ayaṁ tatiyo hetu tatiyo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

3.16.1Puna caparaṁ, ānanda, yadā bodhisatto sato sampajāno mātukucchismā nikkhamati, tadāyaṁ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati.

3.16.2Ayaṁ catuttho hetu catuttho paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

3.17.1Puna caparaṁ, ānanda, yadā tathāgato anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhati, tadāyaṁ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati.

3.17.2Ayaṁ pañcamo hetu pañcamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

3.18.1Puna caparaṁ, ānanda, yadā tathāgato anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavatteti, tadāyaṁ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati.

3.18.2Ayaṁ chaṭṭho hetu chaṭṭho paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

3.19.1Puna caparaṁ, ānanda, yadā tathāgato sato sampajāno āyusaṅkhāraṁ ossajjati, tadāyaṁ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati.

3.19.2Ayaṁ sattamo hetu sattamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

3.20.1Puna caparaṁ, ānanda, yadā tathāgato anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati, tadāyaṁ pathavī kampati saṅkampati sampakampati sampavedhati.

3.20.2Ayaṁ aṭṭhamo hetu aṭṭhamo paccayo mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

3.20.3Ime kho, ānanda, aṭṭha hetū, aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātubhāvāya.

3.21.017. Aṭṭhaparisā

3.21.1Aṭṭha kho imā, ānanda, parisā.

3.21.2Katamā aṭṭha?

3.21.3Khattiyaparisā, brāhmaṇaparisā, gahapatiparisā, samaṇaparisā, cātumahārājikaparisā, tāvatiṁsaparisā, māraparisā, brahmaparisā.

3.22.1Abhijānāmi kho panāhaṁ, ānanda, anekasataṁ khattiyaparisaṁ upasaṅkamitā.

3.22.2Tatrapi mayā sannisinnapubbañceva sallapitapubbañca sākacchā ca samāpajjitapubbā.

3.22.3Tattha yādisako tesaṁ vaṇṇo hoti, tādisako mayhaṁ vaṇṇo hoti. Yādisako tesaṁ saro hoti, tādisako mayhaṁ saro hoti.

3.22.4Dhammiyā kathāya sandassemi samādapemi samuttejemi sampahaṁsemi.

3.22.5Bhāsamānañca maṁ na jānanti:

3.22.6‘ko nu kho ayaṁ bhāsati devo vā manusso vā’ti?

3.22.7Dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā antaradhāyāmi.

3.22.8Antarahitañca maṁ na jānanti:

3.22.9‘ko nu kho ayaṁ antarahito devo vā manusso vā’ti?

3.23.1Abhijānāmi kho panāhaṁ, ānanda, anekasataṁ brāhmaṇaparisaṁ …pe…

3.23.2gahapatiparisaṁ …

3.23.3samaṇaparisaṁ …

3.23.4cātumahārājikaparisaṁ …

3.23.5tāvatiṁsaparisaṁ …

3.23.6māraparisaṁ …

3.23.7brahmaparisaṁ upasaṅkamitā.

3.23.8Tatrapi mayā sannisinnapubbañceva sallapitapubbañca sākacchā ca samāpajjitapubbā.

3.23.9Tattha yādisako tesaṁ vaṇṇo hoti, tādisako mayhaṁ vaṇṇo hoti.

3.23.10Yādisako tesaṁ saro hoti, tādisako mayhaṁ saro hoti.

3.23.11Dhammiyā kathāya sandassemi samādapemi samuttejemi sampahaṁsemi.

3.23.12Bhāsamānañca maṁ na jānanti:

3.23.13‘ko nu kho ayaṁ bhāsati devo vā manusso vā’ti?

3.23.14Dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā antaradhāyāmi.

3.23.15Antarahitañca maṁ na jānanti:

3.23.16‘ko nu kho ayaṁ antarahito devo vā manusso vā’ti?

3.23.17Imā kho, ānanda, aṭṭha parisā.

3.24.018. Aṭṭhaabhibhāyatana

3.24.1Aṭṭha kho imāni, ānanda, abhibhāyatanāni.

3.24.2Katamāni aṭṭha?

3.25.1Ajjhattaṁ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni.

3.25.2‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṁsaññī hoti.

3.25.3Idaṁ paṭhamaṁ abhibhāyatanaṁ.

3.26.1Ajjhattaṁ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni.

3.26.2‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṁsaññī hoti.

3.26.3Idaṁ dutiyaṁ abhibhāyatanaṁ.

3.27.1Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni.

3.27.2‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṁsaññī hoti.

3.27.3Idaṁ tatiyaṁ abhibhāyatanaṁ.

3.28.1Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni.

3.28.2‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṁsaññī hoti.

3.28.3Idaṁ catutthaṁ abhibhāyatanaṁ.

3.29.1Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni.

3.29.2Seyyathāpi nāma umāpupphaṁ nīlaṁ nīlavaṇṇaṁ nīlanidassanaṁ nīlanibhāsaṁ. Seyyathā vā pana taṁ vatthaṁ bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ nīlaṁ nīlavaṇṇaṁ nīlanidassanaṁ nīlanibhāsaṁ.

3.29.3Evameva ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni.

3.29.4‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṁsaññī hoti.

3.29.5Idaṁ pañcamaṁ abhibhāyatanaṁ.

3.30.1Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni.

3.30.2Seyyathāpi nāma kaṇikārapupphaṁ pītaṁ pītavaṇṇaṁ pītanidassanaṁ pītanibhāsaṁ. Seyyathā vā pana taṁ vatthaṁ bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ pītaṁ pītavaṇṇaṁ pītanidassanaṁ pītanibhāsaṁ.

3.30.3Evameva ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni.

3.30.4‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṁsaññī hoti.

3.30.5Idaṁ chaṭṭhaṁ abhibhāyatanaṁ.

3.31.1Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni.

3.31.2Seyyathāpi nāma bandhujīvakapupphaṁ lohitakaṁ lohitakavaṇṇaṁ lohitakanidassanaṁ lohitakanibhāsaṁ. Seyyathā vā pana taṁ vatthaṁ bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ lohitakaṁ lohitakavaṇṇaṁ lohitakanidassanaṁ lohitakanibhāsaṁ.

3.31.3Evameva ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni.

3.31.4‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṁsaññī hoti.

3.31.5Idaṁ sattamaṁ abhibhāyatanaṁ.

3.32.1Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni.

3.32.2Seyyathāpi nāma osadhitārakā odātā odātavaṇṇā odātanidassanā odātanibhāsā. Seyyathā vā pana taṁ vatthaṁ bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ odātaṁ odātavaṇṇaṁ odātanidassanaṁ odātanibhāsaṁ.

3.32.3Evameva ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni.

3.32.4‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṁsaññī hoti.

3.32.5Idaṁ aṭṭhamaṁ abhibhāyatanaṁ.

3.32.6Imāni kho, ānanda, aṭṭha abhibhāyatanāni.

3.33.019. Aṭṭhavimokkha

3.33.1Aṭṭha kho ime, ānanda, vimokkhā.

3.33.2Katame aṭṭha?

3.33.3Rūpī rūpāni passati,

3.33.4ayaṁ paṭhamo vimokkho.

3.33.5Ajjhattaṁ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passati,

3.33.6ayaṁ dutiyo vimokkho.

3.33.7Subhanteva adhimutto hoti,

3.33.8ayaṁ tatiyo vimokkho.

3.33.9Sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati,

3.33.10ayaṁ catuttho vimokkho.

3.33.11Sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma ‘anantaṁ viññāṇan’ti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati,

3.33.12ayaṁ pañcamo vimokkho.

3.33.13Sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati,

3.33.14ayaṁ chaṭṭho vimokkho.

3.33.15Sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati,

3.33.16ayaṁ sattamo vimokkho.

3.33.17Sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja viharati,

3.33.18ayaṁ aṭṭhamo vimokkho.

3.33.19Ime kho, ānanda, aṭṭha vimokkhā.

3.33.20(…)

3.34.1Ekamidāhaṁ, ānanda, samayaṁ uruvelāyaṁ viharāmi najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhe paṭhamābhisambuddho.

3.34.2Atha kho, ānanda, māro pāpimā yenāhaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho, ānanda, māro pāpimā maṁ etadavoca:

3.34.3‘parinibbātu dāni, bhante, bhagavā; parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato’ti.

3.34.4Evaṁ vutte, ahaṁ, ānanda, māraṁ pāpimantaṁ etadavocaṁ:

3.35.1‘Na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me bhikkhū na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessanti.

3.35.2Na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me bhikkhuniyo na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessanti.

3.35.3Na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me upāsakā na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessanti.

3.35.4Na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me upāsikā na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṁ ācariyakaṁ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṁ parappavādaṁ sahadhammena suniggahitaṁ niggahetvā sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desessanti.

3.35.5Na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me idaṁ brahmacariyaṁ na iddhañceva bhavissati phītañca vitthārikaṁ bāhujaññaṁ puthubhūtaṁ yāva devamanussehi suppakāsitan’ti.

3.36.1Idāneva kho, ānanda, ajja cāpāle cetiye māro pāpimā yenāhaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho, ānanda, māro pāpimā maṁ etadavoca:

3.36.2‘parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato.

3.36.3Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā:

3.36.4“na tāvāhaṁ, pāpima, parinibbāyissāmi, yāva me bhikkhū na sāvakā bhavissanti …pe…

3.36.5yāva me bhikkhuniyo na sāvikā bhavissanti …pe…

3.36.6yāva me upāsakā na sāvakā bhavissanti …pe…

3.36.7yāva me upāsikā na sāvikā bhavissanti …pe…

3.36.8yāva me idaṁ brahmacariyaṁ na iddhañceva bhavissati phītañca vitthārikaṁ bāhujaññaṁ puthubhūtaṁ, yāva devamanussehi suppakāsitan”ti.

3.36.9Etarahi kho pana, bhante, bhagavato brahmacariyaṁ iddhañceva phītañca vitthārikaṁ bāhujaññaṁ puthubhūtaṁ, yāva devamanussehi suppakāsitaṁ.

3.36.10Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu sugato, parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato’ti.

3.37.1Evaṁ vutte, ahaṁ, ānanda, māraṁ pāpimantaṁ etadavocaṁ:

3.37.2‘appossukko tvaṁ, pāpima, hohi, na ciraṁ tathāgatassa parinibbānaṁ bhavissati.

3.37.3Ito tiṇṇaṁ māsānaṁ accayena tathāgato parinibbāyissatī’ti.

3.37.4Idāneva kho, ānanda, ajja cāpāle cetiye tathāgatena satena sampajānena āyusaṅkhāro ossaṭṭho”ti.

3.38.020. Ānandayācanakathā

3.38.1Evaṁ vutte, āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:

3.38.2“tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṁ, tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan”ti.

3.38.3“Alaṁ dāni, ānanda.

3.38.4Mā tathāgataṁ yāci, akālo dāni, ānanda, tathāgataṁ yācanāyā”ti.

3.39.1Dutiyampi kho āyasmā ānando …pe…

3.39.2tatiyampi kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:

3.39.3“tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṁ, tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan”ti.

3.39.4“Saddahasi tvaṁ, ānanda, tathāgatassa bodhin”ti?

3.39.5“Evaṁ, bhante”.

3.39.6“Atha kiñcarahi tvaṁ, ānanda, tathāgataṁ yāvatatiyakaṁ abhinippīḷesī”ti?

3.40.1“Sammukhā metaṁ, bhante, bhagavato sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ:

3.40.2‘yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā.

3.40.3Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. So ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā’”ti.

3.40.4“Saddahasi tvaṁ, ānandā”ti?

3.40.5“Evaṁ, bhante”.

3.40.6“Tasmātihānanda, tuyhevetaṁ dukkaṭaṁ, tuyhevetaṁ aparaddhaṁ, yaṁ tvaṁ tathāgatena evaṁ oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṁ, na tathāgataṁ yāci:

3.40.7‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṁ, tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan’ti.

3.40.8Sace tvaṁ, ānanda, tathāgataṁ yāceyyāsi, dveva te vācā tathāgato paṭikkhipeyya, atha tatiyakaṁ adhivāseyya.

3.40.9Tasmātihānanda, tuyhevetaṁ dukkaṭaṁ, tuyhevetaṁ aparaddhaṁ.

3.41.1Ekamidāhaṁ, ānanda, samayaṁ rājagahe viharāmi gijjhakūṭe pabbate.

3.41.2Tatrāpi kho tāhaṁ, ānanda, āmantesiṁ:

3.41.3‘ramaṇīyaṁ, ānanda, rājagahaṁ, ramaṇīyo, ānanda, gijjhakūṭo pabbato.

3.41.4Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā.

3.41.5Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā’ti.

3.41.6Evampi kho tvaṁ, ānanda, tathāgatena oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṁ, na tathāgataṁ yāci:

3.41.7‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṁ, tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan’ti.

3.41.8Sace tvaṁ, ānanda, tathāgataṁ yāceyyāsi, dveva te vācā tathāgato paṭikkhipeyya, atha tatiyakaṁ adhivāseyya.

3.41.9Tasmātihānanda, tuyhevetaṁ dukkaṭaṁ, tuyhevetaṁ aparaddhaṁ.

3.42.1Ekamidāhaṁ, ānanda, samayaṁ tattheva rājagahe viharāmi gotamanigrodhe …pe…

3.42.2tattheva rājagahe viharāmi corapapāte …

3.42.3tattheva rājagahe viharāmi vebhārapasse sattapaṇṇiguhāyaṁ …

3.42.4tattheva rājagahe viharāmi isigilipasse kāḷasilāyaṁ …

3.42.5tattheva rājagahe viharāmi sītavane sappasoṇḍikapabbhāre …

3.42.6tattheva rājagahe viharāmi tapodārāme …

3.42.7tattheva rājagahe viharāmi veḷuvane kalandakanivāpe …

3.42.8tattheva rājagahe viharāmi jīvakambavane …

3.42.9tattheva rājagahe viharāmi maddakucchismiṁ migadāye.

3.43.1Tatrāpi kho tāhaṁ, ānanda, āmantesiṁ:

3.43.2‘ramaṇīyaṁ, ānanda, rājagahaṁ, ramaṇīyo gijjhakūṭo pabbato, ramaṇīyo gotamanigrodho, ramaṇīyo corapapāto, ramaṇīyā vebhārapasse sattapaṇṇiguhā, ramaṇīyā isigilipasse kāḷasilā, ramaṇīyo sītavane sappasoṇḍikapabbhāro, ramaṇīyo tapodārāmo, ramaṇīyo veḷuvane kalandakanivāpo, ramaṇīyaṁ jīvakambavanaṁ, ramaṇīyo maddakucchismiṁ migadāyo.

3.44.1Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā …pe…

3.44.2ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā’ti.

3.44.3Evampi kho tvaṁ, ānanda, tathāgatena oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṁ, na tathāgataṁ yāci:

3.44.4‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṁ, tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan’ti.

3.44.5Sace tvaṁ, ānanda, tathāgataṁ yāceyyāsi, dveva te vācā tathāgato paṭikkhipeyya, atha tatiyakaṁ adhivāseyya.

