Elakisi nini ete biso nyonso tosangani?

Banda na makambo oyo okoki kotala

Soki moto alobi ete biso nyonso tosangani, maloba yango ekoki koyokana malamu kasi pasi na kososola. Ekomi na ntina koleka soki oluki makambo oyo okoki kotala noki soki ezali solo. Ezali na misato mpenza: mopɛpɛ oyo tokabolanaka, nzoto oyo tokabolanaka, mpe ntango moko oyo tokoki kopona kokabolana. Moko te na yango asengi yo kondima eloko. Moko na moko ezali bobele likambo ya kotya likebi.

Wana nde likanisi ya lisolo oyo. Kosangana ezali mayoki oyo osengeli kobimisa na kati na yo te. Ezali awa kala, mpe monuti moko ya kimia ekoki mpo omona yango.

Mopɛpɛ oyo eleki na bisika nyonso

Mopɛpɛ oyo ezingeli mabele ekabwani na bashambre te. Mipɛpɛ ezali kosangisa yango ntango nyonso, yango wana mopɛpɛ oyo ozali kopema lɛlɔ ekoki kozala, na ntango moke eleki, likolo ya kontina mosusu. Okoki komona yango te, kasi ozali kosangana na yango na mpema nyonso.

Bato ya siansi ya fizika bazali na komeka moko ya makanisi oyo eyebani mingi na likambo oyo. Mpo mopɛpɛ esangani malamu mpenza, mpema nyonso oyo ozali kopema ekoki mingi kozala na molekile mosusu ya mpema oyo moto moko abimisaki kala mingi. Mbala mingi balobaka Julius Caesar lokola ndakisa. Yango ezali bobele kobanza ya mituya, kasi kopima te, mpe ebongi kozwa yango bongo. Atako bongo, epesi elilingi ya polele: mopɛpɛ ezali koleka uta na moto kino na moto mpe uta na ekeke kino na ekeke, mpe mpema moko te ya yango ezali ya moto moko.

Nzoto oyo biso nyonso tokabolanaka

Bato mibale nyonso na mabele bakabolanaka pene na 99,9% ya ADN na bango. Bisika ya bolukiluki oyo bayekolaka jene elobaka yango polele mpe mbala mingi. Tozali pene na bamiliare 8, mpe nyonso oyo ekesenisi moto moko na mosusu ezali kati na 0,1% oyo etikali.

Boye, moninga na yo ya mosala oyo afandi pembeni na yo, moto oyo oyebi te na kati ya tren, mpe moto oyo afandi na ngambo mosusu ya mokili mpe alobaka monɔkɔ oyo oyoki naino te, nyonso bazali na kode ya jene oyo ekokani pene na ya yo. Bokeseni ezali solo. Soki tokokanisi yango na oyo tokabolanaka, ezali moke.

Oyo likambo oyo ekoki kopesa na mokɔlɔ ya mokɔlɔ na mokɔlɔ

Likambo ya solo ekomi na litomba ntango oyoki yango. Engebene rapɔrɔ ya 2025 ya Komisyo ya WHO mpo na Bomoko ya Bato (WHO Commission on Social Connection), moto moko kati na bato motoba na mokili amiyokaka bobele ye moko. Likanisi moko ekolongola te mayoki ya kozala bobele moko, mpe tolaki yango te. Kasi kokundola ete ozali eteni ya likambo monene mpenza, mpe ete bato mosusu bazali kopema mopɛpɛ moko na ntango oyo, ekoki kokitisa bozito na motema mwa moke.

Bolukiluki na ntina ya kosala makambo elongo emonisi nzela ya ndenge moko. Na boyekoli ya mobu 2009 ya Wiltermuth na Heath, oyo ebimisamaki na Psychological Science, bato oyo basalaki likambo moko na ritme moko na basusu, lokola kotambola to koyemba, nsima bazalaki na mposa mingi ya kosala elongo, na bapaya mpe. Yango emonisi ete ata likambo moko ya mpasi te oyo basali elongo ekoki kosala ete bato bakoma pene mingi ya kosala elongo.

Eteni ya bolukiluki esangisi mpe mpema ya malembe na mayoki ya kimia, mpe bato mingi balobaka bongo. Tolobi eloko te ya kobikisa maladi. Tomonaka bobele ete mpema ya malembe ezali mpasi te kopema mpe esengi eloko te epai na yo. Awa ezali nzela misato ya moke mpo na komona boyokani yango, na kobongisa eloko te:

• Pema mpema moko ya malembe mpe kundola ete mopɛpɛ oyo ezalaki esika mosusu liboso ya kokoma epai na yo.
• Tala moto oyo oyebi te mpe kundola 99,9% oyo bokabolanaka.
• Pona ntango moko ya mokɔlɔ, lokola 11:11, mpe salela yango mpo na kopema na kimia, na koyeba ete basusu bazali kosala bongo.

Tokabolanaka mopɛpɛ mpe pene na ADN na biso nyonso. Ntango moko oyo tokabolanaka ezali eteni oyo tokoki kobakisa biso moko.