Mpo na nini kosala elongo ezali makasi koleka kozala bobele moko?

Litanga mpe mbu

Na mokɔlɔ ya moi, litanga moko na libanga ekawukaka na mwa ntango moke. Mbu ekawukaka te. Esalemi na mai moko, kasi ezali kosangana, mpe mbu epesaka eteni monene mpenza ya oksijɛnɛ na mabele, mbala mingi balobaka ete ezali pene na ndambo. Eloko moko te ebongwani na litanga. Oyo ebongwani ezali ete ezali kozala bobele yango moko lisusu te.

Bato bazali mwa moke lokola yango. Bobele biso moko, tolembaka, tozali na ntembe, mpe totelemaka. Elongo, biso mingi tomonaka ete ezali mpasi te kokoba. Yango ezali likanisi ya kosepelisa bobele te. Bato ya bolukiluki batalaki yango, mpe oyo bamonaki ebongi koyeba.

Liboso, kasi, ebongi komona ete tozali awa eteni ya eloko moko ya biso nyonso. Mipɛpɛ ezali kosangisa mopɛpɛ ya mokili, yango wana mopɛpɛ oyo ozali kopema lɛlɔ ekoki kozala, na ntango moke eleki, likolo ya kontina mosusu. Bato ya siansi ya fizika bapesi mpe komeka moko ya makanisi: na mpema na biso moko na moko ezali mbala mingi na molekile ya mpema oyo moto moko abimisaki kala mingi, Caesar na ndakisa. Yango ezali kobanza ya mituya, kopima te. Atako bongo, epesi elilingi. Moko na moko na biso atelemi na mbu moko ya mopɛpɛ.

Oyo bolukiluki elobi na ntina ya kosala elongo

Na 2009 Wiltermuth na Heath babimisaki boyekoli na Psychological Science na ntina ya oyo esalemaka ntango bato basali makambo na ritme moko. Bato oyo basalaki likambo elongo, lokola kotambola to koyemba, nsima bazalaki na mposa mingi ya kosala elongo, na bapaya mpe. Kotambola na litambe moko emonanaki kosala ete bato bakoma pene ya kosala pembeni na pembeni.

Tozali kokeba na mbuma oyo. Elobi te ete misala nyonso ya lisanga esembolaka nyonso. Elobi ete kosala na ritme moko na basusu esalaki ete bato bafungola mitema mingi mpo na kosala elongo nsima. Yango ezali mbuma ya elikya, mpo emonisi ete ntango moko oyo bakabolani ekoki mpo na kobanda.

Monuti na ngonga oyo bakabolani ezali ndenge ya malembe ya likanisi yango moko: bato mingi bazali kosala likambo moko ya mpasi te mpe ya kimia na ntango moko, moko na moko na esika na ye. Tokoki koloba te ete monuti ezali na mbuma moko lokola na boyekoli. Tokoki koloba ete lolenge ezali ndenge moko: likambo moko ya mpasi te oyo basali na ritme moko na basusu.

Mpo na nini ezali na ntina sikoyo

Engebene rapɔrɔ ya 2025 ya Komisyo ya WHO mpo na Bomoko ya Bato (WHO Commission on Social Connection), moto moko kati na bato motoba na mokili amiyokaka bobele ye moko. Tia yango pembeni ya mituya ya bato pene na bamiliare 8 na mabele, mpe ezali bato mingi mpenza oyo bakoki kozala bobele na makanisi na bango sikoyo. Na ntango moko, bato mibale nyonso bakabolanaka pene na 99,9 pasenti ya ADN na bango, maloba oyo bisika ya bolukiluki oyo bayekolaka jene elobaka mingi. Tokokani mingi koleka oyo mayoki ya kozala bobele moko emonisi.

Monuti ya bokabolani ezali mpe monuti ya matondi. Na boyekoli ya 2003 ya Emmons na McCullough, bato oyo bakomaki mbala na mbala oyo bazalaki na matondi mpo na yango bamilobelaki mbala mingi ete bamiyokaki malamu koleka bato ya bituluku ya kokokanisa. Ezali mbuma moke, mpe tolaki koleka oyo emonisi te.

Ndenge litanga ekotaka na mbu

Kozala elongo esengi esika monene te. Ekoki kozala moke mpenza. Awa ezali ndenge emonanaka na lolenge ya mpasi te koleka:

• Opona ntango moko oyo ezali ndenge moko mpo na moto nyonso: 11:11 na ngonga ya esika na yo.
• Osili monuti moko ya kimia mpe opesi matondi mpo na mpema na yo.
• Oyebi ete bato na zone mosusu ya ngonga bazali kosala bongo, zone na zone.
• Obengi moto moko oyo olingi, mpe lisanga ekoli na moto moko.

Moto moko te asengeli komona yo. Moto moko te asengeli kondimana na yo na likambo mosusu. Eteni oyo ekabolami ezali moke mpe polele, mpe yango nde esalaka ete ezala ya kofungwama mpo na bato mingi.

Litanga moko ekawukaka. Bamilioni ya litanga esalaka mbu. Monuti na yo na 11:11 ezali litanga na yo.