3.44.6Tasmātihānanda, tuyhevetaṁ dukkaṭaṁ, tuyhevetaṁ aparaddhaṁ.

3.45.1Ekamidāhaṁ, ānanda, samayaṁ idheva vesāliyaṁ viharāmi udene cetiye.

3.45.2Tatrāpi kho tāhaṁ, ānanda, āmantesiṁ:

3.45.3‘ramaṇīyā, ānanda, vesālī, ramaṇīyaṁ udenaṁ cetiyaṁ.

3.45.4Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā.

3.45.5Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā’ti.

3.45.6Evampi kho tvaṁ, ānanda, tathāgatena oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṁ, na tathāgataṁ yāci:

3.45.7‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṁ, tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan’ti.

3.45.8Sace tvaṁ, ānanda, tathāgataṁ yāceyyāsi, dveva te vācā tathāgato paṭikkhipeyya, atha tatiyakaṁ adhivāseyya, tasmātihānanda, tuyhevetaṁ dukkaṭaṁ, tuyhevetaṁ aparaddhaṁ.

3.46.1Ekamidāhaṁ, ānanda, samayaṁ idheva vesāliyaṁ viharāmi gotamake cetiye …pe…

3.46.2idheva vesāliyaṁ viharāmi sattambe cetiye …

3.46.3idheva vesāliyaṁ viharāmi bahuputte cetiye …

3.46.4idheva vesāliyaṁ viharāmi sārandade cetiye …

3.47.1idāneva kho tāhaṁ, ānanda, ajja cāpāle cetiye āmantesiṁ:

3.47.2‘ramaṇīyā, ānanda, vesālī, ramaṇīyaṁ udenaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ gotamakaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ sattambaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ bahuputtaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ sārandadaṁ cetiyaṁ, ramaṇīyaṁ cāpālaṁ cetiyaṁ.

3.47.3Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā.

3.47.4Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṁ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṁ vā’ti.

3.47.5Evampi kho tvaṁ, ānanda, tathāgatena oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṁ, na tathāgataṁ yāci:

3.47.6‘tiṭṭhatu bhagavā kappaṁ, tiṭṭhatu sugato kappaṁ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan’ti.

3.47.7Sace tvaṁ, ānanda, tathāgataṁ yāceyyāsi, dveva te vācā tathāgato paṭikkhipeyya, atha tatiyakaṁ adhivāseyya.

3.47.8Tasmātihānanda, tuyhevetaṁ dukkaṭaṁ, tuyhevetaṁ aparaddhaṁ.

3.48.1Nanu etaṁ, ānanda, mayā paṭikacceva akkhātaṁ:

3.48.2‘sabbeheva piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo.

3.48.3Taṁ kutettha, ānanda, labbhā, yaṁ taṁ jātaṁ bhūtaṁ saṅkhataṁ palokadhammaṁ, taṁ vata mā palujjīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati’.

3.48.4Yaṁ kho panetaṁ, ānanda, tathāgatena cattaṁ vantaṁ muttaṁ pahīnaṁ paṭinissaṭṭhaṁ ossaṭṭho āyusaṅkhāro, ekaṁsena vācā bhāsitā:

3.48.5‘na ciraṁ tathāgatassa parinibbānaṁ bhavissati.

3.48.6Ito tiṇṇaṁ māsānaṁ accayena tathāgato parinibbāyissatī’ti.

3.48.7Tañca tathāgato jīvitahetu puna paccāvamissatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati.

3.48.8Āyāmānanda, yena mahāvanaṁ kūṭāgārasālā tenupasaṅkamissāmā”ti.

3.48.9“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.

3.49.1Atha kho bhagavā āyasmatā ānandena saddhiṁ yena mahāvanaṁ kūṭāgārasālā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

3.49.2“gaccha tvaṁ, ānanda, yāvatikā bhikkhū vesāliṁ upanissāya viharanti, te sabbe upaṭṭhānasālāyaṁ sannipātehī”ti.

3.49.3“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā yāvatikā bhikkhū vesāliṁ upanissāya viharanti, te sabbe upaṭṭhānasālāyaṁ sannipātetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:

3.49.4“sannipatito, bhante, bhikkhusaṅgho, yassadāni, bhante, bhagavā kālaṁ maññatī”ti.

3.49.5(…)

3.50.1Atha kho bhagavā yenupaṭṭhānasālā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.

3.50.2Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

3.50.3“tasmātiha, bhikkhave, ye te mayā dhammā abhiññā desitā, te vo sādhukaṁ uggahetvā āsevitabbā bhāvetabbā bahulīkātabbā, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.

3.50.4Katame ca te, bhikkhave, dhammā mayā abhiññā desitā, ye vo sādhukaṁ uggahetvā āsevitabbā bhāvetabbā bahulīkātabbā, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.

3.50.5Seyyathidaṁ—cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.

3.51.1Ime kho te, bhikkhave, dhammā mayā abhiññā desitā, ye vo sādhukaṁ uggahetvā āsevitabbā bhāvetabbā bahulīkātabbā, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan”ti.

3.51.2Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

3.51.3“handa dāni, bhikkhave, āmantayāmi vo,

3.51.4vayadhammā saṅkhārā, appamādena sampādetha.

3.51.5Naciraṁ tathāgatassa parinibbānaṁ bhavissati.

3.51.6Ito tiṇṇaṁ māsānaṁ accayena tathāgato parinibbāyissatī”ti.

3.51.7Idamavoca bhagavā.

3.51.8Idaṁ vatvāna sugato athāparaṁ etadavoca satthā:

3.51.9“Paripakko vayo mayhaṁ,

3.51.10parittaṁ mama jīvitaṁ;

3.51.11Pahāya vo gamissāmi,

3.51.12kataṁ me saraṇamattano.

3.51.13Appamattā satīmanto,

3.51.14susīlā hotha bhikkhavo;

3.51.15Susamāhitasaṅkappā,

3.51.16sacittamanurakkhatha.

3.51.17Yo imasmiṁ dhammavinaye,

3.51.18appamatto vihassati;

3.51.19Pahāya jātisaṁsāraṁ,

3.51.20dukkhassantaṁ karissatī”ti.

3.51.21Tatiyo bhāṇavāro.

4.1.021. Nāgāpalokita

4.1.1Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṁ piṇḍāya pāvisi.

4.1.2Vesāliyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto nāgāpalokitaṁ vesāliṁ apaloketvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

4.1.3“idaṁ pacchimakaṁ, ānanda, tathāgatassa vesāliyā dassanaṁ bhavissati.

4.1.4Āyāmānanda, yena bhaṇḍagāmo tenupasaṅkamissāmā”ti.

4.1.5“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.

4.2.1Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena bhaṇḍagāmo tadavasari.

4.2.2Tatra sudaṁ bhagavā bhaṇḍagāme viharati.

4.2.3Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

4.2.4“catunnaṁ, bhikkhave, dhammānaṁ ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca.

4.2.5Katamesaṁ catunnaṁ?

4.2.6Ariyassa, bhikkhave, sīlassa ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca.

4.2.7Ariyassa, bhikkhave, samādhissa ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca.

4.2.8Ariyāya, bhikkhave, paññāya ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca.

4.2.9Ariyāya, bhikkhave, vimuttiyā ananubodhā appaṭivedhā evamidaṁ dīghamaddhānaṁ sandhāvitaṁ saṁsaritaṁ mamañceva tumhākañca.

4.2.10Tayidaṁ, bhikkhave, ariyaṁ sīlaṁ anubuddhaṁ paṭividdhaṁ, ariyo samādhi anubuddho paṭividdho, ariyā paññā anubuddhā paṭividdhā, ariyā vimutti anubuddhā paṭividdhā, ucchinnā bhavataṇhā, khīṇā bhavanetti, natthi dāni punabbhavo”ti.

4.3.1Idamavoca bhagavā.

4.3.2Idaṁ vatvāna sugato athāparaṁ etadavoca satthā:

4.3.3“Sīlaṁ samādhi paññā ca,

4.3.4vimutti ca anuttarā;

4.3.5Anubuddhā ime dhammā,

4.3.6gotamena yasassinā.

4.3.7Iti buddho abhiññāya,

4.3.8dhammamakkhāsi bhikkhunaṁ;

4.3.9Dukkhassantakaro satthā,

4.3.10cakkhumā parinibbuto”ti.

4.4.1Tatrāpi sudaṁ bhagavā bhaṇḍagāme viharanto etadeva bahulaṁ bhikkhūnaṁ dhammiṁ kathaṁ karoti:

4.4.2“iti sīlaṁ, iti samādhi, iti paññā.

4.4.3Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṁso.

4.4.4Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṁsā.

4.4.5Paññāparibhāvitaṁ cittaṁ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṁ—

4.4.6kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā”ti.

4.5.022. Catumahāpadesakathā

4.5.1Atha kho bhagavā bhaṇḍagāme yathābhirantaṁ viharitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

4.5.2“āyāmānanda, yena hatthigāmo,

4.5.3yena ambagāmo,

4.5.4yena jambugāmo,

4.5.5yena bhoganagaraṁ tenupasaṅkamissāmā”ti.

4.6.1“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.

4.6.2Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena bhoganagaraṁ tadavasari.

4.7.1Tatra sudaṁ bhagavā bhoganagare viharati ānande cetiye.

4.7.2Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

4.7.3“cattārome, bhikkhave, mahāpadese desessāmi,

4.7.4taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasikarotha, bhāsissāmī”ti.

4.7.5“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.

4.7.6Bhagavā etadavoca:

4.8.1“Idha, bhikkhave, bhikkhu evaṁ vadeyya:

4.8.2‘sammukhā metaṁ, āvuso, bhagavato sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ,

4.8.3ayaṁ dhammo ayaṁ vinayo idaṁ satthusāsanan’ti.

4.8.4Tassa, bhikkhave, bhikkhuno bhāsitaṁ neva abhinanditabbaṁ nappaṭikkositabbaṁ.

4.8.5Anabhinanditvā appaṭikkositvā tāni padabyañjanāni sādhukaṁ uggahetvā sutte osāretabbāni, vinaye sandassetabbāni.

4.8.6Tāni ce sutte osāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni na ceva sutte osaranti, na ca vinaye sandissanti, niṭṭhamettha gantabbaṁ:

4.8.7‘addhā idaṁ na ceva tassa bhagavato vacanaṁ;

4.8.8imassa ca bhikkhuno duggahitan’ti.

4.8.9Iti hetaṁ, bhikkhave, chaḍḍeyyātha.

4.8.10Tāni ce sutte osāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni sutte ceva osaranti, vinaye ca sandissanti, niṭṭhamettha gantabbaṁ:

4.8.11‘addhā idaṁ tassa bhagavato vacanaṁ;

4.8.12imassa ca bhikkhuno suggahitan’ti.

4.8.13Idaṁ, bhikkhave, paṭhamaṁ mahāpadesaṁ dhāreyyātha.

4.9.1Idha pana, bhikkhave, bhikkhu evaṁ vadeyya:

4.9.2‘amukasmiṁ nāma āvāse saṅgho viharati sathero sapāmokkho.

4.9.3Tassa me saṅghassa sammukhā sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ,

4.9.4ayaṁ dhammo ayaṁ vinayo idaṁ satthusāsanan’ti.

4.9.5Tassa, bhikkhave, bhikkhuno bhāsitaṁ neva abhinanditabbaṁ nappaṭikkositabbaṁ.

4.9.6Anabhinanditvā appaṭikkositvā tāni padabyañjanāni sādhukaṁ uggahetvā sutte osāretabbāni, vinaye sandassetabbāni.

4.9.7Tāni ce sutte osāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni na ceva sutte osaranti, na ca vinaye sandissanti, niṭṭhamettha gantabbaṁ:

4.9.8‘addhā idaṁ na ceva tassa bhagavato vacanaṁ;

4.9.9tassa ca saṅghassa duggahitan’ti.

4.9.10Itihetaṁ, bhikkhave, chaḍḍeyyātha.

4.9.11Tāni ce sutte osāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni sutte ceva osaranti, vinaye ca sandissanti, niṭṭhamettha gantabbaṁ:

4.9.12‘addhā idaṁ tassa bhagavato vacanaṁ;

4.9.13tassa ca saṅghassa suggahitan’ti.

4.9.14Idaṁ, bhikkhave, dutiyaṁ mahāpadesaṁ dhāreyyātha.

4.10.1Idha pana, bhikkhave, bhikkhu evaṁ vadeyya:

4.10.2‘amukasmiṁ nāma āvāse sambahulā therā bhikkhū viharanti bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā mātikādharā.

4.10.3Tesaṁ me therānaṁ sammukhā sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ—

4.10.4ayaṁ dhammo ayaṁ vinayo idaṁ satthusāsanan’ti.

4.10.5Tassa, bhikkhave, bhikkhuno bhāsitaṁ neva abhinanditabbaṁ …

4.10.6pe…

4.10.7na ca vinaye sandissanti, niṭṭhamettha gantabbaṁ:

4.10.8‘addhā idaṁ na ceva tassa bhagavato vacanaṁ;

4.10.9tesañca therānaṁ duggahitan’ti.

4.10.10Itihetaṁ, bhikkhave, chaḍḍeyyātha.

4.10.11Tāni ce sutte osāriyamānāni …pe…

4.10.12vinaye ca sandissanti, niṭṭhamettha gantabbaṁ:

4.10.13‘addhā idaṁ tassa bhagavato vacanaṁ;

4.10.14tesañca therānaṁ suggahitan’ti.

4.10.15Idaṁ, bhikkhave, tatiyaṁ mahāpadesaṁ dhāreyyātha.

4.11.1Idha pana, bhikkhave, bhikkhu evaṁ vadeyya:

4.11.2‘amukasmiṁ nāma āvāse eko thero bhikkhu viharati bahussuto āgatāgamo dhammadharo vinayadharo mātikādharo.

4.11.3Tassa me therassa sammukhā sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ—

4.11.4ayaṁ dhammo ayaṁ vinayo idaṁ satthusāsanan’ti.

4.11.5Tassa, bhikkhave, bhikkhuno bhāsitaṁ neva abhinanditabbaṁ nappaṭikkositabbaṁ.

4.11.6Anabhinanditvā appaṭikkositvā tāni padabyañjanāni sādhukaṁ uggahetvā sutte osāretabbāni, vinaye sandassetabbāni.

4.11.7Tāni ce sutte osāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni na ceva sutte osaranti, na ca vinaye sandissanti, niṭṭhamettha gantabbaṁ:

4.11.8‘addhā idaṁ na ceva tassa bhagavato vacanaṁ;

4.11.9tassa ca therassa duggahitan’ti.

4.11.10Itihetaṁ, bhikkhave, chaḍḍeyyātha.

4.11.11Tāni ca sutte osāriyamānāni vinaye sandassiyamānāni sutte ceva osaranti, vinaye ca sandissanti, niṭṭhamettha gantabbaṁ:

4.11.12‘addhā idaṁ tassa bhagavato vacanaṁ;

4.11.13tassa ca therassa suggahitan’ti.

4.11.14Idaṁ, bhikkhave, catutthaṁ mahāpadesaṁ dhāreyyātha.

4.11.15Ime kho, bhikkhave, cattāro mahāpadese dhāreyyāthā”ti.

4.12.1Tatrapi sudaṁ bhagavā bhoganagare viharanto ānande cetiye etadeva bahulaṁ bhikkhūnaṁ dhammiṁ kathaṁ karoti:

4.12.2“iti sīlaṁ, iti samādhi, iti paññā.

4.12.3Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṁso.

4.12.4Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṁsā.

4.12.5Paññāparibhāvitaṁ cittaṁ sammadeva āsavehi vimuccati, seyyathidaṁ—

4.12.6kāmāsavā, bhavāsavā, avijjāsavā”ti.

4.13.023. Kammāraputtacundavatthu

4.13.1Atha kho bhagavā bhoganagare yathābhirantaṁ viharitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

4.13.2“āyāmānanda, yena pāvā tenupasaṅkamissāmā”ti.

4.13.3“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.

4.13.4Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena pāvā tadavasari.

4.13.5Tatra sudaṁ bhagavā pāvāyaṁ viharati cundassa kammāraputtassa ambavane.

4.14.1Assosi kho cundo kammāraputto: “bhagavā kira pāvaṁ anuppatto, pāvāyaṁ viharati mayhaṁ ambavane”ti.

4.14.2Atha kho cundo kammāraputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.

4.14.3Ekamantaṁ nisinnaṁ kho cundaṁ kammāraputtaṁ bhagavā dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi.

4.14.4Atha kho cundo kammāraputto bhagavatā dhammiyā kathāya sandassito samādapito samuttejito sampahaṁsito bhagavantaṁ etadavoca:

4.15.1“adhivāsetu me, bhante, bhagavā svātanāya bhattaṁ saddhiṁ bhikkhusaṅghenā”ti.

4.15.2Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.

4.16.1Atha kho cundo kammāraputto bhagavato adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.

4.17.1Atha kho cundo kammāraputto tassā rattiyā accayena sake nivesane paṇītaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyādāpetvā pahūtañca sūkaramaddavaṁ bhagavato kālaṁ ārocāpesi:

4.17.2“kālo, bhante, niṭṭhitaṁ bhattan”ti.

4.18.1Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṁ bhikkhusaṅghena yena cundassa kammāraputtassa nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.

4.18.2Nisajja kho bhagavā cundaṁ kammāraputtaṁ āmantesi:

4.18.3“yaṁ te, cunda, sūkaramaddavaṁ paṭiyattaṁ, tena maṁ parivisa.

4.18.4Yaṁ panaññaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyattaṁ, tena bhikkhusaṅghaṁ parivisā”ti.

4.18.5“Evaṁ, bhante”ti kho cundo kammāraputto bhagavato paṭissutvā yaṁ ahosi sūkaramaddavaṁ paṭiyattaṁ, tena bhagavantaṁ parivisi.

4.18.6Yaṁ panaññaṁ khādanīyaṁ bhojanīyaṁ paṭiyattaṁ, tena bhikkhusaṅghaṁ parivisi.

4.19.1Atha kho bhagavā cundaṁ kammāraputtaṁ āmantesi:

4.19.2“yaṁ te, cunda, sūkaramaddavaṁ avasiṭṭhaṁ, taṁ sobbhe nikhaṇāhi.

4.19.3Nāhaṁ taṁ, cunda, passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya, yassa taṁ paribhuttaṁ sammā pariṇāmaṁ gaccheyya aññatra tathāgatassā”ti.

4.19.4“Evaṁ, bhante”ti kho cundo kammāraputto bhagavato paṭissutvā yaṁ ahosi sūkaramaddavaṁ avasiṭṭhaṁ, taṁ sobbhe nikhaṇitvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.

4.19.5Ekamantaṁ nisinnaṁ kho cundaṁ kammāraputtaṁ bhagavā dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.

4.19.6(…)

4.20.1Atha kho bhagavato cundassa kammāraputtassa bhattaṁ bhuttāvissa kharo ābādho uppajji, lohitapakkhandikā pabāḷhā vedanā vattanti māraṇantikā.

4.20.2Tā sudaṁ bhagavā sato sampajāno adhivāsesi avihaññamāno.

4.20.3Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

4.20.4“āyāmānanda, yena kusinārā tenupasaṅkamissāmā”ti.

4.20.5“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.

4.20.6Cundassa bhattaṁ bhuñjitvā,

4.20.7kammārassāti me sutaṁ;

4.20.8Ābādhaṁ samphusī dhīro,

4.20.9pabāḷhaṁ māraṇantikaṁ.

4.20.10Bhuttassa ca sūkaramaddavena,

4.20.11Byādhippabāḷho udapādi satthuno;

4.20.12Virecamāno bhagavā avoca,

4.20.13“Gacchāmahaṁ kusināraṁ nagaran”ti.

4.21.024. Pānīyāharaṇa

4.21.1Atha kho bhagavā maggā okkamma yena aññataraṁ rukkhamūlaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

4.21.2“iṅgha me tvaṁ, ānanda, catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññapehi, kilantosmi, ānanda, nisīdissāmī”ti.

4.21.3“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññapesi.

4.21.4Nisīdi bhagavā paññatte āsane.

4.22.1Nisajja kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

4.22.2“iṅgha me tvaṁ, ānanda, pānīyaṁ āhara, pipāsitosmi, ānanda, pivissāmī”ti.

4.22.3Evaṁ vutte, āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:

4.22.4“idāni, bhante, pañcamattāni sakaṭasatāni atikkantāni, taṁ cakkacchinnaṁ udakaṁ parittaṁ luḷitaṁ āvilaṁ sandati.

4.22.5Ayaṁ, bhante, kakudhā nadī avidūre acchodakā sātodakā sītodakā setodakā suppatitthā ramaṇīyā.

4.22.6Ettha bhagavā pānīyañca pivissati, gattāni ca sītī karissatī”ti.

4.23.1Dutiyampi kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

4.23.2“iṅgha me tvaṁ, ānanda, pānīyaṁ āhara, pipāsitosmi, ānanda, pivissāmī”ti.

4.23.3Dutiyampi kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:

4.23.4“idāni, bhante, pañcamattāni sakaṭasatāni atikkantāni, taṁ cakkacchinnaṁ udakaṁ parittaṁ luḷitaṁ āvilaṁ sandati.

4.23.5Ayaṁ, bhante, kakudhā nadī avidūre acchodakā sātodakā sītodakā setodakā suppatitthā ramaṇīyā.

4.23.6Ettha bhagavā pānīyañca pivissati, gattāni ca sītīkarissatī”ti.

4.24.1Tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

4.24.2“iṅgha me tvaṁ, ānanda, pānīyaṁ āhara, pipāsitosmi, ānanda, pivissāmī”ti.

4.24.3“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā pattaṁ gahetvā yena sā nadikā tenupasaṅkami.

4.24.4Atha kho sā nadikā cakkacchinnā parittā luḷitā āvilā sandamānā, āyasmante ānande upasaṅkamante acchā vippasannā anāvilā sandittha.

4.25.1Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi:

4.25.2“acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho, tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā.

4.25.3Ayañhi sā nadikā cakkacchinnā parittā luḷitā āvilā sandamānā mayi upasaṅkamante acchā vippasannā anāvilā sandatī”ti.

4.25.4Pattena pānīyaṁ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ etadavoca:

4.25.5“acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante, tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā.

4.25.6Idāni sā bhante nadikā cakkacchinnā parittā luḷitā āvilā sandamānā mayi upasaṅkamante acchā vippasannā anāvilā sandittha.

4.25.7Pivatu bhagavā pānīyaṁ pivatu sugato pānīyan”ti.

4.25.8Atha kho bhagavā pānīyaṁ apāyi.

4.26.025. Pukkusamallaputtavatthu

4.26.1Tena kho pana samayena pukkuso mallaputto āḷārassa kālāmassa sāvako kusinārāya pāvaṁ addhānamaggappaṭipanno hoti.

4.26.2Addasā kho pukkuso mallaputto bhagavantaṁ aññatarasmiṁ rukkhamūle nisinnaṁ.

4.26.3Disvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho pukkuso mallaputto bhagavantaṁ etadavoca:

4.26.4“acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante, santena vata, bhante, pabbajitā vihārena viharanti.

4.27.1Bhūtapubbaṁ, bhante, āḷāro kālāmo addhānamaggappaṭipanno maggā okkamma avidūre aññatarasmiṁ rukkhamūle divāvihāraṁ nisīdi.

4.27.2Atha kho, bhante, pañcamattāni sakaṭasatāni āḷāraṁ kālāmaṁ nissāya nissāya atikkamiṁsu.

4.27.3Atha kho, bhante, aññataro puriso tassa sakaṭasatthassa piṭṭhito piṭṭhito āgacchanto yena āḷāro kālāmo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āḷāraṁ kālāmaṁ etadavoca:

4.27.4‘api, bhante, pañcamattāni sakaṭasatāni atikkantāni addasā’ti?

4.27.5‘Na kho ahaṁ, āvuso, addasan’ti.

4.27.6‘Kiṁ pana, bhante, saddaṁ assosī’ti?

4.27.7‘Na kho ahaṁ, āvuso, saddaṁ assosin’ti.

4.27.8‘Kiṁ pana, bhante, sutto ahosī’ti?

4.27.9‘Na kho ahaṁ, āvuso, sutto ahosin’ti.

4.27.10‘Kiṁ pana, bhante, saññī ahosī’ti?

4.27.11‘Evamāvuso’ti.

4.27.12‘So tvaṁ, bhante, saññī samāno jāgaro pañcamattāni sakaṭasatāni nissāya nissāya atikkantāni neva addasa, na pana saddaṁ assosi;

4.27.13apisu te, bhante, saṅghāṭi rajena okiṇṇā’ti?

4.27.14‘Evamāvuso’ti.

4.27.15Atha kho, bhante, tassa purisassa etadahosi:

4.27.16‘acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho, santena vata bho pabbajitā vihārena viharanti.

4.27.17Yatra hi nāma saññī samāno jāgaro pañcamattāni sakaṭasatāni nissāya nissāya atikkantāni neva dakkhati, na pana saddaṁ sossatī’ti.

4.27.18Āḷāre kālāme uḷāraṁ pasādaṁ pavedetvā pakkāmī”ti.

4.28.1“Taṁ kiṁ maññasi, pukkusa,

4.28.2katamaṁ nu kho dukkarataraṁ vā durabhisambhavataraṁ vā—

4.28.3yo vā saññī samāno jāgaro pañcamattāni sakaṭasatāni nissāya nissāya atikkantāni neva passeyya, na pana saddaṁ suṇeyya;

4.28.4yo vā saññī samāno jāgaro deve vassante deve gaḷagaḷāyante vijjullatāsu niccharantīsu asaniyā phalantiyā neva passeyya, na pana saddaṁ suṇeyyā”ti?

4.29.1“Kiñhi, bhante, karissanti pañca vā sakaṭasatāni cha vā sakaṭasatāni satta vā sakaṭasatāni aṭṭha vā sakaṭasatāni nava vā sakaṭasatāni, sakaṭasahassaṁ vā sakaṭasatasahassaṁ vā.

4.29.2Atha kho etadeva dukkaratarañceva durabhisambhavatarañca yo saññī samāno jāgaro deve vassante deve gaḷagaḷāyante vijjullatāsu niccharantīsu asaniyā phalantiyā neva passeyya, na pana saddaṁ suṇeyyā”ti.

4.30.1“Ekamidāhaṁ, pukkusa, samayaṁ ātumāyaṁ viharāmi bhusāgāre.

4.30.2Tena kho pana samayena deve vassante deve gaḷagaḷāyante vijjullatāsu niccharantīsu asaniyā phalantiyā avidūre bhusāgārassa dve kassakā bhātaro hatā cattāro ca balibaddā.

4.30.3Atha kho, pukkusa, ātumāya mahājanakāyo nikkhamitvā yena te dve kassakā bhātaro hatā cattāro ca balibaddā tenupasaṅkami.

4.31.1Tena kho panāhaṁ, pukkusa, samayena bhusāgārā nikkhamitvā bhusāgāradvāre abbhokāse caṅkamāmi.

4.31.2Atha kho, pukkusa, aññataro puriso tamhā mahājanakāyā yenāhaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhitaṁ kho ahaṁ, pukkusa, taṁ purisaṁ etadavocaṁ:

4.32.1‘kiṁ nu kho eso, āvuso, mahājanakāyo sannipatito’ti?

4.32.2‘Idāni, bhante, deve vassante deve gaḷagaḷāyante vijjullatāsu niccharantīsu asaniyā phalantiyā dve kassakā bhātaro hatā cattāro ca balibaddā.

4.32.3Ettheso mahājanakāyo sannipatito.

4.32.4Tvaṁ pana, bhante, kva ahosī’ti?

4.32.5‘Idheva kho ahaṁ, āvuso, ahosin’ti.

4.32.6‘Kiṁ pana, bhante, addasā’ti?

4.32.7‘Na kho ahaṁ, āvuso, addasan’ti.

4.32.8‘Kiṁ pana, bhante, saddaṁ assosī’ti?

4.32.9‘Na kho ahaṁ, āvuso, saddaṁ assosin’ti.

4.32.10‘Kiṁ pana, bhante, sutto ahosī’ti?

4.32.11‘Na kho ahaṁ, āvuso, sutto ahosin’ti.

4.32.12‘Kiṁ pana, bhante, saññī ahosī’ti?

4.32.13‘Evamāvuso’ti.

4.32.14‘So tvaṁ, bhante, saññī samāno jāgaro deve vassante deve gaḷagaḷāyante vijjullatāsu niccharantīsu asaniyā phalantiyā neva addasa, na pana saddaṁ assosī’ti?

4.32.15‘Evamāvuso’ti.

4.33.1Atha kho, pukkusa, tassa purisassa etadahosi:

4.33.2‘acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho, santena vata bho pabbajitā vihārena viharanti.

4.33.3Yatra hi nāma saññī samāno jāgaro deve vassante deve gaḷagaḷāyante vijjullatāsu niccharantīsu asaniyā phalantiyā neva dakkhati, na pana saddaṁ sossatī’ti.

4.33.4Mayi uḷāraṁ pasādaṁ pavedetvā maṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmī”ti.

4.34.1Evaṁ vutte, pukkuso mallaputto bhagavantaṁ etadavoca:

4.34.2“esāhaṁ, bhante, yo me āḷāre kālāme pasādo taṁ mahāvāte vā ophuṇāmi sīghasotāya vā nadiyā pavāhemi.

4.34.3Abhikkantaṁ, bhante, abhikkantaṁ, bhante.

4.34.4Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya: ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito.

4.34.5Esāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca.

4.34.6Upāsakaṁ maṁ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.

4.35.1Atha kho pukkuso mallaputto aññataraṁ purisaṁ āmantesi:

4.35.2“iṅgha me tvaṁ, bhaṇe, siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ dhāraṇīyaṁ āharā”ti.

4.35.3“Evaṁ, bhante”ti kho so puriso pukkusassa mallaputtassa paṭissutvā taṁ siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ dhāraṇīyaṁ āhari.

4.35.4Atha kho pukkuso mallaputto taṁ siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ dhāraṇīyaṁ bhagavato upanāmesi:

4.35.5“idaṁ, bhante, siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ dhāraṇīyaṁ, taṁ me bhagavā paṭiggaṇhātu anukampaṁ upādāyā”ti.

4.35.6“Tena hi, pukkusa, ekena maṁ acchādehi, ekena ānandan”ti.

4.35.7“Evaṁ, bhante”ti kho pukkuso mallaputto bhagavato paṭissutvā ekena bhagavantaṁ acchādeti, ekena āyasmantaṁ ānandaṁ.

4.36.1Atha kho bhagavā pukkusaṁ mallaputtaṁ dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi.

4.36.2Atha kho pukkuso mallaputto bhagavatā dhammiyā kathāya sandassito samādapito samuttejito sampahaṁsito uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.

4.37.1Atha kho āyasmā ānando acirapakkante pukkuse mallaputte taṁ siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ dhāraṇīyaṁ bhagavato kāyaṁ upanāmesi.

4.37.2Taṁ bhagavato kāyaṁ upanāmitaṁ hataccikaṁ viya khāyati.

4.37.3Atha kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:

4.37.4“acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante, yāva parisuddho, bhante, tathāgatassa chavivaṇṇo pariyodāto.

4.37.5Idaṁ, bhante, siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ dhāraṇīyaṁ bhagavato kāyaṁ upanāmitaṁ hataccikaṁ viya khāyatī”ti.

4.37.6“Evametaṁ, ānanda, evametaṁ, ānanda, dvīsu kālesu ativiya tathāgatassa kāyo parisuddho hoti chavivaṇṇo pariyodāto.

4.38.1Katamesu dvīsu?

4.38.2Yañca, ānanda, rattiṁ tathāgato anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhati, yañca rattiṁ anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati.

4.38.3Imesu kho, ānanda, dvīsu kālesu ativiya tathāgatassa kāyo parisuddho hoti chavivaṇṇo pariyodāto.

4.38.4Ajja kho panānanda, rattiyā pacchime yāme kusinārāyaṁ upavattane mallānaṁ sālavane antarena yamakasālānaṁ tathāgatassa parinibbānaṁ bhavissati.

4.38.5Āyāmānanda, yena kakudhā nadī tenupasaṅkamissāmā”ti.

4.38.6“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.

4.38.7Siṅgīvaṇṇaṁ yugamaṭṭhaṁ,

4.38.8pukkuso abhihārayi;

4.38.9Tena acchādito satthā,

4.38.10hemavaṇṇo asobhathāti.

4.38.11(…)

4.39.1Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena kakudhā nadī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā kakudhaṁ nadiṁ ajjhogāhetvā nhatvā ca pivitvā ca paccuttaritvā yena ambavanaṁ tenupasaṅkami.

4.39.2Upasaṅkamitvā āyasmantaṁ cundakaṁ āmantesi:

4.39.3“iṅgha me tvaṁ, cundaka, catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññapehi, kilantosmi, cundaka, nipajjissāmī”ti.

4.40.1“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā cundako bhagavato paṭissutvā catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññapesi.

4.40.2Atha kho bhagavā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappesi pāde pādaṁ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṁ manasikaritvā.

4.40.3Āyasmā pana cundako tattheva bhagavato purato nisīdi.

4.41.1Gantvāna buddho nadikaṁ kakudhaṁ,

4.41.2Acchodakaṁ sātudakaṁ vippasannaṁ;

4.41.3Ogāhi satthā akilantarūpo,

4.41.4Tathāgato appaṭimo ca loke.

4.41.5Nhatvā ca pivitvā cudatāri satthā,

4.41.6Purakkhato bhikkhugaṇassa majjhe;

4.41.7Vattā pavattā bhagavā idha dhamme,

4.41.8Upāgami ambavanaṁ mahesi.

4.41.9Āmantayi cundakaṁ nāma bhikkhuṁ,

4.41.10Catugguṇaṁ santhara me nipajjaṁ;

4.41.11So codito bhāvitattena cundo,

4.41.12Catugguṇaṁ santhari khippameva;

4.41.13Nipajji satthā akilantarūpo,

4.41.14Cundopi tattha pamukhe nisīdīti.

4.42.1Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

4.42.2“siyā kho panānanda, cundassa kammāraputtassa koci vippaṭisāraṁ uppādeyya:

4.42.3‘tassa te, āvuso cunda, alābhā tassa te dulladdhaṁ, yassa te tathāgato pacchimaṁ piṇḍapātaṁ paribhuñjitvā parinibbuto’ti.

4.42.4Cundassa, ānanda, kammāraputtassa evaṁ vippaṭisāro paṭivinetabbo:

4.42.5‘tassa te, āvuso cunda, lābhā tassa te suladdhaṁ,

4.42.6yassa te tathāgato pacchimaṁ piṇḍapātaṁ paribhuñjitvā parinibbuto.

4.42.7Sammukhā metaṁ, āvuso cunda, bhagavato sutaṁ sammukhā paṭiggahitaṁ:

4.42.8dveme piṇḍapātā samasamaphalā samavipākā, ativiya aññehi piṇḍapātehi mahapphalatarā ca mahānisaṁsatarā ca.

4.42.9Katame dve?

4.42.10Yañca piṇḍapātaṁ paribhuñjitvā tathāgato anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambujjhati, yañca piṇḍapātaṁ paribhuñjitvā tathāgato anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati.

4.42.11Ime dve piṇḍapātā samasamaphalā samavipākā, ativiya aññehi piṇḍapātehi mahapphalatarā ca mahānisaṁsatarā ca.

4.42.12Āyusaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitaṁ, vaṇṇasaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitaṁ, sukhasaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitaṁ, yasasaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitaṁ, saggasaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitaṁ, ādhipateyyasaṁvattanikaṁ āyasmatā cundena kammāraputtena kammaṁ upacitan’ti.

4.42.13Cundassa, ānanda, kammāraputtassa evaṁ vippaṭisāro paṭivinetabbo”ti.

4.43.1Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi:

4.43.2“Dadato puññaṁ pavaḍḍhati,

4.43.3Saṁyamato veraṁ na cīyati;

4.43.4Kusalo ca jahāti pāpakaṁ,

4.43.5Rāgadosamohakkhayā sanibbuto”ti.

4.43.6Catuttho bhāṇavāro.

5.1.026. Yamakasālā

5.1.1Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

5.1.2“āyāmānanda, yena hiraññavatiyā nadiyā pārimaṁ tīraṁ, yena kusinārā upavattanaṁ mallānaṁ sālavanaṁ tenupasaṅkamissāmā”ti.

5.1.3“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.

5.1.4Atha kho bhagavā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ yena hiraññavatiyā nadiyā pārimaṁ tīraṁ, yena kusinārā upavattanaṁ mallānaṁ sālavanaṁ tenupasaṅkami. upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

5.1.5“iṅgha me tvaṁ, ānanda, antarena yamakasālānaṁ uttarasīsakaṁ mañcakaṁ paññapehi, kilantosmi, ānanda, nipajjissāmī”ti.

5.1.6“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā antarena yamakasālānaṁ uttarasīsakaṁ mañcakaṁ paññapesi.

5.1.7Atha kho bhagavā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappesi pāde pādaṁ accādhāya sato sampajāno.

5.2.1Tena kho pana samayena yamakasālā sabbaphāliphullā honti akālapupphehi.

5.2.2Te tathāgatassa sarīraṁ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti tathāgatassa pūjāya.

5.2.3Dibbānipi mandāravapupphāni antalikkhā papatanti, tāni tathāgatassa sarīraṁ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti tathāgatassa pūjāya.

5.2.4Dibbānipi candanacuṇṇāni antalikkhā papatanti, tāni tathāgatassa sarīraṁ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti tathāgatassa pūjāya.

5.2.5Dibbānipi tūriyāni antalikkhe vajjanti tathāgatassa pūjāya.

5.2.6Dibbānipi saṅgītāni antalikkhe vattanti tathāgatassa pūjāya.

5.3.1Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

5.3.2“sabbaphāliphullā kho, ānanda, yamakasālā akālapupphehi.

5.3.3Te tathāgatassa sarīraṁ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti tathāgatassa pūjāya.

5.3.4Dibbānipi mandāravapupphāni antalikkhā papatanti, tāni tathāgatassa sarīraṁ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti tathāgatassa pūjāya.

5.3.5Dibbānipi candanacuṇṇāni antalikkhā papatanti, tāni tathāgatassa sarīraṁ okiranti ajjhokiranti abhippakiranti tathāgatassa pūjāya.

5.3.6Dibbānipi tūriyāni antalikkhe vajjanti tathāgatassa pūjāya.

5.3.7Dibbānipi saṅgītāni antalikkhe vattanti tathāgatassa pūjāya.

5.3.8Na kho, ānanda, ettāvatā tathāgato sakkato vā hoti garukato vā mānito vā pūjito vā apacito vā.

5.3.9Yo kho, ānanda, bhikkhu vā bhikkhunī vā upāsako vā upāsikā vā dhammānudhammappaṭipanno viharati sāmīcippaṭipanno anudhammacārī, so tathāgataṁ sakkaroti garuṁ karoti māneti pūjeti apaciyati, paramāya pūjāya.

5.3.10Tasmātihānanda, dhammānudhammappaṭipannā viharissāma sāmīcippaṭipannā anudhammacārinoti.

5.3.11Evañhi vo, ānanda, sikkhitabban”ti.

5.4.027. Upavāṇatthera

5.4.1Tena kho pana samayena āyasmā upavāṇo bhagavato purato ṭhito hoti bhagavantaṁ bījayamāno.

5.4.2Atha kho bhagavā āyasmantaṁ upavāṇaṁ apasāresi:

5.4.3“apehi, bhikkhu, mā me purato aṭṭhāsī”ti.

5.4.4Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi:

5.4.5“ayaṁ kho āyasmā upavāṇo dīgharattaṁ bhagavato upaṭṭhāko santikāvacaro samīpacārī.

5.4.6Atha ca pana bhagavā pacchime kāle āyasmantaṁ upavāṇaṁ apasāreti:

5.4.7‘apehi, bhikkhu, mā me purato aṭṭhāsī’ti.

5.4.8Ko nu kho hetu, ko paccayo, yaṁ bhagavā āyasmantaṁ upavāṇaṁ apasāreti:

5.4.9‘apehi, bhikkhu, mā me purato aṭṭhāsī’”ti?

5.5.1Atha kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:

5.5.2“ayaṁ, bhante, āyasmā upavāṇo dīgharattaṁ bhagavato upaṭṭhāko santikāvacaro samīpacārī.

5.5.3Atha ca pana bhagavā pacchime kāle āyasmantaṁ upavāṇaṁ apasāreti:

5.5.4‘apehi, bhikkhu, mā me purato aṭṭhāsī’ti.

5.5.5Ko nu kho, bhante, hetu, ko paccayo, yaṁ bhagavā āyasmantaṁ upavāṇaṁ apasāreti:

5.5.6‘apehi, bhikkhu, mā me purato aṭṭhāsī’”ti?

5.5.7“Yebhuyyena, ānanda, dasasu lokadhātūsu devatā sannipatitā tathāgataṁ dassanāya.

5.5.8Yāvatā, ānanda, kusinārā upavattanaṁ mallānaṁ sālavanaṁ samantato dvādasa yojanāni, natthi so padeso vālaggakoṭinittudanamattopi mahesakkhāhi devatāhi apphuṭo.

5.5.9Devatā, ānanda, ujjhāyanti:

5.5.10‘dūrā ca vatamha āgatā tathāgataṁ dassanāya.

5.5.11Kadāci karahaci tathāgatā loke uppajjanti arahanto sammāsambuddhā.

5.5.12Ajjeva rattiyā pacchime yāme tathāgatassa parinibbānaṁ bhavissati.

5.5.13Ayañca mahesakkho bhikkhu bhagavato purato ṭhito ovārento, na mayaṁ labhāma pacchime kāle tathāgataṁ dassanāyā’”ti.

5.6.1“Kathaṁbhūtā pana, bhante, bhagavā devatā manasikarotī”ti?

5.6.2“Santānanda, devatā ākāse pathavīsaññiniyo kese pakiriya kandanti, bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṁ papatanti, āvaṭṭanti, vivaṭṭanti:

5.6.3‘atikhippaṁ bhagavā parinibbāyissati, atikhippaṁ sugato parinibbāyissati, atikhippaṁ cakkhuṁ loke antaradhāyissatī’ti.

5.6.4Santānanda, devatā pathaviyaṁ pathavīsaññiniyo kese pakiriya kandanti, bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṁ papatanti, āvaṭṭanti, vivaṭṭanti:

5.6.5‘atikhippaṁ bhagavā parinibbāyissati, atikhippaṁ sugato parinibbāyissati, atikhippaṁ cakkhuṁ loke antaradhāyissatī’ti.

5.6.6Yā pana tā devatā vītarāgā, tā satā sampajānā adhivāsenti:

5.6.7‘aniccā saṅkhārā, taṁ kutettha labbhā’”ti.

5.7.028. Catusaṁvejanīyaṭhāna

5.7.1“Pubbe, bhante, disāsu vassaṁvuṭṭhā bhikkhū āgacchanti tathāgataṁ dassanāya.

5.7.2Te mayaṁ labhāma manobhāvanīye bhikkhū dassanāya, labhāma payirupāsanāya.

5.7.3Bhagavato pana mayaṁ, bhante, accayena na labhissāma manobhāvanīye bhikkhū dassanāya, na labhissāma payirupāsanāyā”ti.

5.8.1“Cattārimāni, ānanda, saddhassa kulaputtassa dassanīyāni saṁvejanīyāni ṭhānāni.

5.8.2Katamāni cattāri?

5.8.3‘Idha tathāgato jāto’ti, ānanda, saddhassa kulaputtassa dassanīyaṁ saṁvejanīyaṁ ṭhānaṁ.

5.8.4‘Idha tathāgato anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho’ti, ānanda, saddhassa kulaputtassa dassanīyaṁ saṁvejanīyaṁ ṭhānaṁ.

5.8.5‘Idha tathāgatena anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavattitan’ti, ānanda, saddhassa kulaputtassa dassanīyaṁ saṁvejanīyaṁ ṭhānaṁ.

5.8.6‘Idha tathāgato anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbuto’ti, ānanda, saddhassa kulaputtassa dassanīyaṁ saṁvejanīyaṁ ṭhānaṁ.

5.8.7Imāni kho, ānanda, cattāri saddhassa kulaputtassa dassanīyāni saṁvejanīyāni ṭhānāni.

5.8.8Āgamissanti kho, ānanda, saddhā bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo:

5.8.9‘idha tathāgato jāto’tipi, ‘idha tathāgato anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho’tipi, ‘idha tathāgatena anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavattitan’tipi, ‘idha tathāgato anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbuto’tipi.

5.8.10Ye hi keci, ānanda, cetiyacārikaṁ āhiṇḍantā pasannacittā kālaṁ karissanti, sabbe te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjissantī”ti.

5.9.029. Ānandapucchākathā

5.9.1“Kathaṁ mayaṁ, bhante, mātugāme paṭipajjāmā”ti?

5.9.2“Adassanaṁ, ānandā”ti.

5.9.3“Dassane, bhagavā, sati kathaṁ paṭipajjitabban”ti?

5.9.4“Anālāpo, ānandā”ti.

5.9.5“Ālapantena pana, bhante, kathaṁ paṭipajjitabban”ti?

5.9.6“Sati, ānanda, upaṭṭhāpetabbā”ti.

5.10.1“Kathaṁ mayaṁ, bhante, tathāgatassa sarīre paṭipajjāmā”ti?

5.10.2“Abyāvaṭā tumhe, ānanda, hotha tathāgatassa sarīrapūjāya.

5.10.3Iṅgha tumhe, ānanda, sāratthe ghaṭatha anuyuñjatha, sāratthe appamattā ātāpino pahitattā viharatha.

5.10.4Santānanda, khattiyapaṇḍitāpi brāhmaṇapaṇḍitāpi gahapatipaṇḍitāpi tathāgate abhippasannā, te tathāgatassa sarīrapūjaṁ karissantī”ti.

5.11.1“Kathaṁ pana, bhante, tathāgatassa sarīre paṭipajjitabban”ti?

5.11.2“Yathā kho, ānanda, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjanti, evaṁ tathāgatassa sarīre paṭipajjitabban”ti.

5.11.3“Kathaṁ pana, bhante, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjantī”ti?

5.11.4“Rañño, ānanda, cakkavattissa sarīraṁ ahatena vatthena veṭhenti, ahatena vatthena veṭhetvā vihatena kappāsena veṭhenti, vihatena kappāsena veṭhetvā ahatena vatthena veṭhenti.

5.11.5Etenupāyena pañcahi yugasatehi rañño cakkavattissa sarīraṁ veṭhetvā āyasāya teladoṇiyā pakkhipitvā aññissā āyasāya doṇiyā paṭikujjitvā sabbagandhānaṁ citakaṁ karitvā rañño cakkavattissa sarīraṁ jhāpenti.

5.11.6Cātumahāpathe rañño cakkavattissa thūpaṁ karonti.

5.11.7Evaṁ kho, ānanda, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjanti.

5.11.8Yathā kho, ānanda, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjanti, evaṁ tathāgatassa sarīre paṭipajjitabbaṁ.

5.11.9Cātumahāpathe tathāgatassa thūpo kātabbo.

5.11.10Tattha ye mālaṁ vā gandhaṁ vā cuṇṇakaṁ vā āropessanti vā abhivādessanti vā cittaṁ vā pasādessanti tesaṁ taṁ bhavissati dīgharattaṁ hitāya sukhāya.

5.12.030. Thūpārahapuggala

5.12.1Cattārome, ānanda, thūpārahā.

5.12.2Katame cattāro?

5.12.3Tathāgato arahaṁ sammāsambuddho thūpāraho, paccekasambuddho thūpāraho, tathāgatassa sāvako thūpāraho, rājā cakkavattī thūpārahoti.

5.12.4Kiñcānanda, atthavasaṁ paṭicca tathāgato arahaṁ sammāsambuddho thūpāraho?

5.12.5‘Ayaṁ tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa thūpo’ti, ānanda, bahujanā cittaṁ pasādenti.

5.12.6Te tattha cittaṁ pasādetvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjanti.

5.12.7Idaṁ kho, ānanda, atthavasaṁ paṭicca tathāgato arahaṁ sammāsambuddho thūpāraho.

5.12.8Kiñcānanda, atthavasaṁ paṭicca paccekasambuddho thūpāraho?

5.12.9‘Ayaṁ tassa bhagavato paccekasambuddhassa thūpo’ti, ānanda, bahujanā cittaṁ pasādenti.

5.12.10Te tattha cittaṁ pasādetvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjanti.

5.12.11Idaṁ kho, ānanda, atthavasaṁ paṭicca paccekasambuddho thūpāraho.

5.12.12Kiñcānanda, atthavasaṁ paṭicca tathāgatassa sāvako thūpāraho?

5.12.13‘Ayaṁ tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa sāvakassa thūpo’ti, ānanda, bahujanā cittaṁ pasādenti.

5.12.14Te tattha cittaṁ pasādetvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjanti.

5.12.15Idaṁ kho, ānanda, atthavasaṁ paṭicca tathāgatassa sāvako thūpāraho.

5.12.16Kiñcānanda, atthavasaṁ paṭicca rājā cakkavattī thūpāraho?

5.12.17‘Ayaṁ tassa dhammikassa dhammarañño thūpo’ti, ānanda, bahujanā cittaṁ pasādenti.

5.12.18Te tattha cittaṁ pasādetvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjanti.

5.12.19Idaṁ kho, ānanda, atthavasaṁ paṭicca rājā cakkavattī thūpāraho.

5.12.20Ime kho, ānanda, cattāro thūpārahā”ti.

5.13.031. Ānandaacchariyadhamma

5.13.1Atha kho āyasmā ānando vihāraṁ pavisitvā kapisīsaṁ ālambitvā rodamāno aṭṭhāsi:

5.13.2“ahañca vatamhi sekho sakaraṇīyo, satthu ca me parinibbānaṁ bhavissati, yo mama anukampako”ti.

5.13.3Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

5.13.4“kahaṁ nu kho, bhikkhave, ānando”ti?

5.13.5“Eso, bhante, āyasmā ānando vihāraṁ pavisitvā kapisīsaṁ ālambitvā rodamāno ṭhito:

5.13.6‘ahañca vatamhi sekho sakaraṇīyo, satthu ca me parinibbānaṁ bhavissati, yo mama anukampako’”ti.

5.13.7Atha kho bhagavā aññataraṁ bhikkhuṁ āmantesi:

5.13.8“ehi tvaṁ, bhikkhu, mama vacanena ānandaṁ āmantehi:

5.13.9‘satthā taṁ, āvuso ānanda, āmantetī’”ti.

5.13.10“Evaṁ, bhante”ti kho so bhikkhu bhagavato paṭissutvā yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca:

5.13.11“satthā taṁ, āvuso ānanda, āmantetī”ti.

5.14.1“Evamāvuso”ti kho āyasmā ānando tassa bhikkhuno paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ ānandaṁ bhagavā etadavoca:

5.14.2“alaṁ, ānanda, mā soci mā paridevi, nanu etaṁ, ānanda, mayā paṭikacceva akkhātaṁ:

5.14.3‘sabbeheva piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo’;

5.14.4taṁ kutettha, ānanda, labbhā. Yaṁ taṁ jātaṁ bhūtaṁ saṅkhataṁ palokadhammaṁ, ‘taṁ vata tathāgatassāpi sarīraṁ mā palujjī’ti netaṁ ṭhānaṁ vijjati.

5.14.5Dīgharattaṁ kho te, ānanda, tathāgato paccupaṭṭhito mettena kāyakammena hitena sukhena advayena appamāṇena, mettena vacīkammena hitena sukhena advayena appamāṇena, mettena manokammena hitena sukhena advayena appamāṇena.

5.14.6Katapuññosi tvaṁ, ānanda, padhānamanuyuñja, khippaṁ hohisi anāsavo”ti.

5.15.1Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

5.15.2“yepi te, bhikkhave, ahesuṁ atītamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, tesampi bhagavantānaṁ etapparamāyeva upaṭṭhākā ahesuṁ, seyyathāpi mayhaṁ ānando.

5.15.3Yepi te, bhikkhave, bhavissanti anāgatamaddhānaṁ arahanto sammāsambuddhā, tesampi bhagavantānaṁ etapparamāyeva upaṭṭhākā bhavissanti, seyyathāpi mayhaṁ ānando.

5.15.4Paṇḍito, bhikkhave, ānando;

5.15.5medhāvī, bhikkhave, ānando.

5.15.6Jānāti ‘ayaṁ kālo tathāgataṁ dassanāya upasaṅkamituṁ bhikkhūnaṁ, ayaṁ kālo bhikkhunīnaṁ, ayaṁ kālo upāsakānaṁ, ayaṁ kālo upāsikānaṁ, ayaṁ kālo rañño rājamahāmattānaṁ titthiyānaṁ titthiyasāvakānan’ti.

5.16.1Cattārome, bhikkhave, acchariyā abbhutā dhammā ānande.

5.16.2Katame cattāro?

5.16.3Sace, bhikkhave, bhikkhuparisā ānandaṁ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti.

5.16.4Tatra ce ānando dhammaṁ bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti.

5.16.5Atittāva, bhikkhave, bhikkhuparisā hoti, atha kho ānando tuṇhī hoti.

5.16.6Sace, bhikkhave, bhikkhunīparisā ānandaṁ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti.

5.16.7Tatra ce ānando dhammaṁ bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti.

5.16.8Atittāva, bhikkhave, bhikkhunīparisā hoti, atha kho ānando tuṇhī hoti.

5.16.9Sace, bhikkhave, upāsakaparisā ānandaṁ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti.

5.16.10Tatra ce ānando dhammaṁ bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti.

5.16.11Atittāva, bhikkhave, upāsakaparisā hoti, atha kho ānando tuṇhī hoti.

5.16.12Sace, bhikkhave, upāsikāparisā ānandaṁ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti.

5.16.13Tatra ce ānando dhammaṁ bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti.

5.16.14Atittāva, bhikkhave, upāsikāparisā hoti, atha kho ānando tuṇhī hoti.

5.16.15Ime kho, bhikkhave, cattāro acchariyā abbhutā dhammā ānande.

5.16.16Cattārome, bhikkhave, acchariyā abbhutā dhammā raññe cakkavattimhi.

5.16.17Katame cattāro?

5.16.18Sace, bhikkhave, khattiyaparisā rājānaṁ cakkavattiṁ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti.

5.16.19Tatra ce rājā cakkavattī bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti.

5.16.20Atittāva, bhikkhave, khattiyaparisā hoti. Atha kho rājā cakkavattī tuṇhī hoti.

5.16.21Sace bhikkhave, brāhmaṇaparisā …pe…

5.16.22gahapatiparisā …pe…

5.16.23samaṇaparisā rājānaṁ cakkavattiṁ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti.

5.16.24Tatra ce rājā cakkavattī bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti.

5.16.25Atittāva, bhikkhave, samaṇaparisā hoti. Atha kho rājā cakkavattī tuṇhī hoti.

5.16.26Evameva kho, bhikkhave, cattārome acchariyā abbhutā dhammā ānande.

5.16.27Sace, bhikkhave, bhikkhuparisā ānandaṁ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti.

5.16.28Tatra ce ānando dhammaṁ bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti.

5.16.29Atittāva, bhikkhave, bhikkhuparisā hoti.

5.16.30Atha kho ānando tuṇhī hoti.

5.16.31Sace, bhikkhave bhikkhunīparisā …pe…

5.16.32upāsakaparisā …pe…

5.16.33upāsikāparisā ānandaṁ dassanāya upasaṅkamati, dassanena sā attamanā hoti.

5.16.34Tatra ce ānando dhammaṁ bhāsati, bhāsitenapi sā attamanā hoti.

5.16.35Atittāva, bhikkhave, upāsikāparisā hoti.

5.16.36Atha kho ānando tuṇhī hoti.

5.16.37Ime kho, bhikkhave, cattāro acchariyā abbhutā dhammā ānande”ti.

5.17.032. Mahāsudassanasuttadesanā

5.17.1Evaṁ vutte, āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:

5.17.2“mā, bhante, bhagavā imasmiṁ khuddakanagarake ujjaṅgalanagarake sākhānagarake parinibbāyi.

5.17.3Santi, bhante, aññāni mahānagarāni, seyyathidaṁ—

5.17.4campā rājagahaṁ sāvatthī sāketaṁ kosambī bārāṇasī;

5.17.5ettha bhagavā parinibbāyatu.

5.17.6Ettha bahū khattiyamahāsālā, brāhmaṇamahāsālā gahapatimahāsālā tathāgate abhippasannā.

5.17.7Te tathāgatassa sarīrapūjaṁ karissantī”ti

5.17.8“mā hevaṁ, ānanda, avaca, mā hevaṁ, ānanda, avaca:

5.17.9‘khuddakanagarakaṁ ujjaṅgalanagarakaṁ sākhānagarakan’ti.

5.18.1Bhūtapubbaṁ, ānanda, rājā mahāsudassano nāma ahosi cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato.

5.18.2Rañño, ānanda, mahāsudassanassa ayaṁ kusinārā kusāvatī nāma rājadhānī ahosi.

5.18.3puratthimena ca pacchimena ca dvādasayojanāni āyāmena; uttarena ca dakkhiṇena ca sattayojanāni vitthārena.

5.18.4Kusāvatī, ānanda, rājadhānī iddhā ceva ahosi phītā ca bahujanā ca ākiṇṇamanussā ca subhikkhā ca.

5.18.5Seyyathāpi, ānanda, devānaṁ āḷakamandā nāma rājadhānī iddhā ceva hoti phītā ca bahujanā ca ākiṇṇayakkhā ca subhikkhā ca;

5.18.6evameva kho, ānanda, kusāvatī rājadhānī iddhā ceva ahosi phītā ca bahujanā ca ākiṇṇamanussā ca subhikkhā ca.

5.18.7Kusāvatī, ānanda, rājadhānī dasahi saddehi avivittā ahosi divā ceva rattiñca, seyyathidaṁ—

5.18.8hatthisaddena assasaddena rathasaddena bherisaddena mudiṅgasaddena vīṇāsaddena gītasaddena saṅkhasaddena sammasaddena pāṇitāḷasaddena ‘asnātha pivatha khādathā’ti dasamena saddena.

5.19.1Gaccha tvaṁ, ānanda, kusināraṁ pavisitvā kosinārakānaṁ mallānaṁ ārocehi:

5.19.2‘ajja kho, vāseṭṭhā, rattiyā pacchime yāme tathāgatassa parinibbānaṁ bhavissati.

5.19.3Abhikkamatha, vāseṭṭhā, abhikkamatha, vāseṭṭhā.

5.19.4Mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha—

5.19.5amhākañca no gāmakkhette tathāgatassa parinibbānaṁ ahosi, na mayaṁ labhimhā pacchime kāle tathāgataṁ dassanāyā’”ti.

5.19.6“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā nivāsetvā pattacīvaramādāya attadutiyo kusināraṁ pāvisi.

5.20.033. Mallānaṁvandanā

5.20.1Tena kho pana samayena kosinārakā mallā sandhāgāre sannipatitā honti kenacideva karaṇīyena.

5.20.2Atha kho āyasmā ānando yena kosinārakānaṁ mallānaṁ sandhāgāraṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā kosinārakānaṁ mallānaṁ ārocesi:

5.20.3“ajja kho, vāseṭṭhā, rattiyā pacchime yāme tathāgatassa parinibbānaṁ bhavissati.

5.20.4Abhikkamatha, vāseṭṭhā, abhikkamatha, vāseṭṭhā.

5.20.5Mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha:

5.20.6‘amhākañca no gāmakkhette tathāgatassa parinibbānaṁ ahosi, na mayaṁ labhimhā pacchime kāle tathāgataṁ dassanāyā’”ti.

5.21.1Idamāyasmato ānandassa vacanaṁ sutvā mallā ca mallaputtā ca mallasuṇisā ca mallapajāpatiyo ca aghāvino dummanā cetodukkhasamappitā appekacce kese pakiriya kandanti, bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṁ papatanti, āvaṭṭanti vivaṭṭanti:

5.21.2“atikhippaṁ bhagavā parinibbāyissati, atikhippaṁ sugato parinibbāyissati, atikhippaṁ cakkhuṁ loke antaradhāyissatī”ti.

5.21.3Atha kho mallā ca mallaputtā ca mallasuṇisā ca mallapajāpatiyo ca aghāvino dummanā cetodukkhasamappitā yena upavattanaṁ mallānaṁ sālavanaṁ yenāyasmā ānando tenupasaṅkamiṁsu.

5.22.1Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi:

5.22.2“sace kho ahaṁ kosinārake malle ekamekaṁ bhagavantaṁ vandāpessāmi, avandito bhagavā kosinārakehi mallehi bhavissati, athāyaṁ ratti vibhāyissati.

5.22.3Yannūnāhaṁ kosinārake malle kulaparivattaso kulaparivattaso ṭhapetvā bhagavantaṁ vandāpeyyaṁ:

5.22.4‘itthannāmo, bhante, mallo saputto sabhariyo sapariso sāmacco bhagavato pāde sirasā vandatī’”ti.

5.22.5Atha kho āyasmā ānando kosinārake malle kulaparivattaso kulaparivattaso ṭhapetvā bhagavantaṁ vandāpesi:

5.22.6“itthannāmo, bhante, mallo saputto sabhariyo sapariso sāmacco bhagavato pāde sirasā vandatī”ti.

5.22.7Atha kho āyasmā ānando etena upāyena paṭhameneva yāmena kosinārake malle bhagavantaṁ vandāpesi.

5.23.034. Subhaddaparibbājakavatthu

5.23.1Tena kho pana samayena subhaddo nāma paribbājako kusinārāyaṁ paṭivasati.

5.23.2Assosi kho subhaddo paribbājako:

5.23.3“ajja kira rattiyā pacchime yāme samaṇassa gotamassa parinibbānaṁ bhavissatī”ti.

5.23.4Atha kho subhaddassa paribbājakassa etadahosi:

5.23.5“sutaṁ kho pana metaṁ paribbājakānaṁ vuḍḍhānaṁ mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ:

5.23.6‘kadāci karahaci tathāgatā loke uppajjanti arahanto sammāsambuddhā’ti.

5.23.7Ajjeva rattiyā pacchime yāme samaṇassa gotamassa parinibbānaṁ bhavissati.

5.23.8Atthi ca me ayaṁ kaṅkhādhammo uppanno,

5.23.9evaṁ pasanno ahaṁ samaṇe gotame, ‘pahoti me samaṇo gotamo tathā dhammaṁ desetuṁ, yathāhaṁ imaṁ kaṅkhādhammaṁ pajaheyyan’”ti.

5.24.1Atha kho subhaddo paribbājako yena upavattanaṁ mallānaṁ sālavanaṁ, yenāyasmā ānando tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca:

5.24.2“sutaṁ metaṁ, bho ānanda, paribbājakānaṁ vuḍḍhānaṁ mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ:

5.24.3‘kadāci karahaci tathāgatā loke uppajjanti arahanto sammāsambuddhā’ti.

5.24.4Ajjeva rattiyā pacchime yāme samaṇassa gotamassa parinibbānaṁ bhavissati.

5.24.5Atthi ca me ayaṁ kaṅkhādhammo uppanno—

5.24.6evaṁ pasanno ahaṁ samaṇe gotame ‘pahoti me samaṇo gotamo tathā dhammaṁ desetuṁ, yathāhaṁ imaṁ kaṅkhādhammaṁ pajaheyyan’ti.

5.24.7Sādhāhaṁ, bho ānanda, labheyyaṁ samaṇaṁ gotamaṁ dassanāyā”ti.

5.24.8Evaṁ vutte, āyasmā ānando subhaddaṁ paribbājakaṁ etadavoca:

5.24.9“alaṁ, āvuso subhadda, mā tathāgataṁ viheṭhesi, kilanto bhagavā”ti.

5.24.10Dutiyampi kho subhaddo paribbājako …pe…

5.24.11tatiyampi kho subhaddo paribbājako āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca:

5.24.12“sutaṁ metaṁ, bho ānanda, paribbājakānaṁ vuḍḍhānaṁ mahallakānaṁ ācariyapācariyānaṁ bhāsamānānaṁ:

5.24.13‘kadāci karahaci tathāgatā loke uppajjanti arahanto sammāsambuddhā’ti.

5.24.14Ajjeva rattiyā pacchime yāme samaṇassa gotamassa parinibbānaṁ bhavissati.

5.24.15Atthi ca me ayaṁ kaṅkhādhammo uppanno—

5.24.16evaṁ pasanno ahaṁ samaṇe gotame, ‘pahoti me samaṇo gotamo tathā dhammaṁ desetuṁ, yathāhaṁ imaṁ kaṅkhādhammaṁ pajaheyyan’ti.

5.24.17Sādhāhaṁ, bho ānanda, labheyyaṁ samaṇaṁ gotamaṁ dassanāyā”ti.

5.24.18Tatiyampi kho āyasmā ānando subhaddaṁ paribbājakaṁ etadavoca:

5.24.19“alaṁ, āvuso subhadda, mā tathāgataṁ viheṭhesi, kilanto bhagavā”ti.

5.25.1Assosi kho bhagavā āyasmato ānandassa subhaddena paribbājakena saddhiṁ imaṁ kathāsallāpaṁ.

5.25.2Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

5.25.3“alaṁ, ānanda, mā subhaddaṁ vāresi, labhataṁ, ānanda, subhaddo tathāgataṁ dassanāya.

5.25.4Yaṁ kiñci maṁ subhaddo pucchissati, sabbaṁ taṁ aññāpekkhova pucchissati, no vihesāpekkho.

5.25.5Yañcassāhaṁ puṭṭho byākarissāmi, taṁ khippameva ājānissatī”ti.

5.25.6Atha kho āyasmā ānando subhaddaṁ paribbājakaṁ etadavoca:

5.25.7“gacchāvuso subhadda, karoti te bhagavā okāsan”ti.

5.26.1Atha kho subhaddo paribbājako yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi, sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho subhaddo paribbājako bhagavantaṁ etadavoca:

5.26.2“yeme, bho gotama, samaṇabrāhmaṇā saṅghino gaṇino gaṇācariyā ñātā yasassino titthakarā sādhusammatā bahujanassa,

5.26.3seyyathidaṁ—pūraṇo kassapo, makkhali gosālo, ajito kesakambalo, pakudho kaccāyano, sañcayo belaṭṭhaputto, nigaṇṭho nāṭaputto,

5.26.4sabbete sakāya paṭiññāya abbhaññiṁsu, sabbeva na abbhaññiṁsu, udāhu ekacce abbhaññiṁsu, ekacce na abbhaññiṁsū”ti?

5.26.5“Alaṁ, subhadda, tiṭṭhatetaṁ:

5.26.6‘sabbete sakāya paṭiññāya abbhaññiṁsu, sabbeva na abbhaññiṁsu, udāhu ekacce abbhaññiṁsu, ekacce na abbhaññiṁsū’ti.

5.26.7Dhammaṁ te, subhadda, desessāmi;

5.26.8taṁ suṇāhi sādhukaṁ manasikarohi, bhāsissāmī”ti.

5.26.9“Evaṁ, bhante”ti kho subhaddo paribbājako bhagavato paccassosi.

5.26.10Bhagavā etadavoca:

5.27.1“Yasmiṁ kho, subhadda, dhammavinaye ariyo aṭṭhaṅgiko maggo na upalabbhati, samaṇopi tattha na upalabbhati. Dutiyopi tattha samaṇo na upalabbhati. Tatiyopi tattha samaṇo na upalabbhati. Catutthopi tattha samaṇo na upalabbhati.

5.27.2Yasmiñca kho, subhadda, dhammavinaye ariyo aṭṭhaṅgiko maggo upalabbhati, samaṇopi tattha upalabbhati, dutiyopi tattha samaṇo upalabbhati, tatiyopi tattha samaṇo upalabbhati, catutthopi tattha samaṇo upalabbhati.

5.27.3Imasmiṁ kho, subhadda, dhammavinaye ariyo aṭṭhaṅgiko maggo upalabbhati, idheva, subhadda, samaṇo, idha dutiyo samaṇo, idha tatiyo samaṇo, idha catuttho samaṇo, suññā parappavādā samaṇebhi aññehi.

5.27.4Ime ca, subhadda, bhikkhū sammā vihareyyuṁ, asuñño loko arahantehi assāti.

5.27.5Ekūnatiṁso vayasā subhadda,

5.27.6Yaṁ pabbajiṁ kiṅkusalānuesī;

5.27.7Vassāni paññāsa samādhikāni,

5.27.8Yato ahaṁ pabbajito subhadda;

5.27.9Ñāyassa dhammassa padesavattī,

5.27.10Ito bahiddhā samaṇopi natthi.

5.27.11Dutiyopi samaṇo natthi.

5.27.12Tatiyopi samaṇo natthi.

5.27.13Catutthopi samaṇo natthi.

5.27.14Suññā parappavādā samaṇebhi aññehi.

5.27.15Ime ca, subhadda, bhikkhū sammā vihareyyuṁ, asuñño loko arahantehi assā”ti.

5.28.1Evaṁ vutte, subhaddo paribbājako bhagavantaṁ etadavoca:

5.28.2“abhikkantaṁ, bhante, abhikkantaṁ, bhante.

5.28.3Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya: ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito.

5.28.4Esāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca.

5.28.5Labheyyāhaṁ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṁ, labheyyaṁ upasampadan”ti.

5.29.1“Yo kho, subhadda, aññatitthiyapubbo imasmiṁ dhammavinaye ākaṅkhati pabbajjaṁ, ākaṅkhati upasampadaṁ, so cattāro māse parivasati. Catunnaṁ māsānaṁ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājenti upasampādenti bhikkhubhāvāya.

5.29.2Api ca mettha puggalavemattatā viditā”ti.

5.29.3“Sace, bhante, aññatitthiyapubbā imasmiṁ dhammavinaye ākaṅkhantā pabbajjaṁ ākaṅkhantā upasampadaṁ cattāro māse parivasanti, catunnaṁ māsānaṁ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājenti upasampādenti bhikkhubhāvāya. Ahaṁ cattāri vassāni parivasissāmi, catunnaṁ vassānaṁ accayena āraddhacittā bhikkhū pabbājentu upasampādentu bhikkhubhāvāyā”ti.

5.29.4Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

5.29.5“tenahānanda, subhaddaṁ pabbājehī”ti.

5.29.6“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.

5.30.1Atha kho subhaddo paribbājako āyasmantaṁ ānandaṁ etadavoca:

5.30.2“lābhā vo, āvuso ānanda; suladdhaṁ vo, āvuso ānanda,

5.30.3ye ettha satthu sammukhā antevāsikābhisekena abhisittā”ti.

5.30.4Alattha kho subhaddo paribbājako bhagavato santike pabbajjaṁ, alattha upasampadaṁ.

5.30.5Acirūpasampanno kho panāyasmā subhaddo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva—yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti—tadanuttaraṁ brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi.

5.30.6“Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā”ti abbhaññāsi.

5.30.7Aññataro kho panāyasmā subhaddo arahataṁ ahosi.

5.30.8So bhagavato pacchimo sakkhisāvako ahosīti.

5.30.9Pañcamo bhāṇavāro.

6.1.035. Tathāgatapacchimavācā

6.1.1Atha kho bhagavā āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

6.1.2“siyā kho panānanda, tumhākaṁ evamassa:

6.1.3‘atītasatthukaṁ pāvacanaṁ, natthi no satthā’ti.

6.1.4Na kho panetaṁ, ānanda, evaṁ daṭṭhabbaṁ.

6.1.5Yo vo, ānanda, mayā dhammo ca vinayo ca desito paññatto, so vo mamaccayena satthā.

6.2.1Yathā kho panānanda, etarahi bhikkhū aññamaññaṁ āvusovādena samudācaranti, na kho mamaccayena evaṁ samudācaritabbaṁ.

6.2.2Theratarena, ānanda, bhikkhunā navakataro bhikkhu nāmena vā gottena vā āvusovādena vā samudācaritabbo.

6.2.3Navakatarena bhikkhunā therataro bhikkhu ‘bhante’ti vā ‘āyasmā’ti vā samudācaritabbo.

6.3.1Ākaṅkhamāno, ānanda, saṅgho mamaccayena khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni samūhanatu.

6.4.1Channassa, ānanda, bhikkhuno mamaccayena brahmadaṇḍo dātabbo”ti.

6.4.2“Katamo pana, bhante, brahmadaṇḍo”ti?

6.4.3“Channo, ānanda, bhikkhu yaṁ iccheyya, taṁ vadeyya.

6.4.4So bhikkhūhi neva vattabbo, na ovaditabbo, na anusāsitabbo”ti.

6.5.1Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

6.5.2“siyā kho pana, bhikkhave, ekabhikkhussāpi kaṅkhā vā vimati vā buddhe vā dhamme vā saṅghe vā magge vā paṭipadāya vā, pucchatha, bhikkhave, mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha:

6.5.3‘sammukhībhūto no satthā ahosi, na mayaṁ sakkhimhā bhagavantaṁ sammukhā paṭipucchitun’”ti.

6.5.4Evaṁ vutte, te bhikkhū tuṇhī ahesuṁ.

6.6.1Dutiyampi kho bhagavā …pe…

6.6.2tatiyampi kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

6.6.3“siyā kho pana, bhikkhave, ekabhikkhussāpi kaṅkhā vā vimati vā buddhe vā dhamme vā saṅghe vā magge vā paṭipadāya vā, pucchatha, bhikkhave, mā pacchā vippaṭisārino ahuvattha:

6.6.4‘sammukhībhūto no satthā ahosi, na mayaṁ sakkhimhā bhagavantaṁ sammukhā paṭipucchitun’”ti.

6.6.5Tatiyampi kho te bhikkhū tuṇhī ahesuṁ.

6.6.6Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

6.6.7“siyā kho pana, bhikkhave, satthugāravenapi na puccheyyātha. Sahāyakopi, bhikkhave, sahāyakassa ārocetū”ti.

6.6.8Evaṁ vutte, te bhikkhū tuṇhī ahesuṁ.

6.6.9Atha kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:

6.6.10“acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante, evaṁ pasanno ahaṁ, bhante, imasmiṁ bhikkhusaṅghe, ‘natthi ekabhikkhussāpi kaṅkhā vā vimati vā buddhe vā dhamme vā saṅghe vā magge vā paṭipadāya vā’”ti.

6.6.11“Pasādā kho tvaṁ, ānanda, vadesi, ñāṇameva hettha, ānanda, tathāgatassa. Natthi imasmiṁ bhikkhusaṅghe ekabhikkhussāpi kaṅkhā vā vimati vā buddhe vā dhamme vā saṅghe vā magge vā paṭipadāya vā.

6.6.12Imesañhi, ānanda, pañcannaṁ bhikkhusatānaṁ yo pacchimako bhikkhu, so sotāpanno avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo”ti.

6.7.1Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi:

6.7.2“handa dāni, bhikkhave, āmantayāmi vo,

6.7.3vayadhammā saṅkhārā appamādena sampādethā”ti.

6.7.4Ayaṁ tathāgatassa pacchimā vācā.

6.8.036. Parinibbutakathā

6.8.1Atha kho bhagavā paṭhamaṁ jhānaṁ samāpajji, paṭhamajjhānā vuṭṭhahitvā dutiyaṁ jhānaṁ samāpajji, dutiyajjhānā vuṭṭhahitvā tatiyaṁ jhānaṁ samāpajji, tatiyajjhānā vuṭṭhahitvā catutthaṁ jhānaṁ samāpajji, catutthajjhānā vuṭṭhahitvā ākāsānañcāyatanaṁ samāpajji, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā viññāṇañcāyatanaṁ samāpajji, viññāṇañcāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā ākiñcaññāyatanaṁ samāpajji, ākiñcaññāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā nevasaññānāsaññāyatanaṁ samāpajji, nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā saññāvedayitanirodhaṁ samāpajji.

6.8.2Atha kho āyasmā ānando āyasmantaṁ anuruddhaṁ etadavoca:

6.8.3“parinibbuto, bhante anuruddha, bhagavā”ti.

6.8.4“Nāvuso ānanda, bhagavā parinibbuto, saññāvedayitanirodhaṁ samāpanno”ti.

6.9.1Atha kho bhagavā saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhahitvā nevasaññānāsaññāyatanaṁ samāpajji, nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā ākiñcaññāyatanaṁ samāpajji, ākiñcaññāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā viññāṇañcāyatanaṁ samāpajji, viññāṇañcāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā ākāsānañcāyatanaṁ samāpajji, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā vuṭṭhahitvā catutthaṁ jhānaṁ samāpajji, catutthajjhānā vuṭṭhahitvā tatiyaṁ jhānaṁ samāpajji, tatiyajjhānā vuṭṭhahitvā dutiyaṁ jhānaṁ samāpajji, dutiyajjhānā vuṭṭhahitvā paṭhamaṁ jhānaṁ samāpajji, paṭhamajjhānā vuṭṭhahitvā dutiyaṁ jhānaṁ samāpajji, dutiyajjhānā vuṭṭhahitvā tatiyaṁ jhānaṁ samāpajji, tatiyajjhānā vuṭṭhahitvā catutthaṁ jhānaṁ samāpajji, catutthajjhānā vuṭṭhahitvā samanantarā bhagavā parinibbāyi.

6.10.1Parinibbute bhagavati saha parinibbānā mahābhūmicālo ahosi bhiṁsanako salomahaṁso. Devadundubhiyo ca phaliṁsu.

6.10.2Parinibbute bhagavati saha parinibbānā brahmāsahampati imaṁ gāthaṁ abhāsi:

6.10.3“Sabbeva nikkhipissanti,

6.10.4bhūtā loke samussayaṁ;

6.10.5Yattha etādiso satthā,

6.10.6loke appaṭipuggalo;

6.10.7Tathāgato balappatto,

6.10.8sambuddho parinibbuto”ti.

6.10.9Parinibbute bhagavati saha parinibbānā sakko devānamindo imaṁ gāthaṁ abhāsi:

6.10.10“Aniccā vata saṅkhārā,

6.10.11uppādavayadhammino;

6.10.12Uppajjitvā nirujjhanti,

6.10.13tesaṁ vūpasamo sukho”ti.

6.10.14Parinibbute bhagavati saha parinibbānā āyasmā anuruddho imā gāthāyo abhāsi:

6.10.15“Nāhu assāsapassāso,

6.10.16ṭhitacittassa tādino;

6.10.17Anejo santimārabbha,

6.10.18yaṁ kālamakarī muni.

6.10.19Asallīnena cittena,

6.10.20vedanaṁ ajjhavāsayi;

6.10.21Pajjotasseva nibbānaṁ,

6.10.22vimokkho cetaso ahū”ti.

6.10.23Parinibbute bhagavati saha parinibbānā āyasmā ānando imaṁ gāthaṁ abhāsi:

6.10.24“Tadāsi yaṁ bhiṁsanakaṁ,

6.10.25tadāsi lomahaṁsanaṁ;

6.10.26Sabbākāravarūpete,

6.10.27sambuddhe parinibbute”ti.

6.10.28Parinibbute bhagavati ye te tattha bhikkhū avītarāgā appekacce bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṁ papatanti, āvaṭṭanti vivaṭṭanti, “atikhippaṁ bhagavā parinibbuto, atikhippaṁ sugato parinibbuto, atikhippaṁ cakkhuṁ loke antarahito”ti.

6.10.29Ye pana te bhikkhū vītarāgā, te satā sampajānā adhivāsenti:

6.10.30“aniccā saṅkhārā, taṁ kutettha labbhā”ti.

6.11.1Atha kho āyasmā anuruddho bhikkhū āmantesi:

6.11.2“alaṁ, āvuso, mā socittha mā paridevittha.

6.11.3Nanu etaṁ, āvuso, bhagavatā paṭikacceva akkhātaṁ:

6.11.4‘sabbeheva piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo’.

6.11.5Taṁ kutettha, āvuso, labbhā. ‘Yaṁ taṁ jātaṁ bhūtaṁ saṅkhataṁ palokadhammaṁ, taṁ vata mā palujjī’ti, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.

6.11.6Devatā, āvuso, ujjhāyantī”ti.

6.11.7“Kathaṁbhūtā pana, bhante, āyasmā anuruddho devatā manasi karotī”ti?

6.11.8“Santāvuso ānanda, devatā ākāse pathavīsaññiniyo kese pakiriya kandanti, bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṁ papatanti, āvaṭṭanti, vivaṭṭanti:

6.11.9‘atikhippaṁ bhagavā parinibbuto, atikhippaṁ sugato parinibbuto, atikhippaṁ cakkhuṁ loke antarahito’ti.

6.11.10Santāvuso ānanda, devatā pathaviyā pathavīsaññiniyo kese pakiriya kandanti, bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṁ papatanti, āvaṭṭanti, vivaṭṭanti:

6.11.11‘atikhippaṁ bhagavā parinibbuto, atikhippaṁ sugato parinibbuto, atikhippaṁ cakkhuṁ loke antarahito’ti.

6.11.12Yā pana tā devatā vītarāgā, tā satā sampajānā adhivāsenti:

6.11.13‘aniccā saṅkhārā, taṁ kutettha labbhā’”ti.

6.11.14Atha kho āyasmā ca anuruddho āyasmā ca ānando taṁ rattāvasesaṁ dhammiyā kathāya vītināmesuṁ.

6.12.1Atha kho āyasmā anuruddho āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:

6.12.2“gacchāvuso ānanda, kusināraṁ pavisitvā kosinārakānaṁ mallānaṁ ārocehi:

6.12.3‘parinibbuto, vāseṭṭhā, bhagavā,

6.12.4yassadāni kālaṁ maññathā’”ti.

6.12.5“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando āyasmato anuruddhassa paṭissutvā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya attadutiyo kusināraṁ pāvisi.

6.12.6Tena kho pana samayena kosinārakā mallā sandhāgāre sannipatitā honti teneva karaṇīyena.

6.12.7Atha kho āyasmā ānando yena kosinārakānaṁ mallānaṁ sandhāgāraṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā kosinārakānaṁ mallānaṁ ārocesi:

6.12.8“parinibbuto, vāseṭṭhā, bhagavā,

6.12.9yassadāni kālaṁ maññathā”ti.

6.12.10Idamāyasmato ānandassa vacanaṁ sutvā mallā ca mallaputtā ca mallasuṇisā ca mallapajāpatiyo ca aghāvino dummanā cetodukkhasamappitā appekacce kese pakiriya kandanti, bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṁ papatanti, āvaṭṭanti, vivaṭṭanti:

6.12.11“atikhippaṁ bhagavā parinibbuto, atikhippaṁ sugato parinibbuto, atikhippaṁ cakkhuṁ loke antarahito”ti.

6.13.037. Buddhasarīrapūjā

6.13.1Atha kho kosinārakā mallā purise āṇāpesuṁ:

6.13.2“tena hi, bhaṇe, kusinārāyaṁ gandhamālañca sabbañca tāḷāvacaraṁ sannipātethā”ti.

6.13.3Atha kho kosinārakā mallā gandhamālañca sabbañca tāḷāvacaraṁ pañca ca dussayugasatāni ādāya yena upavattanaṁ mallānaṁ sālavanaṁ, yena bhagavato sarīraṁ tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavato sarīraṁ naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garuṁ karontā mānentā pūjentā celavitānāni karontā maṇḍalamāḷe paṭiyādentā ekadivasaṁ vītināmesuṁ.

6.13.4Atha kho kosinārakānaṁ mallānaṁ etadahosi:

6.13.5“ativikālo kho ajja bhagavato sarīraṁ jhāpetuṁ, sve dāni mayaṁ bhagavato sarīraṁ jhāpessāmā”ti.

6.13.6Atha kho kosinārakā mallā bhagavato sarīraṁ naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garuṁ karontā mānentā pūjentā celavitānāni karontā maṇḍalamāḷe paṭiyādentā dutiyampi divasaṁ vītināmesuṁ, tatiyampi divasaṁ vītināmesuṁ, catutthampi divasaṁ vītināmesuṁ, pañcamampi divasaṁ vītināmesuṁ, chaṭṭhampi divasaṁ vītināmesuṁ.

6.14.1Atha kho sattamaṁ divasaṁ kosinārakānaṁ mallānaṁ etadahosi:

6.14.2“mayaṁ bhagavato sarīraṁ naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garuṁ karontā mānentā pūjentā dakkhiṇena dakkhiṇaṁ nagarassa haritvā bāhirena bāhiraṁ dakkhiṇato nagarassa bhagavato sarīraṁ jhāpessāmā”ti.

6.14.3Tena kho pana samayena aṭṭha mallapāmokkhā sīsaṁnhātā ahatāni vatthāni nivatthā:

6.14.4“mayaṁ bhagavato sarīraṁ uccāressāmā”ti na sakkonti uccāretuṁ.

6.14.5Atha kho kosinārakā mallā āyasmantaṁ anuruddhaṁ etadavocuṁ:

6.14.6“ko nu kho, bhante anuruddha, hetu ko paccayo, yenime aṭṭha mallapāmokkhā sīsaṁnhātā ahatāni vatthāni nivatthā:

6.14.7‘mayaṁ bhagavato sarīraṁ uccāressāmā’ti na sakkonti uccāretun”ti?

6.14.8“Aññathā kho, vāseṭṭhā, tumhākaṁ adhippāyo, aññathā devatānaṁ adhippāyo”ti.

6.15.1“Kathaṁ pana, bhante, devatānaṁ adhippāyo”ti?

6.15.2“Tumhākaṁ kho, vāseṭṭhā, adhippāyo:

6.15.3‘mayaṁ bhagavato sarīraṁ naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garuṁ karontā mānentā pūjentā dakkhiṇena dakkhiṇaṁ nagarassa haritvā bāhirena bāhiraṁ dakkhiṇato nagarassa bhagavato sarīraṁ jhāpessāmā’ti;

6.15.4devatānaṁ kho, vāseṭṭhā, adhippāyo:

6.15.5‘mayaṁ bhagavato sarīraṁ dibbehi naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garuṁ karontā mānentā pūjentā uttarena uttaraṁ nagarassa haritvā uttarena dvārena nagaraṁ pavesetvā majjhena majjhaṁ nagarassa haritvā puratthimena dvārena nikkhamitvā puratthimato nagarassa makuṭabandhanaṁ nāma mallānaṁ cetiyaṁ ettha bhagavato sarīraṁ jhāpessāmā’”ti.

6.15.6“Yathā, bhante, devatānaṁ adhippāyo, tathā hotū”ti.

6.16.1Tena kho pana samayena kusinārā yāva sandhisamalasaṅkaṭīrā jaṇṇumattena odhinā mandāravapupphehi santhatā hoti.

6.16.2Atha kho devatā ca kosinārakā ca mallā bhagavato sarīraṁ dibbehi ca mānusakehi ca naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkarontā garuṁ karontā mānentā pūjentā uttarena uttaraṁ nagarassa haritvā uttarena dvārena nagaraṁ pavesetvā majjhena majjhaṁ nagarassa haritvā puratthimena dvārena nikkhamitvā puratthimato nagarassa makuṭabandhanaṁ nāma mallānaṁ cetiyaṁ ettha ca bhagavato sarīraṁ nikkhipiṁsu.

6.17.1Atha kho kosinārakā mallā āyasmantaṁ ānandaṁ etadavocuṁ:

6.17.2“kathaṁ mayaṁ, bhante ānanda, tathāgatassa sarīre paṭipajjāmā”ti?

6.17.3“Yathā kho, vāseṭṭhā, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjanti, evaṁ tathāgatassa sarīre paṭipajjitabban”ti.

6.17.4“Kathaṁ pana, bhante ānanda, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjantī”ti?

6.17.5“Rañño, vāseṭṭhā, cakkavattissa sarīraṁ ahatena vatthena veṭhenti, ahatena vatthena veṭhetvā vihatena kappāsena veṭhenti, vihatena kappāsena veṭhetvā ahatena vatthena veṭhenti.

6.17.6Etena upāyena pañcahi yugasatehi rañño cakkavattissa sarīraṁ veṭhetvā āyasāya teladoṇiyā pakkhipitvā aññissā āyasāya doṇiyā paṭikujjitvā sabbagandhānaṁ citakaṁ karitvā rañño cakkavattissa sarīraṁ jhāpenti.

6.17.7Cātumahāpathe rañño cakkavattissa thūpaṁ karonti.

6.17.8Evaṁ kho, vāseṭṭhā, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjanti.

6.17.9Yathā kho, vāseṭṭhā, rañño cakkavattissa sarīre paṭipajjanti, evaṁ tathāgatassa sarīre paṭipajjitabbaṁ.

6.17.10Cātumahāpathe tathāgatassa thūpo kātabbo.

6.17.11Tattha ye mālaṁ vā gandhaṁ vā cuṇṇakaṁ vā āropessanti vā abhivādessanti vā cittaṁ vā pasādessanti, tesaṁ taṁ bhavissati dīgharattaṁ hitāya sukhāyā”ti.

6.18.1Atha kho kosinārakā mallā purise āṇāpesuṁ:

6.18.2“tena hi, bhaṇe, mallānaṁ vihataṁ kappāsaṁ sannipātethā”ti.

6.18.3Atha kho kosinārakā mallā bhagavato sarīraṁ ahatena vatthena veṭhetvā vihatena kappāsena veṭhesuṁ, vihatena kappāsena veṭhetvā ahatena vatthena veṭhesuṁ.

6.18.4Etena upāyena pañcahi yugasatehi bhagavato sarīraṁ veṭhetvā āyasāya teladoṇiyā pakkhipitvā aññissā āyasāya doṇiyā paṭikujjitvā sabbagandhānaṁ citakaṁ karitvā bhagavato sarīraṁ citakaṁ āropesuṁ.

6.19.038. Mahākassapattheravatthu

6.19.1Tena kho pana samayena āyasmā mahākassapo pāvāya kusināraṁ addhānamaggappaṭipanno hoti mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi.

6.19.2Atha kho āyasmā mahākassapo maggā okkamma aññatarasmiṁ rukkhamūle nisīdi.

6.19.3Tena kho pana samayena aññataro ājīvako kusinārāya mandāravapupphaṁ gahetvā pāvaṁ addhānamaggappaṭipanno hoti.

6.19.4Addasā kho āyasmā mahākassapo taṁ ājīvakaṁ dūratova āgacchantaṁ, disvā taṁ ājīvakaṁ etadavoca:

6.19.5“apāvuso, amhākaṁ satthāraṁ jānāsī”ti?

6.19.6“Āmāvuso, jānāmi, ajja sattāhaparinibbuto samaṇo gotamo.

6.19.7Tato me idaṁ mandāravapupphaṁ gahitan”ti.

6.19.8Tattha ye te bhikkhū avītarāgā appekacce bāhā paggayha kandanti, chinnapātaṁ papatanti, āvaṭṭanti, vivaṭṭanti:

6.19.9“atikhippaṁ bhagavā parinibbuto, atikhippaṁ sugato parinibbuto, atikhippaṁ cakkhuṁ loke antarahito”ti.

6.19.10Ye pana te bhikkhū vītarāgā, te satā sampajānā adhivāsenti:

6.19.11“aniccā saṅkhārā, taṁ kutettha labbhā”ti.

6.20.1Tena kho pana samayena subhaddo nāma vuddhapabbajito tassaṁ parisāyaṁ nisinno hoti.

6.20.2Atha kho subhaddo vuddhapabbajito te bhikkhū etadavoca:

6.20.3“alaṁ, āvuso, mā socittha, mā paridevittha, sumuttā mayaṁ tena mahāsamaṇena. Upaddutā ca homa:

6.20.4‘idaṁ vo kappati, idaṁ vo na kappatī’ti.

6.20.5Idāni pana mayaṁ yaṁ icchissāma, taṁ karissāma, yaṁ na icchissāma, na taṁ karissāmā”ti.

6.20.6Atha kho āyasmā mahākassapo bhikkhū āmantesi:

6.20.7“alaṁ, āvuso, mā socittha, mā paridevittha.

6.20.8Nanu etaṁ, āvuso, bhagavatā paṭikacceva akkhātaṁ:

6.20.9‘sabbeheva piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo’.

6.20.10Taṁ kutettha, āvuso, labbhā. ‘Yaṁ taṁ jātaṁ bhūtaṁ saṅkhataṁ palokadhammaṁ, taṁ tathāgatassāpi sarīraṁ mā palujjī’ti, netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti.

6.21.1Tena kho pana samayena cattāro mallapāmokkhā sīsaṁnhātā ahatāni vatthāni nivatthā:

6.21.2“mayaṁ bhagavato citakaṁ āḷimpessāmā”ti na sakkonti āḷimpetuṁ.

6.21.3Atha kho kosinārakā mallā āyasmantaṁ anuruddhaṁ etadavocuṁ:

6.21.4“ko nu kho, bhante anuruddha, hetu ko paccayo, yenime cattāro mallapāmokkhā sīsaṁnhātā ahatāni vatthāni nivatthā:

6.21.5‘mayaṁ bhagavato citakaṁ āḷimpessāmā’ti na sakkonti āḷimpetun”ti?

6.21.6“Aññathā kho, vāseṭṭhā, devatānaṁ adhippāyo”ti.

6.21.7“Kathaṁ pana, bhante, devatānaṁ adhippāyo”ti?

6.21.8“Devatānaṁ kho, vāseṭṭhā, adhippāyo:

6.21.9‘ayaṁ āyasmā mahākassapo pāvāya kusināraṁ addhānamaggappaṭipanno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi.

6.21.10Na tāva bhagavato citako pajjalissati, yāvāyasmā mahākassapo bhagavato pāde sirasā na vandissatī’”ti.

6.21.11“Yathā, bhante, devatānaṁ adhippāyo, tathā hotū”ti.

6.22.1Atha kho āyasmā mahākassapo yena kusinārā makuṭabandhanaṁ nāma mallānaṁ cetiyaṁ, yena bhagavato citako tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā ekaṁsaṁ cīvaraṁ katvā añjaliṁ paṇāmetvā tikkhattuṁ citakaṁ padakkhiṇaṁ katvā bhagavato pāde sirasā vandi.

6.22.2Tānipi kho pañcabhikkhusatāni ekaṁsaṁ cīvaraṁ katvā añjaliṁ paṇāmetvā tikkhattuṁ citakaṁ padakkhiṇaṁ katvā bhagavato pāde sirasā vandiṁsu.

6.22.3Vandite ca panāyasmatā mahākassapena tehi ca pañcahi bhikkhusatehi sayameva bhagavato citako pajjali.

6.23.1Jhāyamānassa kho pana bhagavato sarīrassa yaṁ ahosi chavīti vā cammanti vā maṁsanti vā nhārūti vā lasikāti vā, tassa neva chārikā paññāyittha, na masi;

6.23.2sarīrāneva avasissiṁsu.

6.23.3Seyyathāpi nāma sappissa vā telassa vā jhāyamānassa neva chārikā paññāyati, na masi;

6.23.4evameva bhagavato sarīrassa jhāyamānassa yaṁ ahosi chavīti vā cammanti vā maṁsanti vā nhārūti vā lasikāti vā, tassa neva chārikā paññāyittha, na masi;

6.23.5sarīrāneva avasissiṁsu.

6.23.6Tesañca pañcannaṁ dussayugasatānaṁ dveva dussāni na ḍayhiṁsu yañca sabbaabbhantarimaṁ yañca bāhiraṁ.

6.23.7Daḍḍhe ca kho pana bhagavato sarīre antalikkhā udakadhārā pātubhavitvā bhagavato citakaṁ nibbāpesi.

6.23.8Udakasālatopi abbhunnamitvā bhagavato citakaṁ nibbāpesi.

6.23.9Kosinārakāpi mallā sabbagandhodakena bhagavato citakaṁ nibbāpesuṁ.

6.23.10Atha kho kosinārakā mallā bhagavato sarīrāni sattāhaṁ sandhāgāre sattipañjaraṁ karitvā dhanupākāraṁ parikkhipāpetvā naccehi gītehi vāditehi mālehi gandhehi sakkariṁsu garuṁ kariṁsu mānesuṁ pūjesuṁ.

6.24.039. Sarīradhātuvibhajana

6.24.1Assosi kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto:

6.24.2“bhagavā kira kusinārāyaṁ parinibbuto”ti.

6.24.3Atha kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto kosinārakānaṁ mallānaṁ dūtaṁ pāhesi:

6.24.4“bhagavāpi khattiyo ahampi khattiyo, ahampi arahāmi bhagavato sarīrānaṁ bhāgaṁ, ahampi bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca karissāmī”ti.

6.24.5Assosuṁ kho vesālikā licchavī:

6.24.6“bhagavā kira kusinārāyaṁ parinibbuto”ti.

6.24.7Atha kho vesālikā licchavī kosinārakānaṁ mallānaṁ dūtaṁ pāhesuṁ:

6.24.8“bhagavāpi khattiyo mayampi khattiyā, mayampi arahāma bhagavato sarīrānaṁ bhāgaṁ, mayampi bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca karissāmā”ti.

6.24.9Assosuṁ kho kapilavatthuvāsī sakyā:

6.24.10“bhagavā kira kusinārāyaṁ parinibbuto”ti.

6.24.11Atha kho kapilavatthuvāsī sakyā kosinārakānaṁ mallānaṁ dūtaṁ pāhesuṁ:

6.24.12“bhagavā amhākaṁ ñātiseṭṭho, mayampi arahāma bhagavato sarīrānaṁ bhāgaṁ, mayampi bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca karissāmā”ti.

6.24.13Assosuṁ kho allakappakā bulayo:

6.24.14“bhagavā kira kusinārāyaṁ parinibbuto”ti.

6.24.15Atha kho allakappakā bulayo kosinārakānaṁ mallānaṁ dūtaṁ pāhesuṁ:

6.24.16“bhagavāpi khattiyo mayampi khattiyā, mayampi arahāma bhagavato sarīrānaṁ bhāgaṁ, mayampi bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca karissāmā”ti.

6.24.17Assosuṁ kho rāmagāmakā koḷiyā:

6.24.18“bhagavā kira kusinārāyaṁ parinibbuto”ti.

6.24.19Atha kho rāmagāmakā koḷiyā kosinārakānaṁ mallānaṁ dūtaṁ pāhesuṁ:

6.24.20“bhagavāpi khattiyo mayampi khattiyā, mayampi arahāma bhagavato sarīrānaṁ bhāgaṁ, mayampi bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca karissāmā”ti.

6.24.21Assosi kho veṭṭhadīpako brāhmaṇo:

6.24.22“bhagavā kira kusinārāyaṁ parinibbuto”ti.

6.24.23Atha kho veṭṭhadīpako brāhmaṇo kosinārakānaṁ mallānaṁ dūtaṁ pāhesi:

6.24.24“bhagavāpi khattiyo ahampismi brāhmaṇo, ahampi arahāmi bhagavato sarīrānaṁ bhāgaṁ, ahampi bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca karissāmī”ti.

6.24.25Assosuṁ kho pāveyyakā mallā:

6.24.26“bhagavā kira kusinārāyaṁ parinibbuto”ti.

6.24.27Atha kho pāveyyakā mallā kosinārakānaṁ mallānaṁ dūtaṁ pāhesuṁ:

6.24.28“bhagavāpi khattiyo mayampi khattiyā, mayampi arahāma bhagavato sarīrānaṁ bhāgaṁ, mayampi bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca karissāmā”ti.

6.25.1Evaṁ vutte, kosinārakā mallā te saṅghe gaṇe etadavocuṁ:

6.25.2“bhagavā amhākaṁ gāmakkhette parinibbuto, na mayaṁ dassāma bhagavato sarīrānaṁ bhāgan”ti.

6.25.3Evaṁ vutte, doṇo brāhmaṇo te saṅghe gaṇe etadavoca:

6.25.4“Suṇantu bhonto mama ekavācaṁ,

6.25.5Amhāka buddho ahu khantivādo;

6.25.6Na hi sādhu yaṁ uttamapuggalassa,

6.25.7Sarīrabhāge siyā sampahāro.

6.25.8Sabbeva bhonto sahitā samaggā,

6.25.9Sammodamānā karomaṭṭhabhāge;

6.25.10Vitthārikā hontu disāsu thūpā,

6.25.11Bahū janā cakkhumato pasannā”ti.

6.25.12“Tena hi, brāhmaṇa, tvaññeva bhagavato sarīrāni aṭṭhadhā samaṁ savibhattaṁ vibhajāhī”ti.

6.25.13“Evaṁ, bho”ti kho doṇo brāhmaṇo tesaṁ saṅghānaṁ gaṇānaṁ paṭissutvā bhagavato sarīrāni aṭṭhadhā samaṁ suvibhattaṁ vibhajitvā te saṅghe gaṇe etadavoca:

6.25.14“imaṁ me bhonto tumbaṁ dadantu ahampi tumbassa thūpañca mahañca karissāmī”ti.

6.25.15Adaṁsu kho te doṇassa brāhmaṇassa tumbaṁ.

6.26.1Assosuṁ kho pippalivaniyā moriyā:

6.26.2“bhagavā kira kusinārāyaṁ parinibbuto”ti.

6.26.3Atha kho pippalivaniyā moriyā kosinārakānaṁ mallānaṁ dūtaṁ pāhesuṁ:

6.26.4“bhagavāpi khattiyo mayampi khattiyā, mayampi arahāma bhagavato sarīrānaṁ bhāgaṁ, mayampi bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca karissāmā”ti.

6.26.5“Natthi bhagavato sarīrānaṁ bhāgo, vibhattāni bhagavato sarīrāni.

6.26.6Ito aṅgāraṁ harathā”ti.

6.26.7Te tato aṅgāraṁ hariṁsu.

6.27.040. Dhātuthūpapūjā

6.27.1Atha kho rājā māgadho ajātasattu vedehiputto rājagahe bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca akāsi.

6.27.2Vesālikāpi licchavī vesāliyaṁ bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca akaṁsu.

6.27.3Kapilavatthuvāsīpi sakyā kapilavatthusmiṁ bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca akaṁsu.

6.27.4Allakappakāpi bulayo allakappe bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca akaṁsu.

6.27.5Rāmagāmakāpi koḷiyā rāmagāme bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca akaṁsu.

6.27.6Veṭṭhadīpakopi brāhmaṇo veṭṭhadīpe bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca akāsi.

6.27.7Pāveyyakāpi mallā pāvāyaṁ bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca akaṁsu.

6.27.8Kosinārakāpi mallā kusinārāyaṁ bhagavato sarīrānaṁ thūpañca mahañca akaṁsu.

6.27.9Doṇopi brāhmaṇo tumbassa thūpañca mahañca akāsi.

6.27.10Pippalivaniyāpi moriyā pippalivane aṅgārānaṁ thūpañca mahañca akaṁsu.

6.27.11Iti aṭṭha sarīrathūpā navamo tumbathūpo dasamo aṅgārathūpo.

6.27.12Evametaṁ bhūtapubbanti.

6.28.1Aṭṭhadoṇaṁ cakkhumato sarīraṁ,

6.28.2Sattadoṇaṁ jambudīpe mahenti;

6.28.3Ekañca doṇaṁ purisavaruttamassa,

6.28.4Rāmagāme nāgarājā maheti.

6.28.5Ekāhi dāṭhā tidivehi pūjitā,

6.28.6Ekā pana gandhārapure mahīyati;

6.28.7Kāliṅgarañño vijite punekaṁ,

6.28.8Ekaṁ pana nāgarājā maheti.

6.28.9Tasseva tejena ayaṁ vasundharā,

6.28.10Āyāgaseṭṭhehi mahī alaṅkatā;

6.28.11Evaṁ imaṁ cakkhumato sarīraṁ,

6.28.12Susakkataṁ sakkatasakkatehi.

6.28.13Devindanāgindanarindapūjito,

6.28.14Manussindaseṭṭhehi tatheva pūjito;

6.28.15Taṁ vandatha pañjalikā labhitvā,

6.28.16Buddho have kappasatehi dullabhoti.

6.28.17Cattālīsa samā dantā,

6.28.18kesā lomā ca sabbaso;

6.28.19Devā hariṁsu ekekaṁ,

6.28.20cakkavāḷaparamparāti.

6.28.21Mahāparinibbānasuttaṁ niṭṭhitaṁ tatiyaṁ.